Gʻazo vayronalari orasidan umid izlab

BMT maʼlumotiga koʻra, urushda Gʻazodagi binolarning taxminan 80 foizi vayron boʻlgan yoki shikastlangan. Isroilning ayovsiz hujumi paytida anklavning katta qismi yer bilan yakson qilindi.

Faqat ozchilik gʻazoliklarning omadi kelib, uylari omon qolgan yoki ijara toʻlashga qurbi yetadi. Qolganlarning aksariyati anklavdagi ulkan chodir lagerlarida yashaydi.

Isroil Gʻazoga ogʻir texnika, beton va sement kiritilishini cheklaydi. Uning taʼkidlashicha, Hamas bu materiallardan harbiy tunnellar tarmogʻini qurishda foydalangan.

Shunday paytda falastinliklar anklavdagi eng moʻl resurs boʻlgan vayronalardan foydalanmoqda. Bir quruvchi singan beton plitalarni gʻishtga aylantirib, uy qurgan.

Yana bir quruvchi, 34 yoshli Hasan al-Huvayhi esa shikastlangan binolarning betonini sindirib, ichidagi temir tirgaklarni ajratib olishni biznesga aylantirgan. Metall toʻgʻrilanadi va yangi qurilayotgan yoki taʼmirlanayotgan inshootlar uchun karkas sifatida ishlatiladi.

"Biz vayronalardan yangi narsa yaratishga harakat qilyapmiz," dedi al-Huvayhi.

Gʻazo sogʻliqni saqlash rasmiylariga koʻra, Isroil ikki yillik urush davomida 70 mingdan ortiq insonni, jumladan oʻn minglab bolalarni oʻldirgan. BMT tergovi, koʻplab davlatlar va xalqaro tashkilotlar Isroil genotsid sodir etganini taʼkidlaydi. Hamasning 2023-yil oktabr oyidagi hujumidan keyin operatsiya boshlagan Isroil esa bu ayblovlarni rad etadi. Isroilga koʻra, oʻshanda 1200 dan ortiq odam halok boʻlgan, 250 kishi asir olingan.

Yetib boʻlmas hashamat

Urushdan oldin Gʻazodagi toʻylar ancha dabdabali oʻtardi. Ularda toʻkin dasturxonlar yozilar, tor koʻchalar boʻylab toʻy kortejlari yurardi. Endi koʻplab gʻazoliklar uchun bunday quvonchli onlar yetib boʻlmas hashamatga aylangandek tuyuladi.

21 yoshli Said Kafarna toʻy xarajatini qoplash uchun bir necha oy turli mayda ishlarda ishladi. Uning aytishicha, u yordam tashkilotlaridan olgan gaz ballonlari va yordam qutilarini ham sotib, taxminan 2000 dollar toʻplagan.

Oʻtgan oy Kafarna Gʻazo sektori markazidagi koʻchirilganlar lagerida Nermin Abdulhodiyga uylandi. Marosim kuni Kafarna va qarindoshlari Pokistonning bir yordam tashkiloti hadya qilgan katta chodirni bezadi. Ular chiroqlar oʻrnatib, gullarni joylashtirdi.

Falastin anʼanasiga koʻra, kuyov toʻydan oldin hammomda yoki doʻstining uyida choʻmiltiriladi va bu marosim odatda ancha dabdabali oʻtadi. Kafarnaga esa yaqin doʻstlari va qarindoshlari "kuyov choʻmiltirish" marosimini chodir ichida oʻtkazib berdi.

Shundan soʻng kelin-kuyov toʻy marosimini oʻtkazdi. Ammo koʻplab doʻstlari va oila aʼzolari marosimga kela olmadi. Gʻazoda yoqilgʻi narxi osmonda boʻlgani uchun hatto qisqa masofaga borish ham juda qimmatga tushadi. Ayrimlar esa qorongʻi tushgach qaytish yoʻlida Isroil hujumiga uchrashdan qoʻrqib, kelishdan oʻzini tiygan.

"Asalari boʻlgim keladi"

Gʻazo shimolidagi Jabaliya shahrida yashaydigan Nivin al-Ashqar uyining tomiga chiqqanida ikki xil tinimsiz gʻuvillashni eshitadi. Ulardan biri oila parvarishlayotgan asalari uyalaridan keladi.

Ikkinchisi esa tepada aylanib yurgan Isroil dronlarining ovozi. Bu ovoz ularning uyi demarkatsiya chizigʻidan bor-yoʻgʻi bir necha yuz metr narida ekanini eslatib turadi. Isroil armiyasi oʻsha chiziq ortida mustahkam oʻrnashib olgan.

