Uç yil davomida falastinliklar hayotini ölim va vayronagarçilik egallab oldi. Ammo bombalar, oçlik va majburiy köçişlar ularning yaxşiroq hayotga bölgan intilişini yöq qila olmadi.
Ğazodagi vayronalar içida voleybol öynayotgan bolalar / Foto: New York TimesĞazodagi vayronalar içida voleybol öynayotgan bolalar / Foto: New York Times
Ötgan yili oktabrda imzolangan öt oçişni töxtatiş kelişuvi göyoki Isroilning Ğazodagi uruşiga nuqta qöydi. Biroq oradan bir yil ötib ham Isroil zarbalarni hanuz töxtatgani yöq. Garçi hujumlar avvalgidek tinimsiz bölmasada, deyarli har kuni Ğazoning u yoki bu çekkasida falastinliklar ölimi kuzatilmoqda.
Mahalliy soğliqni saqlaş rasmiylari maʼlumotiga köra, sulh imzolanganidan beri, yaʼni bir yil içida Ğazoda 1400 dan ortiq inson öldirilgan. Isroil hanuz Hamas jangçilari nişonga olinayotganini aytmoqda.
Ğazodagi falastinliklar hayoti va tirikçiligini qayta tiklaşga urinmoqda. Ularning baʼzilari vayronalar orasidan qölidagi bor materiali bilan uylarini qayta qurmoqda. Boşqalar esa bizneslarini qayta jonlantiriş yoki yangisini boşlaş payida.
New York Times jurnalisti Aron Bokserman vayronalar orasida kun keçirayotgan ğazolik oilalar hayotidan hikoya qiladi.
Vayronalardan qayta quriş
28 yoşli Jaʼfar Atalloh bir paytlar oilasiga qaraşli kiçik fabrikada işlab, tirikçilik qilgan. Ğazo sektori şimolidagi al-Voha hududida joylaşgan fabrika uning uyi yonidagi loy konlaridan kosa va guldonlar yasardi. Isroilning harbiy kampaniyasi paytida uning uyi yer bilan yakson qilindi. Şundan söng Atalloh va oilasi bizneslarini Ğazo markazidagi az-Zavaydada qayta yölga qöydi.
Atalloh özi pişirgan qizil ğiştlardan kamtarona boşpana qurdi. Boşpana bitta xonadan iborat bölib, u yerda homilador rafiqasi bilan yaşaydi.
Atallohda yerdan loy qazib olayotgan joy / Foto: New York Times
Atallohda yerdan loy qazib oliş uçun zarur oğir texnika yöq. Ammo endi ularga qöl keladigan boşqa bir imkoniyat bor. "Biz Isroil bombasidan hosil bölgan çuqurga boramiz, çunki u yerda loyga yetib borsa böladi. Uni qazib olamiz, tozalaymiz va işga kirişamiz," deydi maqola qahramoni.
Somon bilan mustahkamlangan ğiştdan qurilgan devorlar Ğazoning jazirama yozida uyga tabiiy salqinlik beradi. Atalloh bu devorlar qişda ham uyni issiq saqlaşga yordam berişidan umidvor.
Mavzuga oid
BMT maʼlumotiga köra, uruşda Ğazodagi binolarning taxminan 80 foizi vayron bölgan yoki şikastlangan. Isroilning ayovsiz hujumi paytida anklavning katta qismi yer bilan yakson qilindi.
Foto: New York Times
Faqat ozçilik ğazoliklarning omadi kelib, uylari omon qolgan yoki ijara tölaşga qurbi yetadi. Qolganlarning aksariyati anklavdagi ulkan çodir lagerlarida yaşaydi.
Isroil Ğazoga oğir texnika, beton va sement kiritilişini çeklaydi. Uning taʼkidlaşiça, Hamas bu materiallardan harbiy tunnellar tarmoğini qurişda foydalangan.
Şunday paytda falastinliklar anklavdagi eng möl resurs bölgan vayronalardan foydalanmoqda. Bir quruvçi singan beton plitalarni ğiştga aylantirib, uy qurgan.
