AQSh va Eron yana zarbalar almashdi, Turkiyadan sanksiyalar yechilmoqda – kun dayjesti

O‘tgan kun davomida jahonda ro‘y bergan eng asosiy voqea va yangiliklar sharhi bilan kundalik xabarnomada tanishtiramiz.

AQSh va Eron zarbalar almashdi

AQSh harbiylari o‘tgan oyda erishilgan tinchlik kelishuvi va davom etayotgan muzokaralarga qaramay, Eronga qarshi zarbalar berib, harbiy harakatlarni qayta boshladi.

Vashingtonning bildirishicha, so‘nggi zarbalar Eron kuchlarining Ho‘rmuzdan o‘tayotgan uchta tijorat kemasiga qilgan hujumlariga javoban amalga oshirilgan.

AQSh Markaziy qo‘mondonligi Ho‘rmuz bo‘g‘ozi va uning atrofidagi Eron havo mudofaa tizimlari, qo‘mondonlik va nazorat tarmoqlari, qirg‘oq radar obektlari, kemalarga qarshi raketa majmualari hamda Muhofizlar korpusining kichik qayiqlariga 80 dan ortiq zarba berganini ma’lum qildi.

Eron oliy qo‘shma harbiy qo‘mondonligi AQSh «ochiqdan ochiq tajovuzkorlik harakatini» sodir etganini ma’lum qildi va bunga «halokatli javob» qaytarishini bildirdi.

Shundan so‘ng Bahrayn va Kuvaytda sirenalar chalingani hamda ular raketa va dronlar hujumiga uchragani haqida xabarlar tarqaldi.

Muhofizlar korpusi AQShning 85 ta asosiy harbiy obektini nishonga olgan holda qo‘shma raketa va dron operatsiyasini amalga oshirganini ma’lum qildi.

Nishonga olingan obektlar qatorida Bahrayndagi AQSh Harbiy-dengiz kuchlarining 5-floti bazasi va Kuvaytdagi Ali al-Salem aviabazasi ham bor.

Shuningdek, Eron mamlakat janubida «Reaper» nomi bilan tanilgan AQShning MQ-9 droni urib tushirilganini e’lon qildi. AQSh harbiylari chorshanba tongida xabarga munosabat bildirmagandi.

Bahrayn yoki Kuvayt hujum bo‘lganini tasdiqladi, ammo qurbonlar yoki jiddiy talafotlar haqida ma’lumot bermadi.

AQSh–Eron nozik sulhini sinovdan o‘tkazayotgan harbiy keskinlik – Donald Tramp Turkiyada NATO yetakchilari bilan uchrashayotgan vaqtda yuz berdi.

Tramp va Erdo‘g‘an uchrashuvi

AQSh prezidentining 11 yil ichida Turkiyaga amalga oshirgan ilk tashrifida Trampni aeroportda prezident Erdo‘g‘an dabdabali marosim bilan kutib oldi.

Har ikki yetakchi ham ommaviy chiqishlarida bir-birlarini maqtab gapirdi. Xususan, jurnalistlar bilan suhbatda Tramp Erdo‘g‘an bilan oralarida o‘zaro tushunish borligini va Anqara bilan munosabatlar hech qachon hozirgidek yaxshi bo‘lmaganini aytdi.

Tramp AQSh tomonidan Turkiyaning Rossiya mudofaa raketalarini sotib olgani sababli joriy etilgan sanksiyalarni bekor qilishini e’lon qildi. Shuningdek, Tramp NATO bo‘yicha ittifoqchisiga F-35 qiruvchi samolyotlarini sotishga tayyorligini bildirdi.

«Biz sanksiyalarni olib tashlaymiz», dedi Tramp jurnalistlarga. «Vaqti keldi. Biz do‘stlarimizga sanksiya qo‘llashni xohlamaymiz», deya qo‘shimcha qildi u va uning davlat kotibi hamda moliya vaziri bu masala ustida ishlayotganini bildirdi.

