Xaritada özaro mudofaa majburiyatlarini nazarda tutuvçi rasmiy köp tomonlama kelişuvlarga eʼtibor qaratilgan. Umumiy harbiy hamkorlik yoki mudofaa texnologiyalari sohasidagi şerikliklar alohida toifa sifatida qaralgan.
Bunday kelişuvlarning asosiy tamoyili - iştirokçilardan biriga qurolli hujumni barçaga qarşi hujum sifatida baholaş. Biroq yordam körsatiş tartibi va iştirokçilarning aniq majburiyatlari har bir şartnomada alohida belgilanadi.
Xarita NATO, Amerika davlatlari taşkiloti, Fors körfazi arab davlatlari hamkorlik kengaşi va KXŞT maʼlumotlari, şuningdek, Al Jazeera hamda Atlantic Council materiallari asosida tayyorlangan.
Taqdim etilgan birlaşmalar orasida NATO aʼzolar soni böyiça eng yirigi hisoblanadi. 1949-yilda 12 davlat tomonidan tuzilgan alyans hozir Yevropa va Şimoliy Amerikadagi 32 mamlakatni birlaştiradi. Finlandiya 2023-yilda, Şvetsiya esa 2024-yilda unga qöşilgan.
Xaritadagi eng qadimiy kelişuv - Rio pakti deb tanilgan Amerika davlatlari örtasidagi özaro yordam şartnomasi. U 1947-yilda, NATOdan ikki yil avval imzolangan.
Rio pakti Ğarbiy yarimşarda jamoaviy mudofaa tizimini yaratgan. Keyingi ön yilliklarda uning iştirokçilari tarkibi özgargan. AQŞ ham Rio pakti, ham NATO iştirokçisi hisoblanadi.
Fors körfazi arab davlatlari hamkorlik kengaşi esa mintaqadagi oltita monarxiyani birlaştiradi. Saudiya Arabistoni ham uşbu tuzilmaga aʼzo.
2026-yil avgustda Saudiya Arabistoni, Turkiya va Pokiston Makka qöşma mudofaa kelişuvini imzolagan. Hujjatga köra, uç davlatdan biriga qurolli hujum barçasiga qarşi hujum deb qaraladi.
Biroq kelişuvning imzolanişi bilan uning töliq kuçga kirişi bir xil bosqiç emas. Reutersʼning 25-sentabrdagi xabariga köra, Turkiya parlamenti spikeri Numan Kurtulmuş hujjatni parlament tasdiğiga kiritiş oktabrdan kutilayotganini aytgan. U şu paytgaça ötkazilgan uçraşuvlarni tayyorgarlik jarayoni deb taʼriflagan.
Turkiya NATOga, Saudiya Arabistoni esa Fors körfazi arab davlatlari hamkorlik kengaşiga aʼzo. Pokiston bu ikki tuzilmaga kirmaydi va yadroviy qurolga ega davlat hisoblanadi. Şu jihatdan yangi kelişuv turli mintaqaviy xavfsizlik tizimlari örtasida qöşimça boğliqlik yaratadi.
KXŞTda esa Belarus, Qozoğiston, Qirğiziston, Rossiya va Tojikiston faol iştirok etmoqda. Armaniston 2024-yilda iştirokini muzlatgan, ammo taşkilotdan rasman çiqmagan. Şu bois uning rasmiy aʼzoligi va amaldagi iştiroki örtasida farq bor.