Yana bir quruvçi, 34 yoşli Hasan al-Huvayhi esa şikastlangan binolarning betonini sindirib, içidagi temir tirgaklarni ajratib olişni biznesga aylantirgan. Metall töğrilanadi va yangi qurilayotgan yoki taʼmirlanayotgan inşootlar uçun karkas sifatida işlatiladi.
"Biz vayronalardan yangi narsa yaratişga harakat qilyapmiz," dedi al-Huvayhi.
Ğazo soğliqni saqlaş rasmiylariga köra, Isroil ikki yillik uruş davomida 70 mingdan ortiq insonni, jumladan ön minglab bolalarni öldirgan. BMT tergovi, köplab davlatlar va xalqaro taşkilotlar Isroil genotsid sodir etganini taʼkidlaydi. Hamasning 2023-yil oktabr oyidagi hujumidan keyin operatsiya boşlagan Isroil esa bu ayblovlarni rad etadi. Isroilga köra, öşanda 1200 dan ortiq odam halok bölgan, 250 kişi asir olingan.
Yetib bölmas haşamat
Uruşdan oldin Ğazodagi töylar ança dabdabali ötardi. Ularda tökin dasturxonlar yozilar, tor köçalar böylab töy kortejlari yurardi. Endi köplab ğazoliklar uçun bunday quvonçli onlar yetib bölmas haşamatga aylangandek tuyuladi.
21 yoşli Said Kafarna töy xarajatini qoplaş uçun bir neça oy turli mayda işlarda işladi. Uning aytişiça, u yordam taşkilotlaridan olgan gaz ballonlari va yordam qutilarini ham sotib, taxminan 2000 dollar töplagan.
Said Kafarnaning töy marosimi / Foto: NYT
Ötgan oy Kafarna Ğazo sektori markazidagi köçirilganlar lagerida Nermin Abdulhodiyga uylandi. Marosim kuni Kafarna va qarindoşlari Pokistonning bir yordam taşkiloti hadya qilgan katta çodirni bezadi. Ular çiroqlar örnatib, gullarni joylaştirdi.
Ğazodagi çodirda "kuyov çömiltiriş" marosimi / Foto: NYT
Falastin anʼanasiga köra, kuyov töydan oldin hammomda yoki döstining uyida çömiltiriladi va bu marosim odatda ança dabdabali ötadi. Kafarnaga esa yaqin döstlari va qarindoşlari "kuyov çömiltiriş" marosimini çodir içida ötkazib berdi.
Foto: NYT
Şundan söng kelin-kuyov töy marosimini ötkazdi. Ammo köplab döstlari va oila aʼzolari marosimga kela olmadi. Ğazoda yoqilği narxi osmonda bölgani uçun hatto qisqa masofaga boriş ham juda qimmatga tuşadi. Ayrimlar esa qoronği tuşgaç qaytiş yölida Isroil hujumiga uçraşdan qörqib, kelişdan özini tiygan.
"Asalari bölgim keladi"
Ğazo şimolidagi Jabaliya şahrida yaşaydigan Nivin al-Aşqar uyining tomiga çiqqanida ikki xil tinimsiz ğuvillaşni eşitadi. Ulardan biri oila parvarişlayotgan asalari uyalaridan keladi.
Ikkinçisi esa tepada aylanib yurgan Isroil dronlarining ovozi. Bu ovoz ularning uyi demarkatsiya çiziğidan bor-yöği bir neça yuz metr narida ekanini eslatib turadi. Isroil armiyasi öşa çiziq ortida mustahkam örnaşib olgan.
Al-Aşqar oilasiga tegişli asalari uyalari / Foto: NYT
AQŞning sulh rejasida Isroil qöşinlarining Ğazodan bosqiçma-bosqiç olib çiqilişi va unga parallel ravişda Hamasning qurolsizlantirilişi közda tutilgandi. Biroq bularning heç biri amalga oşmadi.
Uruşdan oldin al-Aşqar oilasining 400 ga yaqin asalari uyasi bor edi. Ularning deyarli barçasi uruş paytida yöq qilingan.