Anqaraning hali ham Rossiya S-400 tizimlariga egalik qilayotgani borasida biron bir xavotiri bor-yo‘qligi so‘ralganda, u «menda Turkiya bilan bog‘liq hech narsa borasida xavotir yo‘q», dedi.

Erdo‘g‘an ham F-35 qiruvchi samolyotlarini sotib olish istagi bo‘yicha ijobiy natija bo‘lishiga umid bildirdi. «Biz buni ilgari AQSh bilan muhokama qilgan edik va bizga beshta samolyot va va’da qilingandi», dedi Erdo‘g‘an va qo‘shimcha qildi: «men janob Tramp har doim o‘z va’dalari ustidan chiqishini bilaman».

AQSh Kongressi – Turkiya S-400 tizimlarini o‘zida saqlab qolar ekan, unga har qanday F-35 savdosini taqiqlovchi qonun qabul qilgan. Chunki Rossiya tizimi AQShda ishlab chiqarilgan jangovar samolyotlar xavfsizligiga tahdid soladi deb hisoblanadi. Tramp ma’muriyati bu qonunni qanday «aylanib o‘tishi» hozircha noma’lum.

Bugun, 8 iyun kuni NATOning asosiy tadbirlari davom etadi. Tahlilchilarga ko‘ra, NATO bo‘yicha ittifoqchilar Turkiyani – janubiy-sharqiy qanotda Rossiya tajovuziga qarshi tobora kuchli qalqon sifatida ko‘rmoqda. Shu sababli Anqara bilan uchrashuvlarda inson huquqlari va matbuot erkinligi borasidagi xavotirlar kamdan kam hollarda tilga olinadi.

Damashqda portlashlar

Seshanba kuni Damashqda Fransiya prezidenti Emmanuel Makron tunab qolgan mehmonxona yaqinida ikkita bomba portladi. Oqibatda 18 kishi yaralandi.

Suriya xavfsizlik kuchlari bombalarni aniqlagani va ularni zararsizlantirishga tayyorgarlik ko‘rayotgan paytda portlash sodir bo‘lganini ma’lum qildi. Yo‘l chetida to‘xtab turgan mashinaga va axlat qutisiga joylashtirilgan ushbu bombalar Makron istiqomat qilayotgan joy atrofidagi xavfsizlik to‘sig‘idan tashqarida o‘rnatilgan bo‘lib, uning tashrifiga hech qanday xavf tug‘dirmagan. Ichki xavfsizlik kuchlari aybdorlarni aniqlash uchun qidiruv ishlarini boshlagan.

Portlashlardan biroz avval Makron mehmonxonani tark etgan va prezident saroyida Ahmad ash-Shar’a bilan uchrashayotgandi. Uning ma’muriyati prezident portlash ovozlarini eshitmaganini bildirdi.

Seshanba kungi hujum uchun javobgarlikni hozircha hech kim zimmasiga olmadi. Shar’a surishtiruv ishlari olib borilayotganini aytdi.

Portlashlardan so‘ng ijtimoiy tarmoqda post qoldirgan Makron tashrifi davom etayotganini ma’lum qildi va uchrashgan suriyaliklarning «g‘ururi, jasorati va qat’iyati»ni yuqori baholadi.

Makron Fransiya Suriya bilan xavfsizlik va harbiy hamkorlikni qayta ko‘rib chiqish ustida ishlayotganini bildirdi. Jumladan, IShIDga qarshi kurashda Fransiya maxsus kuchlarining ehtimoliy qo‘llab-quvvatlashini qayd etdi.

Shuningdek, Fransiyaning yirik kompaniyasi Damashq aeroportida havo yuklarini qayta ishlashni boshlaydi. Fransiya Basharning amakisi, marhum Rifat al-Assaddan musodara qilingan 58,3 million dollarlik aktivlarni Suriyaga qaytarish jarayonini boshlaydi.

