Yer uçastkasini sotişda daromad soliği yuzaga kelişi mumkin. Soliq miqdori sotiş narxi, yerning avvalgi qiymati va uni qança muddat mulkda saqlab turilganiga boğliq. Agar yer 36 oydan ortiq vaqt davomida mulkingizda bölgan bölsa, soliq tölanmaydi. Maqolada yer uçastkasi oldi stodisi bilan boğliq muhim tafsilotlarni körib çiqamiz.
Kun.uzKun.uz
Soliq stavkalari, tölov muddatlari va köçmas mulk oldi-sotdisiga oid tartiblar 2026-yil 1-sentabr holatiga köra keltirilgan. Qonun hujjatlari va banklarning xizmat tariflari özgarişi mumkin.
Yer uçastkasini sotişda qanday soliq tölanadi?
Yer uçastkasini sotişda jismoniy şaxslardan olinadigan daromad soliği tölanadi. Jismoniy şaxsning mulkiy daromadlari tarkibiga öziga tegişli mol-mulkni sotişdan olingan daromadlar ham kiradi. Yaʼni yer xususiylaştirilgan bölsagina uni sotiş mumkin.
Mol-mulkni sotişdan olingan daromad sotiş qiymatining uni oliş qiymatidan oşgan qismi sifatida aniqlanadi.
Bunda mol-mulkni oliş qiymati hujjatlar bilan tasdiqlanişi kerak. Agar bunday hujjatlar bölmasa, köçmas mulk böyiça daromad kadastr qiymati bilan sotiş narxi örtasidagi ijobiy farq sifatida aniqlanadi.
Kadastr qiymati - davlat organlari tomonidan köçmas mulkning qiymatini belgilaş uçun aniqlanadigan rasmiy baho.
Soliqni kim tölaydi?
Özbekiston soliq rezidentlari, şuningdek, Özbekistondagi manbalardan daromad oluvçi norezident jismoniy şaxslar daromad soliği tölovçilari hisoblanadi. Şu sababli, yer uçastkasini sotişda jismoniy şaxslardan olinadigan daromad soliğini sotuvçi tölaydi.
Qaçon soliq tölanmaydi?
Jismoniy şaxsga xususiy mulk huquqi asosida tegişli yer uçastkasi 36 oydan ortiq vaqt davomida uning mulkida bölsa, uni sotişdan olingan daromad uçun soliq tölanmaydi va deklaratsiya topşiriş şart emas. Bu Soliq kodeksining 378-moddasida belgilangan. Agar yer uçastkasi 36 oydan kam muddat mulkda bölgan bölsa, sotişdan olingan daromad soliqqa tortiladi.
Bu qoida uy-joy va yer uçastkasi birga sotilsa ham, alohida sotilsa ham amal qiladi.
Mavzuga oid
Vaziyat
Soliq
Xususiy mulkdagi yer uçastkasi 36 oydan ortiq mulkda bölgan
Sotişdan olingan daromadga daromad soliği solinmaydi
36 oydan kam muddat mulkda bölgan va sotiş narxi oliş qiymatidan yuqori
Oliş va sotiş qiymati örtasidagi ijobiy farqning 12 foizi
36 kalendar oydan kam muddat mulkda bölgan, biroq sotiş narxi oliş qiymatidan yuqori emas
Soliq solinadigan ijobiy farq yuzaga kelmaydi
Mol-mulkni oliş qiymatini tasdiqlovçi hujjatlar mavjud emas
Köçmas mulk böyiça kadastr qiymati va sotiş narxi örtasidagi ijobiy farq asosida hisoblanadi
Soliq qanday hisoblanadi?
Sotiş summasining mol-mulkni oliş qiymatidan oşgan qismi asosida soliq summasi aniqlanadi.
Masalan, soliq solinadigan yer uçastkasi 2025-yilda 300 mln sömga sotib olingan va 2026-yilda 350 mln sömga sotilgan bölsin.
Agar sotib oliş qiymati tegişli hujjatlar bilan tasdiqlangan bölsa:
350 mln − 300 mln = 50 mln söm.
Jismoniy şaxslar uçun daromad soliği stavkasi 12 foiz bölgani sababli:
50 mln × 12 foiz = 6 mln söm.
Soliq tölaş tartibi qanday?
Soliqni soliq mobil ilovasi, my3.soliq.uz şaxsiy kabineti, banklar va tölov tizimlari orqali tölaş mumkin. Soliq qömitasi deklaratsiya asosidagi daromad soliği uçun tölov kodini 172 deb körsatgan.
Deklaratsiya asosida hisoblangan daromad soliğini soliq tölovçining özi tölaydi.
Soliq tölaş muddati qaçongaça?
Jami yillik daromad deklaratsiyasi hisobot yilidan keyingi yilning 1-aprelidan keçiktirmay topşiriladi.
Deklaratsiya asosida hisoblangan daromad soliği esa 1-iyundan keçiktirmay tölanişi kerak. Bu muddat Soliq kodeksining 398-moddasida belgilangan.
Masalan, 2026-yilda deklaratsiya qilinişi kerak bölgan daromad olingan bölsa, deklaratsiya 2027-yil 1-aprelgaça, hisoblangan soliq esa 2027-yil 1-iyungaça tölanadi.
Tölanmaganlik uçun javobgarlik bormi?
