Yer uchastkasini sotishda daromad soligʻi yuzaga kelishi mumkin. Soliq miqdori sotish narxi, yerning avvalgi qiymati va uni qancha muddat mulkda saqlab turilganiga bogʻliq. Agar yer 36 oydan ortiq vaqt davomida mulkingizda boʻlgan boʻlsa, soliq toʻlanmaydi. Maqolada yer uchastkasi oldi stodisi bilan bogʻliq muhim tafsilotlarni koʻrib chiqamiz.
Kun.uzKun.uz
Soliq stavkalari, toʻlov muddatlari va koʻchmas mulk oldi-sotdisiga oid tartiblar 2026-yil 1-sentabr holatiga koʻra keltirilgan. Qonun hujjatlari va banklarning xizmat tariflari oʻzgarishi mumkin.
Yer uchastkasini sotishda qanday soliq toʻlanadi?
Yer uchastkasini sotishda jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi toʻlanadi. Jismoniy shaxsning mulkiy daromadlari tarkibiga oʻziga tegishli mol-mulkni sotishdan olingan daromadlar ham kiradi. Yaʼni yer xususiylashtirilgan boʻlsagina uni sotish mumkin.
Mol-mulkni sotishdan olingan daromad sotish qiymatining uni olish qiymatidan oshgan qismi sifatida aniqlanadi.
Bunda mol-mulkni olish qiymati hujjatlar bilan tasdiqlanishi kerak. Agar bunday hujjatlar boʻlmasa, koʻchmas mulk boʻyicha daromad kadastr qiymati bilan sotish narxi oʻrtasidagi ijobiy farq sifatida aniqlanadi.
Kadastr qiymati - davlat organlari tomonidan koʻchmas mulkning qiymatini belgilash uchun aniqlanadigan rasmiy baho.
Soliqni kim toʻlaydi?
Oʻzbekiston soliq rezidentlari, shuningdek, Oʻzbekistondagi manbalardan daromad oluvchi norezident jismoniy shaxslar daromad soligʻi toʻlovchilari hisoblanadi. Shu sababli, yer uchastkasini sotishda jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻini sotuvchi toʻlaydi.
Qachon soliq toʻlanmaydi?
Jismoniy shaxsga xususiy mulk huquqi asosida tegishli yer uchastkasi 36 oydan ortiq vaqt davomida uning mulkida boʻlsa, uni sotishdan olingan daromad uchun soliq toʻlanmaydi va deklaratsiya topshirish shart emas. Bu Soliq kodeksining 378-moddasida belgilangan. Agar yer uchastkasi 36 oydan kam muddat mulkda boʻlgan boʻlsa, sotishdan olingan daromad soliqqa tortiladi.
Bu qoida uy-joy va yer uchastkasi birga sotilsa ham, alohida sotilsa ham amal qiladi.
Mavzuga oid
Vaziyat
Soliq
Xususiy mulkdagi yer uchastkasi 36 oydan ortiq mulkda boʻlgan
Sotishdan olingan daromadga daromad soligʻi solinmaydi
36 oydan kam muddat mulkda boʻlgan va sotish narxi olish qiymatidan yuqori
Olish va sotish qiymati oʻrtasidagi ijobiy farqning 12 foizi
36 kalendar oydan kam muddat mulkda boʻlgan, biroq sotish narxi olish qiymatidan yuqori emas
Soliq solinadigan ijobiy farq yuzaga kelmaydi
Mol-mulkni olish qiymatini tasdiqlovchi hujjatlar mavjud emas
Koʻchmas mulk boʻyicha kadastr qiymati va sotish narxi oʻrtasidagi ijobiy farq asosida hisoblanadi
Soliq qanday hisoblanadi?
Sotish summasining mol-mulkni olish qiymatidan oshgan qismi asosida soliq summasi aniqlanadi.
Masalan, soliq solinadigan yer uchastkasi 2025-yilda 300 mln soʻmga sotib olingan va 2026-yilda 350 mln soʻmga sotilgan boʻlsin.
Agar sotib olish qiymati tegishli hujjatlar bilan tasdiqlangan boʻlsa:
350 mln − 300 mln = 50 mln soʻm.
Jismoniy shaxslar uchun daromad soligʻi stavkasi 12 foiz boʻlgani sababli:
50 mln × 12 foiz = 6 mln soʻm.
Soliq toʻlash tartibi qanday?
Soliqni soliq mobil ilovasi, my3.soliq.uz shaxsiy kabineti, banklar va toʻlov tizimlari orqali toʻlash mumkin. Soliq qoʻmitasi deklaratsiya asosidagi daromad soligʻi uchun toʻlov kodini 172 deb koʻrsatgan.
Deklaratsiya asosida hisoblangan daromad soligʻini soliq toʻlovchining oʻzi toʻlaydi.
Soliq toʻlash muddati qachongacha?
Jami yillik daromad deklaratsiyasi hisobot yilidan keyingi yilning 1-aprelidan kechiktirmay topshiriladi.
Deklaratsiya asosida hisoblangan daromad soligʻi esa 1-iyundan kechiktirmay toʻlanishi kerak. Bu muddat Soliq kodeksining 398-moddasida belgilangan.
Masalan, 2026-yilda deklaratsiya qilinishi kerak boʻlgan daromad olingan boʻlsa, deklaratsiya 2027-yil 1-aprelgacha, hisoblangan soliq esa 2027-yil 1-iyungacha toʻlanadi.
Toʻlanmaganlik uchun javobgarlik bormi?
