Rossiyaning «Rosatom» davlat korporatsiyasi Misrdagi AES qurilishida xavfsizlik va muhandislik qoidalarini buzganlikda ayblanyapti. Bu haqda Politico xabar berdi.
Joriy yil 4-iyun kuni «Rosatom» rahbarlaridan biriga yo‘llangan maxfiy maktubda Misr Atom elektr stansiyalari boshqarmasi «El-Dabaa» AES qurilishidagi qator qoidabuzarliklarni sanab o‘tgan. Xususan, bir nechta reaktor bloklarida «nuqsonlar» borligi va «yadro xavfsizligi madaniyati» talablari buzilgani ta’kidlangan. Maktubda shuningdek, loyiha bo‘yicha mas’ul shaxslardan birining «qasddan beparvoligi» ham tanqid qilingan.
Ilgari hech qachon ommaga e’lon qilinmagan hujjatlar to‘plami maxsus xizmat xodimi tomonidan anonimlik sharti bilan OAVga taqdim etilgan. Hujjatlar orasida qurilishdagi kechikishlar va muhandislik muammolarini tasdiqlovchi «Rosatom»ning ichki korporativ audit xulosalari ham bor.
Jiddiy nuqsonlar va «ko‘zbo‘yamachilik»
«El-Dabaa» majmuasi to‘liq ishga tushgach, Rossiya loyihasi asosida qurilgan to‘rtta atom reaktoridan iborat bo‘ladi. Biroq Misr rasmiylari tomonidan «Rosatom»ga yuborilgan maktubda reaktor bloklarida qator kamchiliklar borligi qayd etilgan.
Xususan, 1-, 2- va 3-energobloklar poydevor plitalaridagi nuqsonlarni bartaraf etish uchun bir yil vaqt sarflangan, 4-blok betonida esa bo‘shliqlar aniqlangan. Shuningdek, Misr tomoni «Rosatom»ni qurilishning yarmidan ko‘pi yakunlanganini ko‘rsatish maqsadida «chalg‘ituvchi usullar» va «soxta ishlar» qilishda ayblagan. Aslida esa atom stansiyasining asosiy binolari haligacha yer osti qurilish bosqichida ekani aytilyapti.
Shuningdek, Misr idorasi da’vosiga ko‘ra, «Rosatom»da ish joyidagi tartib va kasbiy madaniyat ham talab darajasida emas. Xodimlarda taqiqlangan alkogolli ichimliklar aniqlangan, ular soxta ruxsatnomalardan foydalangan, qurilish maydonchasida olingan surat va videolarni ijtimoiy tarmoqlarga joylashtirgan. Yana bir holatda esa ishchilardan biri «og‘ir ochiq sinish jarohati» olgani, biroq u maxsus jihozlangan tez yordam mashinasida emas, balki xususiy avtomobilda olib ketilgani aytiladi. Bu holat «ishdagi hodisani qasddan yashirish» hamda «mehnat xavfsizligi qoidalarining qo‘pol buzilishi» deya baholangan.
Politico o‘rgangan «Rosatom»ning yana to‘rtta ichki hujjati ham Misr regulyatori bildirgan xavotirlarning ayrim jihatlarini tasdiqlaydi. Ularda qurilishdagi kechikishlar, ishlar sifati bilan bog‘liq muammolar va loyiha boshqaruvidagi kamchiliklar bayon qilingan.
2025-yilda «Rosatom» ichki audit loyihalaridan birida shartnoma majburiyatlarini bajara olmaslik «sezilarli xavf» ekani haqida ogohlantirish bo‘lgan. Davlat korporatsiyasi AESning birinchi energoblokini ishga tushirishni bir yarim yilga - 2028-yil sentyabridan 2030-yil mart oyiga kechiktirishi mumkin.
«Rosatom» munosabati
«Rosatom» Politico’ga yuborgan bayonotida «El-Dabaa» qurilishida yadro xavfsizligining yuqori darajasi ta’minlanayotganini bildirgan. Biroq kompaniya Misr regulyatoridan qabul qilingan maktub va undagi shikoyatlar yuzasidan izoh berishdan qochgan. O‘z navbatida, Misr tomoni ham jurnalistlarning qator so‘rovlarini javobsiz qoldirdi.
«Kompaniya ishlarini tashkil etishning yuqori standarti, sifat menejmenti tizimi va xavfsizlik madaniyati Rossiya hamda Misr siyosiy rahbariyatining doimiy e’tibori, shuningdek, Xalqaro atom energiyasi agentligi (MAGATE) ishtiroki bilan tasdiqlanadi», - deyiladi kompaniya bayonotida.
«Rosatom» maktubdagi ayblovlarning hech biri rasmiy texnik va nazorat tartiblari orqali o‘z tasdig‘ini topmaganini qo‘shimcha qilgan. Misr bosh vaziri Mustafo Madbuli iyul oyida bergan bayonotiga ko‘ra, «El-Dabaa»dagi to‘rtta reaktor qurilishi 2030-yilgacha yakunlanishi va birinchi reaktor 2028-yilda ishga tushishi kutilyapti. Hozircha ob’yektga yadroviy yoqilg‘i olib kirilmagan.
Vengriyadagi loyiha
Misrdagi vaziyat «Rosatom»ning Vengriyadagi loyihasiga ham soya solishi mumkin. Bryusselda Yevropaning muhim infratuzilmasini Kreml nazoratidagi kompaniyaga ishonib topshirish yuzasidan mavjud xavotirlar yanada kuchayyapti.
Vengriya bosh vaziri Viktor Orban tomonidan 2014-yilda ma’qullangan «Paks II» loyihasi Budapesht va Moskva o‘rtasidagi yaqinlashuvning o‘ziga xos ramziga aylangan. Mamlakatning yangi rahbari – Peter Madyar hukumati esa Orbanning ushbu siyosatini qayta ko‘rib chiqishga kirishgan. Loyihaning o‘ta yuqori qiymati va uning geosiyosiy oqibatlari jiddiy shubha ostiga olinyapti.
