Husiylar yana Saudiyaga zarba berdi, Britaniyada esa boʻlinishga chaqiriqlar – kun dayjesti

Dushanba kuni Donald Tramp Rossiya va Ukraina bir-birining energetika obyektlariga zarba bermaslikka kelishib olgani haqida gapira boshladi.

«Ukraina Rossiyaning energetika infratuzilmasiga zarba bermaslikka rozi boʻldi. Rossiya ham xuddi shunday qilishga rozi», deb yozdi AQSH yetakchisi.

Tramp kelishuvda aynan qaysi obyektlar haqida soʻz borayotgani va u qancha muddat amal qilishini aytmagan. Financial Times nashrining yozishicha, aftidan AQSH yetakchisi kelishuv haqida eʼlon berishga shoshilgan koʻrinadi. Chunki Moskva ham, Kiyev ham buni toʻliq tasdiqlamadi.

Xususan, prezident Volodimir Zelenskiy «Rossiya kelishuvlarga amal qilishiga ishonmasligini» bildirdi.

«Agar hamkorlarimiz Rossiyaning bizning elektr energetikamiz, muhim infratuzilma va oziq-ovqat tashish tizimlariga zarba bermasligini taʼminlashga tayyor boʻlsa, unda biz ham oʻz zarbalarimizdan tegishli ravishda voz kechishga tayyormiz», degan Zelenskiy.

Uning shubhalaridan biri – rossiyaliklar oʻzlarining ‘saylovlariniʼ oʻtkazib olgach, bu kelishuv barbod boʻlishi mumkin. Shu sababli, Kiyev AQSH kabi vositachilardan aniqlik va kafolatlar kutmoqda.

Kreml hozircha Trampning soʻzlariga izoh bermadi.

Gʻazo haqida film

Isroillik kinorejissyorlar Yuval Avraam va Reychel Zorni Gʻazoda Isroil hujumlari haqidagi hujjatli filmi uchun Venetsiya kinofestivalining maxsus mukofotiga sazovor boʻldi.

«NAZA» deb nomlangan film – zarbadan halok boʻlishi taxmin qilinayotgan tinch aholi sonini hisoblash uchun ishlatiladigan ibroniy qisqartma hisoblanadi.

Film uchun oʻtkazilgan intervyularda ijodkorlar Isroilning 24 nafar harbiysi va razvedka xodimlari bilan suhbatlashgan. Suhbatdoshlar Gʻazoni bombardimon qilishda qoʻllangan sunʼiy intellektga asoslangan nishonga olish tizimlari haqida gapirgan.

«Isroil razvedkasi xodimlari bu ommaviy qotilliklar qanday qilib tizimli ekani haqida gapirib berishdi: bu tasodif emas, balki oldindan rejalashtirilgan, qotillik harakatlari va falastinliklarni mutlaqo inson oʻrnida koʻrmaslikka asoslangan siyosatdir», deydi rejissyorlardan biri.

Gʻazo rasmiylari maʼlumotlariga koʻra, Isroilning ikki yillik genotsid urushi oqibatida 73 mingdan ortiq falastinlik, jumladan, 20 ming bola halok boʻlgan. Xalqaro hamjamiyat va BMT ushbu raqamlarni ishonchli deb hisoblaydi.

Shundan soʻng Isroil madaniyat vaziri Miki Zohar ularni fuqarolikdan mahrum qilish bilan tahdid qildi. Zohar soʻzlariga koʻra, rejissyorlar «butun dunyodagi 'antisemitʼlarning olqishlariga sazovor boʻlish uchun oʻz vatanlariga zarar yetkazishga tayyor».

Isroilning radikal va oʻta oʻng vaziri Itamar Ben-Gvir ham kinorejissyorlarni «sharmandalik»da aybladi. Isroil harbiylari esa qasddan tinch aholini nishonga olganini rad etadi.

Isroilda fuqarolikni bekor qilish qonun jihatidan mumkin: davlat odamlarni josuslik yoki davlatga xiyonat kabi «sadoqatsizlik» harakatlari uchun fuqarolikdan mahrum qilishi mumkin.

«Vestministr davri tugamoqda»

Shotlandiya, Uels va Shimoliy Irlandiyaning birinchi vazirlari Jon Suinni, Run Lorvert va Mishel O'Nil oʻzaro anglashuv memorandumini imzoladi. Unda har bir millatning oʻz taqdirini oʻzi belgilashi, Buyuk Britaniyadan mustaqil boʻlish huquqi hamda Yevropa Ittifoqidagi kelajagi mustahkamlangan.

Hujjat dushanba kuni Uels poytaxtida boʻlib oʻtgan uchrashuvda imzolandi. Unda Britaniya muxtoriyatlari rahbarlaridan tashqari Irlandiya millatchi partiyasi vakillari ham ishtirok etdi.

Memorandumda, shuningdek, qayta tiklanadigan energiya manbalari va «kuchliroq va adolatli iqtisodiyot» yaratish borasida hamkorlik haqida ham soʻz boradi.

BBC yozishicha, tarixda ilk marta Britaniyaning toʻrtdan uch hududlarida hukumatga millatchi partiyalar vakillari boshchilik qilmoqda. Ular Kardiffda bunday formatdagi birinchi uchrashuv oʻtkazib, «Vestminster davri oʻz nihoyasiga yetayotganini» taʼkidlagan.

Marosimdan keyingi matbuot anjumanida Shotlandiya va Shimoliy Irlandiya vazirlari yaqin kelajakda Britaniya tarkibidan chiqish boʻyicha referendumlar oʻtkazishga chaqirgan.

Britaniya hukumati esa mustaqillik boʻyicha referendumlar oʻtkazilishini qoʻllab-quvvatlamasligini va «birlashgan qirollik»ka qatʼiy ishonishini bildirdi.

Tramp va SI

AQSH prezidenti Donald Tramp sunʼiy intellektning juda tez rivojlanayotgani haqidagi xavotirlarni «KASAL fitna» deb atadi. Trampning bu bayonoti Anthropic (Claude) yetakchilaridan biri Dario Amodey va OpenAI rahbari Sem Altmanning chaqiriqlari ortidan yangradi. Ular sunʼiy intellekt sohasini davlat tomonidan koʻproq tartibga solishga chaqirgandi.

Soʻnggi oylarda yuz bergan qator hodisalar SI agentlarining nazoratdan chiqib ketish xavfi mavjudligini koʻrsatmoqda. Amodeyning ogohlantirishicha, «olti oydan 12 oygacha boʻlgan vaqt ichida SI tomonidan boshqariladigan agentlar butun internetni egallab olish xavfi» bor.

Ammo Tramp bu fikrlarga qoʻshilmayapti: «SIga kerak boʻlgan yagona nazorat yoki cheklovlar - bu kuchli va aqlli (yuqori IQʼga ega!) prezident. Bu narsa AQShda ortigʻi bilan topiladi!» deb yozdi Tramp oʻzining ijtimoiy tarmogʻida.

Tramp, shuningdek, uning maʼmuriyati allaqachon SI bilan «yomon yoki ehtimoliy yomon» ishlar qilishining oldini olganini qoʻshimcha qildi.

«SI va maʼlumotlar markazlariga qarshi KASAL fitna olib borilmoqda va bundan xursand boʻlayotgan yagona mamlakat - bu Xitoy», deb yozgan Tramp.

Avvalroq Pentagon ham Anthropic modellarini xavfsizlikka tahdid deb baholashga uringan va uning eng ilgʻor modellaridan biriga vaqtinchalik taqiq qoʻygandi.