Uruşning dastlabki davrida al-Aşqar oilasi bilan Jabaliyadagi janglardan qoçib ketgan. Bir yildan köproq vaqt ötib, ular qattiq şikastlangan uylariga qaytdi va vayronalar ustida uçib yurgan bir töda asalarini topdi.
Al-Aşqarning asalarilari hozir oltita uyada yaşaydi, biroq nisbatan kam asal beradi. Ularni boqiş va parvarişlaş uçun kerak böladigan oddiy mahsulotlar ham juda qimmat.
Foto: NYT
Eri va öğillaridan biri uruşda yaralangani sabab oilani asosan al-Aşqarning özi boqadi. U asalariçilikka qayta qöl urib, asal sotişdan umid qilmoqda.
Al-Aşqarning aytişiça, u asalarilari Isroil nazoratidagi hudud tomon uçib ketayotganini tez-tez köradi. "Baʼzan asalari bölgim keladi. Şunda bu yerda qamalib qolmasdan, uçib boşqa mamlakatlarga borardim," deydi al-Aşqar.
Uruşda Ğazo iqtisodiyoti vayron böldi. Naşrning yozişiça, şunday şaroitda ayrim falastinliklar asta-sekin bizneslarini qayta jonlantirişga urinmoqda.
Ğazo baliqçilari / Foto: NYT
Sulhdan keyin Ğazo baliqçilari dengizga qaytmoqda. Uruş paytida köplab baliqçilik qayiqlari yöq qilingandi. Baliqçilar qirğoqdan faqat çeklangan masofagaça suzişi mumkin. Juda uzoqqa ketib, Isroilning dengiz blokadasini buzib qöyişdan qörqişadi.
Asqaloniyning sartaroşxonasi / Foto: NYT
Husomiddin al-Asqaloniy esa uruşdan oldin sartaroşxona egasi bölgan. Uning sartaroşxonasi 2024-yilda Isroil hujumlarida vayron qilingan. Sulhdan keyin u Ğazo şimoliga qaytib, çodirda öz kasbini davom ettirmoqda.
Yaxşiroq hayot ilinjida
39 yoşli Muhammad Abdulhodiy uzoq yillar duradgor bölib işlagan. Uning mebel yasaydigan öz ustaxonasi bor edi, bir muddat Turkiyada ham işlagan. Kasbi uni Ğazoning örta sinfi qatoriga kötargandi.
Isroil bosqini uni yana yöqçilik botqoğiga uloqtirdi. Ammo Abdulhodiy töqqiz farzandiga yaxşiroq hayot berişga qatʼiy ahd qilganini aytadi. Ularning eng kiçigi, töqqiz oylik Mahmud uruş boşlanganidan keyin tuğilgan.
Ularda vodoprovod suvi yöq. Şuning uçun har kuni ertalab u rafiqasi va bolalari bilan yaqin atrofdagi yuk maşinasidan plastik idişlarga suv töldiradi. Çodirda elektr ham yöq, şu bois ular telefonlarini bir neça yuz metr naridagi generatordan pul tölab quvvatlaydi.
Foto: NYT
Naşrning yozişiça, oila köpinça yordam taşkilotlari tarqatadigan va umumiy oşxonalar tayyorlaydigan taomlarga tayanadi.
Bolalarining aksariyati esa hanuz muntazam taʼlim ololmayapti. Abdulhodiy baʼzan ularni nima kutayotgani haqida xavotirga tuşadi. "Bu yerda ularning taqdiri nima böladi? Uyğoniş, suv idişlarini töldiriş, xayriya oşxonalariga boriş, maktab esa yöq?" deydi ota.
Qoronği tuşgaç, oila kemiruvçilarga ham qarşi turişiga töğri keladi. Sektorda töplanib qolgan ulkan axlat uyumlari oddiy gigiyena şaroitini ham izdan çiqargan.
Abdulhodiy va uning eng kiçik farzandi / Foto: NYT
Kun oxirida gulxan yoqib, çoy damlayotgan Abdulhodiy esa bolalariga taskin berişga harakat qiladi. U çodirdan boşqa uyni körmagan öğli Mahmud bilan öynab, vaqt ötkazişga harakat qiladi.
