Ko‘rfazda urush kengaymoqda, Rossiya Durovni xalqaro qidiruvga berdi – kun dayjyesti
|15:30 / 30.07.20264 1739 min
O‘tgan kun davomida jahonda ro‘y bergan eng asosiy voqea va yangiliklar sharhi bilan kundalik xabarnomada tanishtiramiz.
AQSh-Eron urushi
Chorshanba kuni AQSh harbiylari Eronga yana zarbalar berishni boshladi. «Ushbu zarbalar Eronning kecha AQSh kuchlariga uyushtirmoqchi bo‘lgan hujumlariga nisbatan kuchli javobdir», deyiladi AQSh Markaziy qo‘mondonligi bayonotida.
Eronga berilgan zarbalar prezident Donald Tramp qasos olishga va’da berganidan so‘ng amalga oshirildi.
«Endi navbat bizniki», dedi Tramp Oq uyda jurnalistlarga. U Vashington Tehron bilan tinchlik kelishuviga erishish maqsadida davom etishini ta’kidlagan holda, ularga «juda qattiq zarba berishga» va’da qildi.
Censom zarbalaridan biroz avval Misrning Dametta portida joylashgan AQShga tegishli gaz saqlash tankeriga dron kelib urilgan. Misr neft vazirligi bayonotida portda yong‘in sodir bo‘lganini tasdiqladi, ammo dron hujumi haqida hech narsa deyilmadi. Dronni kim uchirgani hozircha ma’lum emas.
Shu bilan birga, kecha AQSh va Saudiya Arabistoni kuchlari Iroq sharqidagi qurolli guruhlarga zarba berib, 20 kishining o‘limiga sababchi bo‘lgandi. Eron esa Iordaniyadagi AQSh qo‘shinlariga qarata raketalar uchirgan.
O‘tgan haftada Yamandagi husiylar Saudiyaga dengiz qamalini e’lon qilishi, Iroq va Misrdagi so‘nggi zarbalar - Yaqin Sharqning ko‘proq davlatlari ushbu mojaroga tortilishi xavfini yuzaga keltirmoqda.
AQSh va Saudiya Arabistonining qo‘shma hujumlari esa Ar-Riyod ilk bor ochiq ravishda urushda ishtirok etganini anglatadi. Chorshanba kungi qo‘shma hujumlardan so‘ng Saudiya Arabistoni mudofaa vaziri Vashingtonda AQSh vitse-prezidenti J.D. Vens bilan uchrashdi. U Tramp ma’muriyatini Yamandagi husiylarga hujum qilish va Iroqqa yana zarbalar berish orqali mojaroni yanada keskinlashtirmaslikka chaqirgan.
Reuters manbalariga ko‘ra, Saudiya rasmiylari urushga qo‘shilib ketishdan va bunday keskinlashuv ularga «noma’lum xavf-xatarlar» olib kelishidan xavotirlanmoqda.
G‘azoga hujumlar davom etmoqda
Isroil G‘azodagi sulhga qaramay amalga oshirgan so‘nggi hujumlari oqibatida uch nafar falastinlik halok bo‘ldi va yana 27 kishi yaralandi.
Payshanbaga o‘tar kechasi Isroil harbiy samolyotlari G‘azo shahrining g‘arbiy qismidagi turar joy binosiga zarba berdi: oqibatda yetti nafar falastinlik jarohat oldi.
Mavzuga oid
Zarbalar binoni butunlay vayron qilgan va yaqin atrofdagi uylarga katta zarar yetkazgan.
Chorshanba kuni avvalroq Al-Mavasida tinch aholini nishonga olgan Isroil droni hujumi oqibatida ikki falastinlik halok bo‘lgan va yana 16 kishi yaralangandi.
G‘azo shahrining Ar-Rimal mahallasida ham Isroil droni tinch aholiga zarba berishi oqibatida bir falastinlik halok bo‘lgan va yana uch kishi jarohatlangan.
Anadolu'ning xabar berishicha, seshanba kuni Isroil qiruvchi samolyotlari G‘azo shahri markazidagi Al-Muttaqin masjidiga zarba berib, binoni butunlay vayron qilgan. Hujum ko‘chirilgan oilalar yashayotgan chodirlarni ham vayron qilgan, shuningdek, yaqin atrofdagi uylar va fuqarolarning mol-mulkiga katta zarar yetkazgan.
Ushbu hujumlar 2025 yil 10 oktyabrda kuchga kirgan o‘t ochishni to‘xtatish bitimiga qaramay sodir bo‘lmoqda.
Falastin rasmiylarining ma’lum qilishicha, Isroil 2023 yilda G‘azoga nisbatan genotsid ko‘rinishida urush boshlaganidan beri 73 mingdan ortiq falastinlik halok bo‘lgan va 174 mingdan ortig‘i yaralangan. Sektordagi fuqarolik infratuzilmasining taxminan 90 foizi vayron qilingan.
Rossiyaning javob zarbalari
Payshanba kuni Rossiyaning javob tariqasida uchirgan ballistik raketalari Ukrainada kamida yetti kishining umriga zomin bo‘ldi.
Hujumlar prezident Volodimir Zelenskiy Qo‘shma Shtatlardan qaytayotgan paytda yuz berdi. U yerda Zelenskiy Donald Tramp ularga Patriot raketalari uchun litsenziyalar berishga rozi bo‘lganini aytgandi.
Ukrainaning aksariyat hududlarida havo hujumidan ogohlantirish signallari yangradi. Poytaxtda bir kishi halok bo‘ldi va yana ikki kishi jarohat oldi.
