Kun.uz'ning “Geosiyosat” dasturida siyosiy tahlilchilar shu haqda so‘z yuritishdi.
Sharofiddin To‘laganov: Aslida, 21-sanksiyalar paketi degan iboraning o‘zi kulgili eshitiladi. Chunki agar birinchi paket kutilgan natijani berganida, ikkinchisiga ehtiyoj qolmas edi. Ikkinchisi samara berganida esa uchinchisi qabul qilinmasdi. Bugun esa sanksiyalar paketlari soni 21 taga yetdi.
Yangi paket doirasida 170 ta tashkilot va 48 nafar jismoniy shaxsga nisbatan cheklovlar joriy etilmoqda. Ular, asosan, banklar, moliyaviy institutlar va ayrim iqtisodiy tuzilmalarga qaratilgan. Bu sanksiyalar amalda qanchalik samarali bo‘lishini hozirdan aniq baholash qiyin.
Bu galgi cheklovlar faqat Rossiyaning o‘ziga emas, balki u bilan iqtisodiy aloqalari mavjud boshqa davlatlarga ham ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Masalan, Qirg‘iziston va Qozog‘iston OAVda yangi sanksiyalar ularning iqtisodiyotiga ham ma’lum darajada ta’sir qilishi mumkinligi haqida fikrlar bildirilmoqda. Demak, Yevropa Ittifoqi cheklovlarni nafaqat Rossiyaga, balki u bilan hamkorlik qilayotgan davlatlar faoliyatiga ham bilvosita ta’sir ko‘rsatadigan tarzda kengaytirayotgandek taassurot uyg‘otmoqda.
Kamoliddin Rabbimov: Sanksiyalarning turli ko‘rinishlari mavjud. Ayrimlari aniq shaxslarni nishonga oladi, boshqalari esa hukumatni yoki siyosiy tizimni cheklashga qaratiladi. Yana shunday sanksiyalar borki, ular butun davlat va jamiyatning iqtisodiy hamda ijtimoiy salohiyatini zaiflashtirishni maqsad qiladi. Masalan, Shimoliy Koreya yoki Eronga nisbatan qo‘llangan sanksiyalar faqat siyosiy elitani emas, balki butun iqtisodiy tizimni bosim ostida qoldirishga qaratilgan. Rossiyaga nisbatan joriy etilgan cheklovlar ko‘lami va og‘irligi jihatidan shunday toifaga yaqinlashmoqda.
Bugungi kunda Rossiya sanksiyalar ko‘lami bo‘yicha dunyoda eng ko‘p cheklov qo‘llangan davlatlar qatorida birinchi o‘rinda. So‘nggi besh yil davomida Rossiyaga nisbatan juda keng ko‘lamli sanksiyalar joriy etildi. Natijada mamlakat nafaqat strategik va yuqori texnologiyali mahsulotlar, balki oddiy parrandachilik uchun inkubator uskunalari va naslchilik materiallari kabi yo‘nalishlarda ham importga qaram bo‘lib qolmoqda.
Sanksiyalarning ta’siri dastlabki ikki-uch yilda yaqqol sezilmadi. Ammo oxirgi bir yil ichida ularning iqtisodiyotga bosimi ancha ravshan namoyon bo‘la boshladi. Buni inson organizmidagi kamqonlik bilan qiyoslash mumkin. Tashqi tomondan odam sog‘lom ko‘rinishi mumkin, biroq organizm zaiflashgan bo‘lsa, har qanday qo‘shimcha zarbani og‘irroq qabul qiladi. Sanksiyalar ham davlat iqtisodiyotini aynan shunday zaiflashtiradi. Natijada uning iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy barqarorligi tobora mo‘rtlashib boradi.
Rossiya iqtisodiyoti ham sanksiyalar bosimini sezilarli darajada his qila boshladi. Bu jarayon endi yanada yaqqol namoyon bo‘lmoqda. Kelgusida AQShda muhokama qilinayotgan qo‘shimcha sanksiyalar ham qabul qilinsa, bosim yanada kuchayishi mumkin.
Agar bugungi sanksiyalar bo‘lmaganida, Rossiya xalqaro savdoni ancha erkin amalga oshirar, energiya resurslari eksportidan tushadigan daromadlari ham ancha yuqori bo‘lardi. Bu esa urushni moliyalashtirish imkoniyatlarini sezilarli darajada kengaytirgan bo‘lardi.
Suhbatni YouTube’dagi “Geosiyosatkunuz” kanalida to‘liq tomosha qilishingiz mumkin.
