Nima yuz berdi?
Gyurlekning soʻzlariga koʻra, murojaat 2026-yil 14-iyulda Istanbul sudi tomonidan berilgan hibsga olish orderlari asosida yuborilgan. Endi Turkiya hukumati Interpol Bosh kotibiyatining Netanahuni «qizil xabarnoma» tizimi orqali rasmiy ravishda xalqaro qidiruvga kiritishiga erishmoqchi. Bu haqda Sabah xabar berdi.
Bunga 2026-yil may oyida Gʻazo sektoriga yoʻl olgan «Sumud» (Global Sumud Flotilla) gumanitar flotiliyasining Isroil tomonidan qoʻlga olinishi boʻyicha tergov doirasida Istanbulning ogʻir jinoyatlar boʻyicha 11-sudi chiqargan qaror huquqiy asos boʻldi. Flotiliya bortida, boshqalar qatorida, shvetsiyalik faol Greta Tunberg ham bor edi.
Turkiya sudi Netanahuni va yana oʻttizga yaqin yuqori martabali isroillik amaldorni, jumladan, mudofaa vaziri Israel Kats, uning oʻtmishdoshi Yoav Galant va milliy xavfsizlik vaziri Itamar Ben-Gvirni insoniyatga qarshi jinoyatlar, genotsid, noqonuniy ozodlikdan mahrum etish, shafqatsiz muomala va talonchilikda ayblamoqda.
Bu Anqaraning birinchi qadami emas: 2025-yil noyabr oyida Istanbul prokuraturasi Netanahuni va boshqa isroillik mansabdor shaxslarni Gʻazodagi genotsid hamda gumanitar yordam yetkazilishiga toʻsqinlik qilishda ayblab, hibsga olish boʻyicha milliy orderlar bergan edi.
«Qizil xabarnoma» nima va nega u hibsga olish hisoblanmaydi?
Interpolning «qizil xabarnoma»si klassik maʼnodagi xalqaro hibsga olish orderi emas. Bu tashkilotga aʼzo 196 mamlakatning huquqni muhofaza qilish organlariga yoʻllangan soʻrov boʻlib, unda shaxsning turgan joyini aniqlash va zarur boʻlsa, ekstraditsiya masalasi hal etilguniga qadar uni vaqtincha ushlab turish soʻraladi. Bunday soʻrovni bajarish yoki bajarmaslikni har bir davlatning oʻzi hal qiladi.
Bundan tashqari, Interpol nizomi tashkilotning siyosiy, harbiy yoki diniy tusdagi ishlarga aralashishini taqiqlaydi - Isroil tomoni aynan shu bandga ishora qilmoqda. Mutaxassislar fikricha, shu sababli ham Interpolning Turkiya soʻrovini rad etish ehtimoli yuqori.
Shuni alohida eslatib oʻtish joizki, Netanahuning 2024-yil noyabr oyida Haagadagi Xalqaro jinoiy sud tomonidan harbiy jinoyatlarda ayblanib berilgan amaldagi hibsga olish orderi ham bor. Bu order qariyb ikki yildan beri birorta mamlakat tomonidan ijro etilmagan.
Isroilning munosabati
Netanahuning idorasi Turkiyaning bu tashabbusini samarasiz deb atadi va uni Rajab Toyyib Erdoʻgʻanning Isroil rahbariyati hamda armiyasini qoʻrqitishga urinishi deya baholadi. Tel-Aviv Anqaraning mintaqadagi vaziyatni beqarorlashtirish va Isroil xavfsizligiga zarar yetkazish harakatlariga qarshi turishga tayyorligini bildirdi.
Avvalroq Isroil TIV rahbari Gideon Saar Turkiya bergan orderlarni Erdoʻgʻanning piar-aksiyasi deb atab, Turkiya prezidentining siyosiy raqibi - Istanbul sobiq meri Akrom Imomoʻgʻlining hibsga olinishini Turkiya adliya tizimining siyosiylashganiga ishora sifatida keltirgan edi.
OAV maʼlumotlariga koʻra, munosabatlar keskinlashuvi fonida Isroil Vashingtonga murojaat qilib, Turkiyaga Harbiy havo kuchlari uchun qurol-yarogʻ yetkazib bermaslikni ham soʻragan.
Umumiy vaziyat
Turkiya va Isroil oʻrtasida ekstraditsiya toʻgʻrisida ikki tomonlama shartnoma mavjud emas, bu esa Turkiya talabining amalda bajarilishini deyarli imkonsiz qiladi. Shunga qaramay, Anqaraning bu qadami Gʻazoda davom etayotgan mojaro fonida Isroil rahbariyatiga nisbatan kuchayib borayotgan diplomatik va huquqiy bosimlar zanjirining bir qismidir.