Hozirgi vaqtda Fransiyaning Damashqda doimiy bo‘lmagan muvaqqat ishlar vakili ishlamoqda. Makron har ikki davlat elchilarni tayinlashini, Shar’a esa elchilar imkon qadar tezroq almashilishini aytdi.

To‘qayevning muddati nollashtirildi

Qozog‘iston prezidenti Qosim-Jo‘mart To‘qayev yangi konstitutsiyaga muvofiq yana prezidentlik muddatiga o‘z nomzodini qo‘yish huquqiga ega. Bu haqda Qozog‘iston Konstitutsiyaviy sudi 7 iyul kuni To‘qayevning murojaatiga javoban shunday qaror qabul qildi.

Prezident o‘z murojaatida eski konstitutsiyaga muvofiq lavozimlarni egallab turgan shaxslar — yangi konstitutsiyaning normalarida ko‘rsatilgan lavozimlarga saylanishi yoki tayinlanishi mumkinmi degan savolni bergandi.

Konstitutsiyaviy sudning qarori davlat rahbarining amaldagi prezidentlik muddatini nollashtiradi. Vaholanki, uning vakolatlari bitta yetti yillik davr bilan cheklangan bo‘lib, 2029 yilda yakunlanishi kerak edi.

Bu qadam Qozog‘iston Konstitutsiyasiga kiritilgan o‘zgartishlar tufayli amalga oshdi. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, ushbu o‘zgartishlar mart oyida bo‘lgan referendumda fuqarolarning 87 foizi tomonidan quvvatlangan.

2022 yilda Qozog‘iston Konstitutsiyasiga prezidentlik vakolatlarini faqat bitta – 7 yillik muddat bilan cheklovchi o‘zgartishlar kiritilgandi. To‘qayevning o‘zi esa bir necha marta «qayta saylanish maqsadida asosiy qonunni o‘zgartirish niyati yo‘qligi»ni aytgandi.

Monakodagi terakt gumondori o‘lik holda topildi

Ukrainalik oligarx Vadim Yermolayevga Monakoda suiqasd qilishda gumonlangan 39 yoshli Anastasiya Berezovskayaning jasadi Kiyev yaqinida topildi.

Ukraina bosh prokuraturasi ma’lumotlariga ko‘ra, gumonlanuvchi Ukrainaga 1 iyul kuni kelgan. Qaytganidan keyin u sobiq huquq-tartibot xodimi hamda Ukraina Mudofaa vazirligi Bosh razvedka boshqarmasi xodimi bilan muloqotda bo‘lgan. Tergovning aniqlashicha, ushbu shaxslar Berezovskayaning kriptovaluta va bank hisoblariga pul o‘tkazmalarini amalga oshirgan.

Bosh prokuraturaga ko‘ra, razvedkachi Berezovskayani boshqa bir figurant bilan birgalikda o‘ldirganini ma’lum qilgan. Ikkinchi figurant Berezovskayaga pul o‘tkazganini tasdiqlagan. Biroq u o‘z harakatlari haqida rahbariyatga xabar bermaganini va o‘z xohishiga ko‘ra ish tutganini qo‘shimcha qilgan.

Sobiq xodimining uyida o‘tkazilgan tintuv paytida qiynoq xonasiga o‘xshash yerto‘la aniqlangan. Hozirda har ikki figurant qasddan odam o‘ldirishda gumonlanib qo‘lga olindi va ularga ayblov e’lon qilindi.

Berezovskaya ukrainalik tadbirkor Vadim Yermolayev ortidan kuzatuv olib borib, 29 iyun kuni Monakoda – uning uyi kirish qismiga portlovchi moslama o‘rnatishda gumon qilingandi.

«Le Figaro» ma’lumotlariga ko‘ra, yevropalik tergovchilar suiqasdda Ukraina Xavfsizlik xizmati ishtirok etgan, degan versiyaga moyillik bildirayotgandi.

Hozirda Ukraina Bosh prokuraturasi Monako huquq-tartibot idoralari bilan hamkorlik qilmoqda.