Uzoq yillar davomida yevropaliklar kelguniga qadar Amazonka tropik o‘rmonlari kam aholi yashaydigan hudud hisoblanib kelgan. Biroq yangi tadqiqotlar bu tasavvur to‘liq emasligini ko‘rsatdi.
Nature jurnalida chop etilgan ilmiy ishda Braziliyaning Akri va Amazonas shtatlarida joylashgan qadimgi geogliflar - katta dumaloq, to‘rtburchak va ko‘pburchak shaklidagi yer inshootlari o‘rganildi. Ularning ayrimlari bir necha gektar maydonni egallaydi, aylanma xandaqlarining chuqurligi esa besh metrgacha yetadi.
Tadqiqotchilar havodan lazerli skanerlash (LiDAR) texnologiyasidan foydalanib, umumiy uzunligi 4 430 kilometr bo‘lgan yo‘nalishlar bo‘ylab hududni o‘rgandi. Ushbu texnologiya daraxtlar shox-shabbasi orqali yer yuzasining raqamli modelini yaratish imkonini berdi.
Natijada ilgari ma’lum bo‘lmagan ko‘plab qadimgi inshootlar aniqlandi. Jami 432 ta yer inshooti qayd etildi. Ulardan faqat 36 tasi avvaldan ma’lum edi, qolganlari ilk bor aniqlandi.
Olimlar lidar ma’lumotlari, sun’iy yo‘ldosh tasvirlari, arxeologik qazishmalar va boshqa ma’lumotlarni birlashtirib tahlil qildi. Ular Akri tsivilizatsiyasi egallagan hudud taxminan 183 ming kvadrat kilometr bo‘lganini hisoblab chiqdi.
Tadqiqot mualliflari ushbu hududda jami 24–30 minggacha yer inshooti mavjud bo‘lishi mumkinligini taxmin qilmoqda. Ularning qariyb uchdan ikki qismi Akri madaniyatiga tegishli hisoblanadi. Geogliflarning aksariyati miloddan avvalgi 600-yildan milodiy 850-yilgacha bo‘lgan davrda qurilgan, qurilish ishlarining eng faol bosqichi esa milodiy 100–300-yillarga to‘g‘ri keladi.
Tadqiqotga ko‘ra, mazkur geogliflar doimiy aholi yashaydigan qishloq yoki qal’alar emas, balki diniy marosimlar, jamoat yig‘inlari va siyosiy tadbirlar o‘tkaziladigan markazlar bo‘lgan. Bunday majmualarni qurish va saqlash uchun minglab odamlar, mehnat taqsimoti, geometriya bilimlari va yaxshi tashkil etilgan jamiyat zarur bo‘lgan.
Shu asosda olimlar Akri tsivilizatsiyasining eng rivojlangan davrida aholi soni 1,25 milliondan 3 million nafargacha bo‘lganini baholamoqda.
Tadqiqotchilarning qayd etishicha, mahalliy aholi makkajo‘xori, qovoq va boshqa ekinlarni yetishtirgan, tuproq unumdorligini saqlagan, nazoratli o‘t qo‘yish usulidan foydalangan hamda Braziliya yong‘og‘i va palma kabi foydali daraxtlarni keng tarqatgan. Shu bois Amazonka o‘rmonlarining hozirgi o‘simlik qoplami va tuproq xususiyatlarining bir qismi ming yillik inson faoliyati natijasi bo‘lishi mumkin.
Amazonka o‘rmonlari ostida minglab qadimgi inshootlar kashf etildi
09:407363 min
Braziliyaning janubi-g‘arbiy Amazoniya hududida o‘tkazilgan tadqiqotlar qadimgi tsivilizatsiya haqidagi tasavvurlarni o‘zgartirdi. Olimlar havodan lazerli skanerlash texnologiyasi yordamida o‘rmonlar ostida yashiringan yuzlab yer inshootlarini aniqlab, bu yerda ikki ming yil avval 3 milliongacha aholi yashagan bo‘lishi mumkinligini ma’lum qildi.