Soliq belgilangan muddatda toʻlanmasa, soliq qarzdorligi yuzaga keladi va kechiktirilgan davr uchun penya hisoblanadi. Penya Soliq kodeksining 110-moddasida belgilangan: soliqni toʻlash muddati kechiktirilgan har bir kun uchun Markaziy bank stavkasining 1/300 qismi miqdorida hisoblanadi. U toʻlanmagan soliq summasidan foizlarda hisoblanadi va aybdor shaxsga boshqa javobgarlik choralari qoʻllanishidan qatʼi nazar qoʻshiladi. Soliq organi ham qarzdorga talabnoma yuborganda qarz bilan birga penyani undirishi mumkin.
Penya formulasi
Penya = Soliq qarzi × (Qayta moliyalash stavkasi ÷ 300) × Kechiktirilgan kunlar soni
Soliq qarzi: oʻz vaqtida toʻlanmagan soliqning asosiy summasi.
Qayta moliyalash stavkasi: Markaziy bankning amaldagi stavkasi - 14 foiz.
Kechiktirilgan kunlar soni: toʻlov muddatidan keyingi kundan boshlab har bir kechiktirilgan kun.
Xususiy boʻlmagan yer uchastkasini sotish mumkinmi?
Yer uchastkasi shaxsga xususiy mulk, ijara, doimiy foydalanish va boshqa huquqlar asosida tegishli boʻladi. Shu sababli bitimdan oldin yer uchastkasining kadastr hujjatlarida aynan qanday huquq qayd etilganini tekshirish muhim. Doimiy foydalanishdagi yer uchastkalarining oʻzini emas, undan foydalanishga boʻlgan huquqni sotish mumkin.
Qishloq xoʻjaligiga moʻljallanmagan ayrim yer uchastkalari qonunchilikda belgilangan tartibda xususiylashtirilishi mumkin. Xususiylashtirish uchun ariza davlat xizmatlari markazi yoki my.gov.uz orqali beriladi. Xizmat narxi:
my.gov.uz orqali: BHMning 9 foizi (39 ming 600 soʻm);
Davlat xizmatlari markazi orqali: 1 BHM (440 ming soʻm).
Meros yoki hadya qilingan yer uchastkasi sotuvidan soliq olinadimi?
Meros yoki hadya qilib olingan mol-mulkning oʻzidan daromad soligʻi olinmaydi. Ammo uni sotganda soliq toʻlanishi mumkin.
Soliq organi tushuntirishiga koʻra, muddat mulk huquqi vujudga kelgan sanadan boshlab hisoblanadi. Mulk qanday usulda olingani (sotib olish, meros yoki hadya) ahamiyatga ega emas. Agar meros yoki hadya tartibida olingan yer uchastkasi mulk huquqi vujudga kelgan sanadan 36 oy oʻtgach sotilsa, soliq toʻlanmaydi. 36 oy ichida sotilsa, daromad soligʻi toʻlanadi.
Meros yoki hadya qilingan yerni sotib olish uchun xarajat qilinmagani sababli, soliq kadastr qiymati va sotish narxi oʻrtasidagi ijobiy farqdan hisoblanadi.
Masalan, yer uchastkasi meros qilib olingan, kadastr qiymati 200 mln soʻm. Uni mulk huquqi vujudga kelganidan 20 oy oʻtgach 260 mln soʻmga sotdingiz:
260 mln − 200 mln = 60 mln soʻm.
60 mln × 12 foiz = 7,2 mln soʻm.
Agar xuddi shu yerni 36 oydan keyin sotsangiz, soliq toʻlanmaydi.
Yer sotishda yana qanday xarajatlar bor?
Koʻchmas mulkni boshqa shaxsga oʻtkazish bilan bogʻliq shartnomani notarial tasdiqlash uchun davlat boji undiriladi.
Amaldagi tartibga koʻra, koʻchmas mulk Toshkent yoki Nukus shahrida yoxud viloyat markazida joylashgan boʻlsa, davlat boji BHMning 1 baravari, boshqa aholi punktlarida esa BHMning 50 foizi miqdorida undiriladi.
Agar koʻchmas mulk yaqin qarindoshlarga oʻtkazilsa, tegishli stavkaning 50 foizi miqdorida davlat boji undiriladi. Yaʼni viloyat markazidagi mulkingizni yaqin qarindoshingiz nomiga oʻtkazish uchun 440 ming soʻm emas, 220 ming soʻm davlat boji toʻlaysiz.
2026-yil 1-apreldan koʻchmas mulk oldi-sotdisi boʻyicha hisob-kitoblar eskrou hisobvaragʻi orqali amalga oshirilmoqda. Xaridor pulni eskrou hisobvaragʻiga qoʻyadi, shartnoma notarial tasdiqlangach, bank mablagʻni sotuvchining hisobvaragʻiga oʻtkazadi.
Davlat ulushi mavjud banklarda eskrou xizmati uchun komissiya BHMning 50 foizidan, yaʼni 220 ming soʻmdan oshmaydi. Xususiy banklarda komissiya bank tariflari asosida belgilanadi.
Eslab qoling
Yer 36 oydan koʻp muddat mulkingizda boʻlsa, soliq toʻlanmaydi.
Soliq solinadigan daromad yer uchastkasini sotish qiymati bilan uni olish qiymati oʻrtasidagi ijobiy farqdan aniqlanadi. Olish qiymatini tasdiqlovchi hujjatlar boʻlmasa, qonunchilikda belgilangan tartibda kadastr qiymati hisobga olinadi.
Jismoniy shaxslar uchun daromad soligʻi stavkasi 12 foizni tashkil etadi.
Soliq solinadigan daromad olingan boʻlsa, deklaratsiya hisobot yilidan keyingi yilning 1-apreligacha topshiriladi, hisoblangan soliq esa 1-iyungacha toʻlanadi.
Yer uchastkasini sotishda daromad soligʻidan tashqari, notarial tasdiqlash va eskrou hisobvaragʻini ochish xarajatlari ham yuzaga kelishi mumkin.
