Xominaiy 4 oy o‘tib ko‘miladi, Yevropa «olov ichida» - hafta dayjesti
|18:41 / 05.07.202610 63911 min
Hafta davomida Ukraina va Rossiya bir-birining shaharlariga zarbalarni davom ettirdi. Yevropaliklar jaziramadan aziyat chekmoqda. Zalujniy Zelenskiyga prezident bo‘lmoqchi ekanini aytdi. Quyida haftaning shu va boshqa muhim voqealarini birgalikda eslaymiz.
Mantiqsiz urush davom etadi
Rossiya Ukrainada boshlagan mantiqsiz urush davom etadi. Front muzlagani sabab har ikki tomon bir-birining shaharlariga zarba berib yotibdi. O‘tgan hafta Rossiya Kiyevga urush davridagi eng vayronkor hujumlardan birini amalga oshirdi. Doimgidek raketa va dronlar asosan turar joy binolariga borib urildi, o‘nlab odamlar halok bo‘ldi.
Urush cho‘zilib ketgani uchun endi ikki tomon ham qo‘liga ilingan qurolni topib, to‘g‘ri kelgan tomonga otib yotibdi. Jabrini esa siyosatchilar emas, oddiy xalq chekmoqda. Siyosatchilar bunkeriga raketa zarar yetkazolmaydi, lekin onasi nonga yuborgan bola dron zarbasi sabab o‘lib ketishi mumkin. Mana shunaqa razil urush bo‘lmoqda ikki slavyan qo‘shnilar o‘rtasida.
Xominaiy janozasi
Eron sobiq oliy rahbari Ali Xominaiy ko‘pchilikning esidan chiqib ketdi. Chunki u 28 fevral kuni Amerika va Isroilning Tehronga zarbasidan keyin o‘lgandi. Lekin buni qarangki, Eronni 37 yil boshqargan diniy rahbarning jasadini hamon ko‘mishmagan ekan. Eronda bir haftalik vidolashuv marosimlari anons qilindi. Orada jasadni Karbaloga ham olib borib kelisharkan. Millionlab odamlar qatnashadigan bir haftalik vidolashuv marosimlaridan keyin Ali Xominaiy u tug‘ilgan Mashhad shahridagi Imom Rizo majmuasiga ko‘milarkan.
Janoza marosimi bilan bog‘liq ba’zi siyosiy intrigalar mavjud. Masalan, janoza marosimiga kim bosh-qosh bo‘lishi. Bu turdagi boshqaruv amalda bo‘lgan davlatlarda janozaga bosh-qosh bo‘lish siyosiy ahamiyatga ega. Karbaloda vidolashuv marosimi o‘tkazish bo‘yicha Iroqqa tashqi ishlar vaziri Abbos Araqchi borib keldi. Mamlakat ichida ham Araqchi eng asosiy siyosiy arbobdek ko‘rinmoqda, prezident Pizishkiyon biroz chekkada qolgandek.
Keyin janozani kim o‘qishi ham muhim savol. Odatda diniy rahbar o‘lsa, uning janozasini yangi diniy rahbar o‘qiydi. Mojtaba Xominaiy otasining janozasini o‘qiydimi? Shu aslida bu bir haftalik marosimning asosiy intrigasi. Eronda vidolashuv uchun 20 millionlab odam ko‘chaga chiqadi deyishmoqda, demak Amerika va Isroil zarba berishi ehtimoli yo‘q, Mojtaba Xominaiy endi bemalol xalq orasiga chiqishi mumkin. Janozani o‘qib, xalq oldida chiqish qilsa, uning siyosiy obro‘si qanchalik oshishini tasavvur qilavering.
Mavzuga oid
Yevropada jazirama
Biz-ku issiqqa odatlanganmiz, lekin yevropaliklar uchun bu yoz qiyin kechmoqda. Iyun oyida qit’ada harorat ba’zi yerlarda 55 darajagacha chiqqani aytiladi. Internetda asfalt erib ketganiga ko‘zingiz tushgan bo‘lsa kerak. JSST jazirama sabab 1300 dan ortiq odam o‘lganini taxmin qilmoqda. 23 iyun Fransiyada kuzatuvlar tarixidagi eng issiq iyun kuni qayd etildi. O‘sha kuni koinotdan olingan suratda Yevropa «yonib yotganini» ko‘rish mumkin.