Soliq belgilangan muddatda tölanmasa, soliq qarzdorligi yuzaga keladi va keçiktirilgan davr uçun penya hisoblanadi. Penya Soliq kodeksining 110-moddasida belgilangan: soliqni tölaş muddati keçiktirilgan har bir kun uçun Markaziy bank stavkasining 1/300 qismi miqdorida hisoblanadi. U tölanmagan soliq summasidan foizlarda hisoblanadi va aybdor şaxsga boşqa javobgarlik çoralari qöllanişidan qatʼi nazar qöşiladi. Soliq organi ham qarzdorga talabnoma yuborganda qarz bilan birga penyani undirişi mumkin.
Penya formulasi
Penya = Soliq qarzi × (Qayta moliyalaş stavkasi ÷ 300) × Keçiktirilgan kunlar soni
Soliq qarzi: öz vaqtida tölanmagan soliqning asosiy summasi.
Qayta moliyalaş stavkasi: Markaziy bankning amaldagi stavkasi - 14 foiz.
Keçiktirilgan kunlar soni: tölov muddatidan keyingi kundan boşlab har bir keçiktirilgan kun.
Xususiy bölmagan yer uçastkasini sotiş mumkinmi?
Yer uçastkasi şaxsga xususiy mulk, ijara, doimiy foydalaniş va boşqa huquqlar asosida tegişli böladi. Şu sababli bitimdan oldin yer uçastkasining kadastr hujjatlarida aynan qanday huquq qayd etilganini tekşiriş muhim. Doimiy foydalanişdagi yer uçastkalarining özini emas, undan foydalanişga bölgan huquqni sotiş mumkin.
Qişloq xöjaligiga möljallanmagan ayrim yer uçastkalari qonunçilikda belgilangan tartibda xususiylaştirilişi mumkin. Xususiylaştiriş uçun ariza davlat xizmatlari markazi yoki my.gov.uz orqali beriladi. Xizmat narxi:
my.gov.uz orqali: BHMning 9 foizi (39 ming 600 söm);
Davlat xizmatlari markazi orqali: 1 BHM (440 ming söm).
Meros yoki hadya qilingan yer uçastkasi sotuvidan soliq olinadimi?
Meros yoki hadya qilib olingan mol-mulkning özidan daromad soliği olinmaydi. Ammo uni sotganda soliq tölanişi mumkin.
Soliq organi tuşuntirişiga köra, muddat mulk huquqi vujudga kelgan sanadan boşlab hisoblanadi. Mulk qanday usulda olingani (sotib oliş, meros yoki hadya) ahamiyatga ega emas. Agar meros yoki hadya tartibida olingan yer uçastkasi mulk huquqi vujudga kelgan sanadan 36 oy ötgaç sotilsa, soliq tölanmaydi. 36 oy içida sotilsa, daromad soliği tölanadi.
Meros yoki hadya qilingan yerni sotib oliş uçun xarajat qilinmagani sababli, soliq kadastr qiymati va sotiş narxi örtasidagi ijobiy farqdan hisoblanadi.
Masalan, yer uçastkasi meros qilib olingan, kadastr qiymati 200 mln söm. Uni mulk huquqi vujudga kelganidan 20 oy ötgaç 260 mln sömga sotdingiz:
260 mln − 200 mln = 60 mln söm.
60 mln × 12 foiz = 7,2 mln söm.
Agar xuddi şu yerni 36 oydan keyin sotsangiz, soliq tölanmaydi.
Yer sotişda yana qanday xarajatlar bor?
Köçmas mulkni boşqa şaxsga ötkaziş bilan boğliq şartnomani notarial tasdiqlaş uçun davlat boji undiriladi.
Amaldagi tartibga köra, köçmas mulk Toşkent yoki Nukus şahrida yoxud viloyat markazida joylaşgan bölsa, davlat boji BHMning 1 baravari, boşqa aholi punktlarida esa BHMning 50 foizi miqdorida undiriladi.
Agar köçmas mulk yaqin qarindoşlarga ötkazilsa, tegişli stavkaning 50 foizi miqdorida davlat boji undiriladi. Yaʼni viloyat markazidagi mulkingizni yaqin qarindoşingiz nomiga ötkaziş uçun 440 ming söm emas, 220 ming söm davlat boji tölaysiz.
2026-yil 1-apreldan köçmas mulk oldi-sotdisi böyiça hisob-kitoblar eskrou hisobvaraği orqali amalga oşirilmoqda. Xaridor pulni eskrou hisobvarağiga qöyadi, şartnoma notarial tasdiqlangaç, bank mablağni sotuvçining hisobvarağiga ötkazadi.
Davlat uluşi mavjud banklarda eskrou xizmati uçun komissiya BHMning 50 foizidan, yaʼni 220 ming sömdan oşmaydi. Xususiy banklarda komissiya bank tariflari asosida belgilanadi.
Eslab qoling
Yer 36 oydan köp muddat mulkingizda bölsa, soliq tölanmaydi.
Soliq solinadigan daromad yer uçastkasini sotiş qiymati bilan uni oliş qiymati örtasidagi ijobiy farqdan aniqlanadi. Oliş qiymatini tasdiqlovçi hujjatlar bölmasa, qonunçilikda belgilangan tartibda kadastr qiymati hisobga olinadi.
Jismoniy şaxslar uçun daromad soliği stavkasi 12 foizni taşkil etadi.
Soliq solinadigan daromad olingan bölsa, deklaratsiya hisobot yilidan keyingi yilning 1-apreligaça topşiriladi, hisoblangan soliq esa 1-iyungaça tölanadi.
Yer uçastkasini sotişda daromad soliğidan taşqari, notarial tasdiqlaş va eskrou hisobvarağini oçiş xarajatlari ham yuzaga kelişi mumkin.