Markaziy Krivoy Rog shahrida 6 kishi halok bo‘lgan va yana sakkiz kishi jarohatlangan. Shahar mudofaa kengashi rahbari Oleksandr Vilkulning so‘zlariga ko‘ra, bunga «Iskander-M» ballistik raketasining to‘g‘ridan to‘g‘ri zarbasi sabab bo‘lgan. Uning aytishicha, Rossiyaning Voronej viloyatidan uchirilgan raketa ko‘p bolali oilaning uyiga kelib tushgan.
Polshaga yaqin joylashgan Lviv shahrida Rossiya raketalari ikkita ko‘p qavatli uyga zarar yetkazib, 15 kishini jarohatladi.
NATO a’zosi bo‘lgan Polsha Rossiyaning havo hujumlari fonida qiruvchi samolyotlarini havoga ko‘tardi. Shuningdek, havo hujumiga qarshi mudofaa va radar razvedka tizimlari tayyor holatga keltirildi.
Ukraina esa Rossiyaning energetika ob’yektlari va neftni qayta ishlash zavodlariga zarba berishda davom etmoqda. Jumladan, dunyodagi eng yirik mamlakatda yonilg‘i inqirozi chuqurlashmoqda, dron zarbalari WB'ning o‘nga yaqin omborxonasiga zarar yetkazdi.
Sun’iy intellekt yetakchilari xavotirda
OpenAI, Anthropic, Google, Meta, Microsoft kabi o‘nlab yetakchi sun’iy intellekt laboratoriyalari xodimlari AQSh hukumatiga murojaat qildi. Ular ilg‘or SI modellari rivojlanishini ma’lum ma’noda sekinlashtirishni - yoki hech bo‘lmaganda global darajada muvofiqlashtirilgan boshqaruv joriy etishni so‘ramoqda.
«SI ajoyib kelajakni yaratishga yordam berishi mumkin, ammo bunday natija kafolatlanmagan», deyiladi 1100 dan ortiq soha olimlari imzolagan bayonotda.
Ularning aytishicha, yetakchi kompaniyalar tadqiqotlarni avtomatlashtirish arafasida turgan bo‘lishi mumkin. Bu holat SI taraqqiyotini qanchalik tezlashtirib yuborishini oldindan bashorat qilish qiyin. «Ammo imkoniyatlarning rivojlanishi - olimlar ushbu tizimlarni tushunish yoki nazorat qilish layoqatidan ko‘ra tezroq o‘sib ketishi xavfi bor». Va bu jiddiy xavf.
Ushbu bayonot - o‘tgan haftada sun’iy intellekt sanoatini larzaga keltirgan, katta shov-shuvlarga sabab bo‘lgan hodisadan so‘ng paydo bo‘ldi. O‘shanda Open AI'ning hali ommaga taqdim etilmagan modeli o‘zining ichki cheklangan muhitidan chiqib ketgandi. U aylanma yo‘llar bilan internetga kirish imkonini qo‘lga kiritdi va shundan so‘ng raqobatchi kompaniyaga muvaffaqiyatli hakerlik hujumi uyushtirdi.
Olimlarning ta’kidlashicha, dunyo bo‘ylab muvofiqlashtirilgan tartibga solish tizimi - SI poygasi xavfsizlik va nazorat qilish vositalarini ortda qoldirib ketmasligi uchun zarurdir.
Durovga ayblov e’lon qilindi
29 iyul kuni Rossiyada Telegram asoschisi Pavel Durovga terrorchilik faoliyatiga ko‘maklashish bo‘yicha ayblov e’lon qilindi.
Federal xavfsizlik xizmatiga ko‘ra, Telegramʼdagi «Dayvinchik/Leo» deb nomlangan chat-botdan Ukraina maxsus xizmatlari yosh rossiyaliklarni diversiya va terrorchilik operatsiyalariga ishga yollash uchun foydalangan.
Bayonotda aytilishicha, yosh qizlar qiyofasida yozishgan ukrainalik josuslar jinoyat sodir etishga majburlashdan oldin rossiyaliklar bilan bog‘lanishgan va ularni tuzoqqa tushirgan.
Ukraina hozircha bu holat yuzasidan izoh bermadi. FXX bayonotida Durov xalqaro qidiruvga berilayotgani aytilgan, ammo Rossiya buning uchun qanday mexanizmdan foydalanishiga aniqlik kiritmagan.
Ushbu ayblovlar Dubayda yashovchi Durovga qarshi olib borilgan uzoq muddatli tergovning eng yuqori cho‘qqisi bo‘ldi.
Fevral oyida Rossiya hukumatining gazetasi Durov terrorizmga oid ish bo‘yicha tergov qilinayotganini xabar bergandi. O‘shanda Durov «Rossiya Konstitutsiyasining so‘z erkinligi hamda shaxsiy yozishmalar sirini kafolatlovchi» moddalarini himoya qilayotganini aytgandi.
Aslida Rossiyada messenjyer faoliyati sezilarli darajada cheklab qo‘yilgan. Shunga qaramay, Rossiya hukumati idoralari, jumladan, Kreml va mudofaa vazirligi undagi sahifasiga har kuni xabarlar joylashda davom etmoqda. Aytgancha, Durovga ayblov ham Telegramʼdagi kanallarda e’lon qilindi.
Bugungi kunda ilova - Rossiya va Ukraina o‘rtasidagi urushda «virtual jang maydoni» deb ta’riflanmoqda. Undan har ikki tomonning rasmiylari, harbiylari va nufuzli blogerlari foydalanib keladi.
