Aholini shovqindan himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun. Asosiy maʼlumotlar
|17:251 0609 min
Shovqin talablarini buzganlik uchun 8,8 mln soʻmgacha jarima qoʻllanishi mumkin.
Foto: Pix.uzFoto: Pix.uz
Oʻzbekiston prezidenti «Aholini shovqinning zararli taʼsiridan himoya qilish toʻgʻrisida»gi qonunni imzoladi. Oliy Majlis Qonunchilik palatasi tomonidan 2025-yil oktabrda qabul qilingan va Senat tomonidan 2026-yil iyunda maʼqullangan ushbu hujjat rasmiy eʼlon qilinganidan soʻng uch oy oʻtib kuchga kiradi.
Ushbu qonunning maqsadi – aholini shovqinning zararli taʼsiridan himoya qilish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
Fuqarolar tinchini buzadigan holatlar
Qonun bilan shovqinning yoʻl qoʻyiladigan darajasidan yuqori, fuqarolarning osoyishtaligi va normal dam olishini buzadigan shovqinlar jumlasiga quyidagilar kiritildi:
turar joy binolari hududida insonlarning maishiy, uy-xoʻjalik faoliyati natijasida yuzaga keladigan shovqin;
qurilish maydonlaridagi mehnat faoliyati tufayli hamda qurilish texnikasi va transport vositalaridan yuzaga keladigan shovqin;
ishlab chiqarish korxonalari tomonidan texnologik uskunalarni, shu jumladan yordamchi qurilmalarni ishlatish, shuningdek ishlab chiqarish bilan bogʻliq boʻlgan har qanday turdagi ishlarni bajarish vaqtida yuzaga keladigan shovqin;
turli toifadagi transport vositalarining ishlashi va harakatlanishi natijasida yuzaga keladigan shovqin;
oilaviy tadbirlarni oʻtkazish chogʻida, savdo komplekslari, umumiy ovqatlanish korxonalari va koʻngilochar obyektlar, aholiga xizmat koʻrsatish korxonalari faoliyati natijasida yuzaga keladigan, shu jumladan tovush qurilmalaridan chiqariladigan shovqin;
pirotexnika buyumlaridan foydalanish natijasida yuzaga keladigan shovqin.
Tinchlik rejimi
Qonun bilan tungi va dam olish vaqtidagi tinchlik rejimlari aniq chegaralandi.
Endilikda ish kunlari soat 23:00 dan soat 07:00 gacha, dam olish va bayram kunlari esa soat 22:00 dan soat 09:00 gacha boʻlgan vaqt oraligʻida belgilangan normadan ortiq shovqin chiqarish va fuqarolarning osoyishtaligini buzish taqiqlanadi.
Turar joy binolari va ularga tutash hududlarda qurilish, taʼmirlash hamda rekonstruksiya ishlarini oʻtkazishda shovqin manbalaridan foydalanishga faqat ish kunlari soat 09:00 dan 18:00 gacha ruxsat beriladi.
Dam olish va bayram kunlarida turar joylarda shovqin chiqaradigan qurilish-taʼmirlash ishlarini olib borishga yoʻl qoʻyilmaydi.
Mavzuga oid
Fuqarolarning osoyishtaligini va normal dam olishini buzishga yoʻl qoʻyilmaydigan vaqt oraligʻida belgilangan normadan ortiq shovqinga muntazam ravishda yoʻl qoʻyayotgan obyektlar faoliyati aholining hayoti va sogʻligʻi uchun haqiqiy xavf yuzaga kelishining oldini olish bilan bogʻliq holda oʻn ish kunidan koʻp boʻlmagan muddatga vakolatli davlat organi, Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tomonidan, oʻn ish kunidan ortiq muddatga ushbu organlarning arizasiga binoan sud tartibida toʻxtatib turilishi mumkin.
Qonun amal qilmaydigan holatlar
Ushbu qonun amal qilishi:
tabiiy shovqinlarga;
Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq, huquqbuzarliklarning oldini olish, qoʻriqlash xizmati, shoshilinch va tez tibbiy yordam koʻrsatish, tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish, shuningdek, jamoat xavfsizligini taʼminlash bilan bogʻliq kechiktirib boʻlmaydigan ishlarni amalga oshirish natijasida yuzaga keladigan shovqinga;
milliy bayramlarni, ommaviy sport tadbirlarini hamda madaniy tadbirlarni oʻtkazish, shuningdek, diniy rasm-rusumlar va marosimlarni bajarish natijasida yuzaga keladigan shovqinga nisbatan tatbiq etilmaydi.
Odamni sezilarli darajada bezovta qilmaydigan, inson organizmining funksional tizimlarida va shovqinga sezgir boʻlgan aʼzolarida jiddiy oʻzgarishlarga olib kelmaydigan hamda sanitariya qoidalari va normalarida belgilanadigan shovqin darajasi – shovqinning yoʻl qoʻyiladigan darajasi hisoblanadi.
Shovqinning yoʻl qoʻyiladigan darajadan oshib ketishi natijasida odamda sezilarli darajada bezovtalik yuzaga kelishi, shuningdek organizmning funksional tizimlarida va shovqinga sezgir boʻlgan aʼzolarida jiddiy oʻzgarishlar paydo boʻlishi – shovqinning zararli taʼsiridir.
Kompensatsiya talab qilish mumkin
Shovqinning zararli taʼsiri natijasida yetkazilgan zarar uchun sud tartibida kompensatsiya undirilishi mumkin. Shovqinning zararli taʼsiri uchun kompensatsiya toʻlash – shovqinning zararli taʼsirining oldini olishga qaratilgan tadbirlarni bajarishdan ozod etmaydi.
