Rim imperiyasi aholisining aniq sonini belgilash tarixchilar uchun murakkab vazifalardan biri hisoblanadi. Sababi, qadimgi Rimda oʻtkazilgan aholi roʻyxatlari imperiyada yashagan barcha kishilarni qamrab olmagan.
Zamonaviy baholarga koʻra, imperiya oʻz qudratining eng yuqori davrida 59–76 million nafar aholiga ega boʻlgan.
Bu koʻrsatkichni hisoblashda tarixchi va arxeologlar turli manbalar, miqdoriy usullar va matematik modellardan foydalangan.
Jumladan, qadimgi shaharlardagi arxeologik qazishmalar orqali qancha uy boʻlgani va aholi qanchalik zich joylashganini baholash mumkin. Soliq va harbiy hujjatlar esa oilalar hajmi, demografik tendensiyalar va armiyada xizmat qilganlar soni haqida maʼlumot beradi.
Oziq-ovqat taʼminoti ham muhim manba hisoblanadi. Rim katta miqdorda, jumladan Shimoliy Afrikadan don import qilgan. Bir kishi yiliga oʻrtacha qancha don isteʼmol qilganini hisobga olib, olimlar ushbu mahsulotlar qancha aholini taʼminlaganini taxmin qilishadi.
Qadimgi qabristonlar ham demografik manba vazifasini oʻtaydi. Oilaviy dafnlar, qabrlar soni va oʻlim koʻrsatkichlari aholining soni va tarkibini baholash imkonini beradi.
Shu bilan birga, qadimgi Rimdagi aholi roʻyxatlari tarixchilar oʻrtasida hanuz bahslarga sabab boʻladi. Masalan, Avgust davridan oldingi roʻyxatlardan birida qariyb 900 ming fuqaro qayd etilgan boʻlsa, Avgust davridagi birinchi roʻyxatda bu raqam 4 milliondan oshgan. Bu farq hisoblash metodikasi va roʻyxatga kimlar kiritilgani bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.
395-yilda Rim imperiyasi Gʻarbiy va Sharqiy qismlarga boʻlingan paytda Gʻarbiy Rim imperiyasida taxminan 22 million, Sharqiy Rim imperiyasida esa 34 million kishi yashagan.
Mutaxassislar taʼkidlashicha, 59–76 millionlik koʻrsatkich qatʼiy raqam emas. Yangi arxeologik kashfiyotlar va matematik modellarning takomillashishi kelgusida Rim imperiyasi aholisi haqidagi baholarni oʻzgartirishi mumkin.