Odatda Yevropa bizdan salqinroq bo‘lardi, lekin bu yil iyun biz uchun yaxshi kelib, yevropadagilarni qiynab qo‘ydi. Yoshligimizda televizorda iqlim o‘zgarishlari haqida gapirishsa, tushunmasdik. Mana, endi tushunyapmiz, bu insoniyat boshiga kelgan jiddiy sinov ekan. Har qanday yadroviy xatardan xavfliroq sinov. Lekin odamzot bu ta’sirni kamaytirish o‘rniga urush ortidan urush boshlab yuribdi.
Zalujniy prezident bo‘lmoqchi
Ukraina qurolli kuchlari sobiq bosh qo‘mondoni Valeriy Zalujniy mamlakatda prezidentlik saylovi o‘tkazilsa, unda nomzodini ko‘rsatadi. Bu haqda Zalujniy Zelenskiyni xabardor qilgan. Britaniya bosh vaziri Kir Starmer iste’fo berishi ortidan Zelenskiy mamlakatdagi siyosiy holatni muhokama qilish uchun Ukrainaning Londondagi elchisi Valeriy Zalujniyni Kiyevga chaqirgan.
Ukrain nashrlarining yozishicha, Britaniyadagi vaziyatdan tashqari ikki siyosatchi Ukraianadagi prezidentlik saylovlarini muhokama qilgan. O‘zaro suhbatda Zalujniy saylov bo‘lsa, nomzodini ko‘rsatishini aytgan. Bu esa Zelenskiyga yoqmagan, u va Zalujniy saylovda raqib bo‘lsa, jamiyatda bo‘linish yuzaga kelishini aytgan. Keyinroq Rustem Umerov va David Araxamiya ham Zalujniyni shunga ishontirishga uringan, qo‘mondon esa saylov bo‘lsa albatta nomzodini ilgari surishini qayta ta’kidlagan.
Yangi hujum
Rossiya Bryansk oblastidan Ukrainaga yangi bosqin boshlashi mumkin. Bu haqda mahalliy telekanaldagi chiqishi davomida Ukraina qurolli kuchlari bosh qo‘mondoni Oleksandr Sirskiy aytgan. Generalga ko‘ra, Rossiya Kiyevga yana bir bor hujum qilish haqida o‘ylamoqda.
Lekin Sirskiyning bu gapi aslida yangilik emas, Rossiyada doim Kiyevga qaytish rejasi bo‘lishi tabiiy. Chunki poytaxtni havo zarbalari bilan egallab bo‘lmasligini tushunish qiyin emas. Generalning gapidagi eng muhim jihat Rossiya ortiq Belarusdan Ukrainaga hujum qilish variantini ko‘rib chiqmayotganida. Urush boshida Rossiya Kiyevni aynan Belarus hududidan bostirib kirib olishga uringan, lekin ikki oy ichida shahar atrofidan chiqib ketgandi.
General Sirskiyning fikricha, Belarus «oxirgi voqealardan keyin» Rossiyaga yangi bosqin uchun o‘z hududidan foydalanishga ruxsat bermoqchi emas. Sirskiy «oxirgi voqealar» deb Ukrainaning Rossiyaga yo‘llayotgan intensiv zarbalarini nazarda tutgan ko‘rinadi.
Darvoqe, yirik nashrlarning yozishicha, Ukraina «Rossiyani tinchlikka undovchi 40 kunlik operatsiya»ni boshlab bo‘ldi. Kutilganidek, bu operatsiya markazida Qrimga qilinadigan hujumlar bo‘ladi. Ukraina oxirgi oylarda Qrim Moskva uchun har qancha strategik muhim bo‘lmasin, eng yomon himoyalangan hududlardan biri ekaniga ishonch hosil qildi. Hozir Rossiya uchun jiddiy muammo bo‘lgan benzin inqirozi ham aynan Qrimdan boshlandi. Ukraina Qrimda chuqur energetik inqiroz keltirib chiqarish orqali Moskvani muzokaralar stoliga o‘tirishga majbur qilmoqchi.
