BMT Farg‘ona vodiysini zilzila xavfi yuqori hududlar qatoriga kiritdi

O‘zbekistonning ayrim tumanlari Janubiy Kavkaz mamlakatlari bilan bir qatorda juda yuqori seysmik xavfli hududlarga kiradi. Bu haqda BMT tomonidan e’lon qilingan maqolada aytiladi.

Qayd etilishicha, zilzilalar barcha tabiiy ofatlar ichida eng ko‘p o‘limga sabab bo‘lib qolmoqda. 2000 yildan 2023 yilgacha tabiiy ofatlar bilan bog‘liq barcha o‘limlarning yarmidan ko‘pi aynan zilzilalar hissasiga to‘g‘ri keldi. Yevropa mintaqasida millionlab odamlar kuchli yer silkinishlariga bardosh bera olmaydigan binolarda yashaydi va tibbiy yordam oladi.

Maqolada ta’kidlanishi, ayniqsa, Turkiyaning Istanbul shahri katta xavotir uyg‘otmoqda. Aholisi 15 milliondan ortiq bo‘lgan bu shahar dunyodagi eng faol yoriqlaridan biri – Shimoliy Anadolu yorig‘i yaqinida joylashgan. 2025 yilda e’lon qilingan tadqiqotga ko‘ra, Marmar dengizi ostida taxminan yetti magnitudali zilzila keltirib chiqarishga qodir yoriq qismi o‘tgan. Olimlarning hisob-kitoblariga ko‘ra, yaqin o‘n yilliklarda Istanbul hududida bunday hodisaning yuz berish ehtimoli 40-60 foizni tashkil etadi.

Biroq xavfli hudud faqat Turkiya bilangina cheklanib qolmaydi. Yevropa mintaqasida dunyoning ikkita eng yirik seysmik belbog‘i joylashgan. Qirg‘iziston va Tojikistonning deyarli butun hududi, shuningdek, Qozog‘iston, Turkmaniston va O‘zbekistonning ayrim tumanlari Janubiy Kavkaz mamlakatlari bilan bir qatorda juda yuqori seysmik xavfli zonalarga kiradi. Ayniqsa, bir vaqtning o‘zida uch davlat – Qirg‘iziston, Tojikiston va O‘zbekiston hududida joylashgan va qariyb 11 million kishi istiqomat qiladigan Farg‘ona vodiysi «o‘ta zaif» hisoblanadi.

2023 yili Turkiya va Suriyadagi vayronkor zilzilalar tajribasi falokatdan keyin shifoxonalarning o‘z faoliyatini davom ettirishi naqadar muhim ekanini ko‘rsatdi. Agar tabiiy ofat zarbasidan keyingi ilk daqiqalardayoq tibbiyot muassasalari ishdan chiqsa, minglab jabrlanganlar hayotiy zarur yordamsiz qolishi mumkin, deb hisoblamoqda BMT.

JSST ekspertlari tayyorgarlik ko‘rish oqibatlarni bartaraf etishdan ko‘ra ancha arzon tushishini ta’kidlamoqda. BMT hisob-kitoblariga ko‘ra, seysmik mustahkamlik talablarini hisobga olgan holda yangi shifoxona qurish loyiha qiymatini to‘rt foizdan kamroqqa oshiradi, mavjud binolarni modernizatsiya qilish esa ularning qiymatining taxminan bir foiziga tushishi mumkin. Bu esa zilziladan keyin ularning faoliyatini davom ettirish imkoniyatini sezilarli darajada oshiradi.

Mutaxassislar tibbiy infratuzilmani mustahkamlash bilan birga, shoshilinch tibbiy yordam brigadalarini doimiy shay holatda saqlashni, muntazam o‘quv mashg‘ulotlari o‘tkazishni, xalqaro hamkorlikni takomillashtirishni hamda aholining eng zaif qatlamlari – keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va majburiy ko‘chirilganlarni himoya qilishga alohida e’tibor qaratishni tavsiya etadi.

Ta’kidlanishicha, so‘nggi yirik zilzilalardan olinadigan asosiy saboq shundan iboratki, navbatdagi falokat yuz berguniga qadar unga tayyor turish zarur.