Norvegiya maktablarda planshetlardan foydalanish boʻyicha oʻz siyosatini butunlay oʻzgartira boshladi. Olib borilgan 10 yillik kuzatuvlar va xalqaro tadqiqotlar natijasi shuni koʻrsatdiki, bolalarga erta yoshdan raqamli qurilmalar berilishi ularning oʻqish va matnni tushunish qobiliyatlarini keskin pasaytirib yuboradi.
Muvaffaqiyatsiz eksperiment
2016-yilda Norvegiya taʼlim tizimida inqilobiy qadam tashlanadi. Mamlakatning katta qismidagi maktablarda 5 yoshli boshlangʻich sinf oʻquvchilariga bepul iPad va noutbuklar tarqatiladi. Sinfxonalardan anʼanaviy daftar va kitoblar deyarli butunlay siqib chiqarilib, taʼlim 100 foiz raqamli formatga oʻtkazildi. Biroq, oradan 8-10 yil oʻtib, bu siyosatning natijasi kutilganining mutlaqo teskarisi effektini beradi.
Oʻquvchilarning matnni oʻqish va tushunish qobiliyatini baholovchi PIRLS (Progress in International Reading Literacy Study) tadqiqotlariga koʻra, norvegiyalik bolalarning koʻrsatkichlari keskin tushib ketgan. 2016-yildan (raqamlashtirish boshlangan davrdan) buyon Norvegiya Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD) mamlakatlari ichida oʻqish savodxonligi eng tez yomonlashayotgan davlatga aylangan.
Norvegiya taʼlim vazirligi va tadqiqotchilarning maʼlumotlariga koʻra, hozirda boshlangʻich maktabni tugatayotgan 15 mingdan ortiq oʻquvchi hatto bir nechta gapdan iborat oddiy matnlarni ham oxirigacha oʻqiy olmaydi va undagi asosiy mazmunni tushuntirib berishga qiynaladi. Mamlakat miqyosida olinganda esa 500 mingga yaqin odam (aholining qariyb 10 foizi) kundalik hayotda kerak boʻladigan oddiy matnli maʼlumotlarni masalan, yoʻriqnomalar, rasmiy xatlar, yangiliklarni oʻqish va anglashda jiddiy qiyinchiliklarga duch kelyapti.
Norvegiyalik oʻquvchilar oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrovnomalarda "Kitob oʻqishni yaxshi koʻraman" deb javob bergan bolalar foizi dunyodagi eng past koʻrsatkichlardan birini qayd etgan. Ekranlar bolalarda kitobxonlik madaniyatini butunlay yoʻq qilgan.
Mutaxassislar nima deydi?
Tadqiqptchilarning taʼkidlashicha, planshetlar bolalarda matnni diqqat bilan oʻqish emas, balki barmoq bilan tezlikda “skroll” qilib (varaqlab) oʻtish koʻnikmasini shakllantirdi. Buning oqibatida oʻquvchilar uzun matnlarni oʻqishda diqqatini 1-2 daqiqadan ortiq bir joyga jamlay olmaydigan boʻlib qoldi. Murakkab syujetlar va mantiqiy zanjirlarni eslab qolish qobiliyati keskin zaiflashadi.