Olis Baykalortidagi Chita shahrida benzin uchun 800 avtomobil 4 km navbat hosil qilgani tasvirlangan video tarmoqda mashhur bo‘ldi. Haydovchilardan biri 36 soat navbatda turganini aytgan (bizda odamlar metanga buncha navbatga turmaydi). O‘zingiz o‘ylab ko‘ring, Chita qayerda-yu front qayerda! Chita Moskvadan ko‘ra Mo‘g‘uliston va Xitoyga yaqinroq. 2022 yil fevralda urush faqat Ukrainada kechayotgandi, endi bemalol urush Ukraina va Rossiyada kechyapti, desak bo‘laveradi. Cheksiz Rossiyaning eng olis hududlaridagi fuqarolari ham urush ta’sirini o‘z tanasida his qilmoqda.
Hafta suratlari
So‘zimizni hafta suratlari bilan yakunlaymiz. Birinchi surat JCh o‘tayotgan Nyu-Yorkda olingan. Hamkasbimiz «Ozodlik» haykalida yonib turgan olov, to‘lin Oy va samolyotni mahorat bilan kadrga muhrlagan.
Ikkinchi surat Litva poytaxti Vilnyusda olingan. Bu kichik bo‘lsa ham sayilgohlarga, xiyobonlarga boy shahar. Kadrda qizaloq samokat haydagan ko‘yi g‘aroyib dush ko‘rinishidagi favvora ostidan o‘tib ketmoqda.
Yevropada bu yil juda issiq bo‘ldi, ular jaziramadan mana shunday yo‘llar bilan saqlanishmoqda, doim uyda o‘tiraverishmaydi-ku axir. Shu o‘rinda Yevropaning xiyobonlar borasida yondashuvini e’tirof etmay bo‘lmaydi. Xiyobon degani faqat attraksionlarga to‘la, qiy-chuv, gavjum park emas, mana shunday sokin daraxtzor, favvora, salqinlaydigan joy bo‘lishi kerak aslida.
Uchinchi rasm Fransiyada olingan. Mahalliy jandarm La-Manshni oddiy qayiqda kesib o‘tib, Britaniyaga bormoqchi bo‘layotgan ayolni tinchlantirishga urinmoqda. Bir guruh noqonuniy migrantlar qayiqqa chiqishga ulgurgan, ayol esa qutqaruvchilar tomonidan sohilga olib chiqilgan. Ayol qayiqda bolasi qolib ketganini aytib yig‘lamoqda.
Bu juda ta’sirli holat. Oltinga, olmosga, neftga boy Afrika davlatlaridan har yili minglab muhojirlar hayotini xatarga qo‘yib Angliyaga borishga urinadi. Sababi oddiy, u yerlarda ish bor, maosh yaxshi, insonni inson deb bilishadi. Olmosga ko‘milgan Afrika liderlari hukumat talashib yurgan bir vaqtda minglab onalar bu o‘lim yo‘lida bolasidan ayriladi.
Afsuski, bu notenglikka inson hech qanday chora topolmayapti. Dunyo bitta, hamma bir xil inson, lekin qayerdadir odamlar to‘q yashaydi, qayerdadir burda nonga zor, bolasini quchoqlab o‘zini tubsiz ummondagi rezina qayiqqa uradi, najot ilinjida. Bu notenglikka kim aybdor ekanini bilmayman, lekin bunday bo‘lmasligi kerak. Afrikalik bolalar ham yevropaliklar kabi ertalab o‘z uyida uyg‘onishi, xuddi ingliz bolalar kabi nonushtaga saryog‘, non va tuxum yeyishi, tinchgina maktabiga borib kelishi kerak. Omonat qayiqqa chiqib ummonga g‘arq bo‘lishi kerak emas.
Oxirgi rasm ham Fransiyada olingan. Poyonsiz bug‘doy dalasida birgina kungaboqar ajralib turibdi. Bu kadrga boqqan hamma bu bug‘doymi yoki arpami deb hijjalab qarab o‘tirmaydi, chunki hammaning ko‘zi ajralib turgan kungaboqarda bo‘ladi. Bu rasmdan ming xil ma’no izlash shart emas, shunchaki ajoyib tabiat uyg‘unligi.
Bu rasm menga ajoyib italiyalik rejissyor Vitorio De Sikaning «Kungaboqarlar» filmini eslatdi. Betakror Sofi Loren bosh rolni ijro etgan o‘sha ajoyib filmda urush dahshati tasvirlangan. Sizga ham dam olish kunlarida bu san’at durdonasini ko‘rishni tavsiya qilaman. Kartina o‘zbek tiliga mahorat bilan dublyaj qilingan.