AQShning sulh rejasida Isroil qoʻshinlarining Gʻazodan bosqichma-bosqich olib chiqilishi va unga parallel ravishda Hamasning qurolsizlantirilishi koʻzda tutilgandi. Biroq bularning hech biri amalga oshmadi.

Urushdan oldin al-Ashqar oilasining 400 ga yaqin asalari uyasi bor edi. Ularning deyarli barchasi urush paytida yoʻq qilingan.

Urushning dastlabki davrida al-Ashqar oilasi bilan Jabaliyadagi janglardan qochib ketgan. Bir yildan koʻproq vaqt oʻtib, ular qattiq shikastlangan uylariga qaytdi va vayronalar ustida uchib yurgan bir toʻda asalarini topdi.

Al-Ashqarning asalarilari hozir oltita uyada yashaydi, biroq nisbatan kam asal beradi. Ularni boqish va parvarishlash uchun kerak boʻladigan oddiy mahsulotlar ham juda qimmat.

Eri va oʻgʻillaridan biri urushda yaralangani sabab oilani asosan al-Ashqarning oʻzi boqadi. U asalarichilikka qayta qoʻl urib, asal sotishdan umid qilmoqda.

Al-Ashqarning aytishicha, u asalarilari Isroil nazoratidagi hudud tomon uchib ketayotganini tez-tez koʻradi. "Baʼzan asalari boʻlgim keladi. Shunda bu yerda qamalib qolmasdan, uchib boshqa mamlakatlarga borardim," deydi al-Ashqar.

Urushda Gʻazo iqtisodiyoti vayron boʻldi. Nashrning yozishicha, shunday sharoitda ayrim falastinliklar asta-sekin bizneslarini qayta jonlantirishga urinmoqda.

Sulhdan keyin Gʻazo baliqchilari dengizga qaytmoqda. Urush paytida koʻplab baliqchilik qayiqlari yoʻq qilingandi. Baliqchilar qirgʻoqdan faqat cheklangan masofagacha suzishi mumkin. Juda uzoqqa ketib, Isroilning dengiz blokadasini buzib qoʻyishdan qoʻrqishadi.

Husomiddin al-Asqaloniy esa urushdan oldin sartaroshxona egasi boʻlgan. Uning sartaroshxonasi 2024-yilda Isroil hujumlarida vayron qilingan. Sulhdan keyin u Gʻazo shimoliga qaytib, chodirda oʻz kasbini davom ettirmoqda.

Yaxshiroq hayot ilinjida

39 yoshli Muhammad Abdulhodiy uzoq yillar duradgor boʻlib ishlagan. Uning mebel yasaydigan oʻz ustaxonasi bor edi, bir muddat Turkiyada ham ishlagan. Kasbi uni Gʻazoning oʻrta sinfi qatoriga koʻtargandi.

Isroil bosqini uni yana yoʻqchilik botqogʻiga uloqtirdi. Ammo Abdulhodiy toʻqqiz farzandiga yaxshiroq hayot berishga qatʼiy ahd qilganini aytadi. Ularning eng kichigi, toʻqqiz oylik Mahmud urush boshlanganidan keyin tugʻilgan.

Ularda vodoprovod suvi yoʻq. Shuning uchun har kuni ertalab u rafiqasi va bolalari bilan yaqin atrofdagi yuk mashinasidan plastik idishlarga suv toʻldiradi. Chodirda elektr ham yoʻq, shu bois ular telefonlarini bir necha yuz metr naridagi generatordan pul toʻlab quvvatlaydi.

Nashrning yozishicha, oila koʻpincha yordam tashkilotlari tarqatadigan va umumiy oshxonalar tayyorlaydigan taomlarga tayanadi.

Bolalarining aksariyati esa hanuz muntazam taʼlim ololmayapti. Abdulhodiy baʼzan ularni nima kutayotgani haqida xavotirga tushadi. "Bu yerda ularning taqdiri nima boʻladi? Uygʻonish, suv idishlarini toʻldirish, xayriya oshxonalariga borish, maktab esa yoʻq?" deydi ota.

Qorongʻi tushgach, oila kemiruvchilarga ham qarshi turishiga toʻgʻri keladi. Sektorda toʻplanib qolgan ulkan axlat uyumlari oddiy gigiyena sharoitini ham izdan chiqargan.

Kun oxirida gulxan yoqib, choy damlayotgan Abdulhodiy esa bolalariga taskin berishga harakat qiladi. U chodirdan boshqa uyni koʻrmagan oʻgʻli Mahmud bilan oʻynab, vaqt oʻtkazishga harakat qiladi.