Shovqinning yoʻl qoʻyiladigan darajasidan yuqori boʻlgan mehnat sharoitlaridagi ishlarda band boʻlgan xodimlarning mehnati uchun mehnat toʻgʻrisidagi qonunchilikka asosan oshirilgan miqdorda haq toʻlanadi.
Kompensatsiya toʻlovlari miqdorini Vazirlar Mahkamasi belgilashi kerak. Buning uchun hukumatga qonun rasman eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy muddat beriladi.
Jismoniy va yuridik shaxslar tegishli hududda shovqinning zararli taʼsiri darajasi va koʻrilayotgan himoya choralari toʻgʻrisida toʻliq va ishonchli maʼlumot olish huquqiga ega.
Ular, shuningdek, aholini shovqindan himoya qilish boʻyicha chora-tadbirlarni ishlab chiqishda ishtirok etishlari, qonunchilikni takomillashtirish boʻyicha takliflar kiritishlari, aybdor shaxslardan yetkazilgan zararni qoplashni talab qilishlari hamda davlat organlarining qarorlari va ular mansabdor shaxslarining harakatlari yoki harakatsizligi ustidan yuqori organga yoki sudga shikoyat qilishlari mumkin.
Bir vaqtning oʻzida jismoniy va yuridik shaxslar shovqinning zararli taʼsiridan himoya qilish toʻgʻrisidagi qonunchilikka rioya etishi hamda nazorat qiluvchi organlar va mansabdor shaxslarning qonuniy qarorlari va koʻrsatmalarini bajarishi shart.
8,8 mln soʻmgacha jarima
Qonun bilan Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 192-moddasiga oʻzgartirish kiritilib, maishiy shovqinga qarshi kurashish talablarini buzganlik uchun jarimalar oshiriladi.
Hozirda fuqarolarning tungi vaqtda osoyishtaligi va normal dam olishini buzganlik uchun fuqarolarga BHMning uchdan bir qismi (146,5 ming soʻm atrofida), mansabdor shaxslarga BHMning uchdan bir qismidan ikkidan bir qismigacha (220 ming soʻmgacha) jarima mavjud.
Bir yil davomida xuddi shunday huquqbuzarlik takroran sodir etilganda jarima fuqarolar uchun BHMning ikkidan bir qismini (220 ming soʻm), mansabdor shaxslar uchun BHMning ikkidan bir qismidan bir baravarigacha (440 ming soʻmgacha) boʻladi.
Endi jarimalar miqdori sezilarli darajada oshadi. Xususan, birinchi qoidabuzarlikda fuqarolar uchun jarima miqdori BHMning 3 baravaridan 5 baravarigacha (1,32 mln soʻmdan 2,2 mln soʻmgacha), mansabdor shaxslar uchun BHMning 10 dan 15 baravarigacha (4,4 mln soʻmdan 6,6 mln soʻmgacha) boʻladi.
Xuddi shunday qoidabuzarlik bir yil davomida takroran sodir etilganda, fuqarolarga BHMning 5 baravaridan 7 baravarigacha (2,2 mlndan 3,08 mln soʻmgacha) jarima solinadi. Mansabdor shaxslarga esa BHMning 15 baravaridan 20 baravarigacha (6,6 mln soʻmdan 8,8 mln soʻmgacha) miqdorda jarima qoʻllanadi.
Shuningdek, Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 125-moddasiga (transport vositalaridan foydalanish qoidalarini buzish) oʻzgartirish kiritilib, haydovchilarning tormoz tizimida, rul boshqaruvida yoki ulovchi qurilmada nosozligi boʻlgan yoxud tegishli ruxsatnomasiz qayta jihozlangan, shuningdek, shovqin darajasi belgilangan meyorlardan ortiq boʻlgan transport vositalarini boshqarishi BHMning 1 baravari (440 ming soʻm) miqdorida jarimaga sabab boʻlishi belgilandi.
Amaldagi tartibda shovqin darajasi belgilangan normalardan ortiq boʻlgan transport vositalarini boshqarish maʼmuriy ogohlantirishga yoki BHMning ikkidan bir qismi miqdorida jarima solishga (220 ming soʻm) sabab boʻladi.
Masʼul davlat organlari va ularning vakolatlari
Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi aholini shovqinning zararli taʼsiridan himoya qilish sohasidagi vakolatli davlat organi etib belgilandi.
Qoʻmita turar joylarda, jamoat binolarida, aholi yashash hududlari va dam olish zonalarida, shuningdek, ish joylarida aholini shovqinning zararli taʼsiridan himoya qilish sohasidagi sanitariya qoidalari va normalarini ishlab chiqadi hamda tasdiqlaydi. Shuningdek, shovqinning zararli taʼsiriga ega boʻlgan yoki shunday taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan obyektlarning roʻyxatini shakllantiradi va yuritadi; inson sogʻligiga salbiy taʼsir koʻrsatadigan shovqin manbasi bilan ishlashda sanitariya qoidalari va normalariga yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan rioya etilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi.
Ichki ishlar vazirligi fuqarolar osoyishtaligi va normal dam olishini buzish holatlari yuzasidan murojaatlarni, shuningdek, maishiy shovqinga qarshi kurashish talablarini buzish bilan bogʻliq maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqadi; avtomototransport vositalarini davriy texnik koʻrikdan oʻtkazishda ularning ichki va tashqi shovqin koʻrsatkichlarining qonunchilikka muvofiqligini tekshiradi, shovqin darajasi belgilangan normadan ortiq boʻlgan transport vositalarini boshqarish bilan bogʻliq maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqadi.
Qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vazirligi, Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi hamda Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qoʻmitasi ham oʻz yoʻnalishlari boʻyicha shovqin normalariga rioya etilishini taʼminlaydi.
