«Rossiya Ukraina masalasida oʻzini yaxshi tutmoqda» – Tramp yana Zelenskiyga hujum qildi
|14:103 7159 min
U Putin va Si Jinping bilan uch tomonlama sammit oʻtkazilishiga ham qarshi emas.
Foto: ReutersFoto: Reuters
AQSH prezidenti Donald Tramp yana bir bor Volodimir Zelenskiyni keskin tanqid qilib, uni Rossiya bilan urushni tugatishni istamaslikda aybladi. U Rossiya rahbari Vladimir Putin va Xitoy rahbari Si Jinping ishtirokidagi uch tomonlama uchrashuv oʻtkazish imkoniyatini ham maʼqullagan. Trampning yangi bayonotlari AQSH va Ukraina oʻrtasidagi munosabatlar keskin sovishi fonida yangradi.
Dushanba kuni jurnalistlar Trampdan Zelenskiyning Amerika hukumati Ukrainaga qarshi urushda Rossiyani qoʻllab-quvvatlaydigan boʻlsa, «tarixning notoʻgʻri tomonida boʻlishi» haqidagi soʻzlari yuzasidan munosabatini soʻrashdi.
«Zelenskiy shunday dedimi? Zelenskiy nima deyayotganini oʻzi bilmaydi. Zelenskiy – urushni allaqachon hal qilishi kerak boʻlgan odam. Agar u menga quloq solganida edi, ancha vaqt oldinroq yaxshiroq kelishuvga erishgan boʻlardi», – degan bunga javoban Tramp.
U «endi Ukraina nomidan boshqa kimdir muzokaralar olib borishi vaqti kelgani»ni qoʻshimcha qilgan. «Agar u gapimga quloq solganida – Oval kabinetda nima boʻlganini eslaysiz-ku – allaqachon barchasini hal qilgan boʻlardi. Balki Zelenskiyga muzokaralar olib borish uchun boshqa odamni topish vaqti kelgandir», – deydi Tramp.
2025-yil fevralida Oq uydagi Oval kabinetda AQSH prezidenti va Zelenskiy oʻrtasidagi uchrashuv chogʻida qattiq tortishuv yuzaga kelgandi.
Oʻshanda Trampning Ukraina prezidentidan asosiy talabi zudlik bilan oʻt ochishni toʻxtatish boʻlgandi. Zelenskiy avvaliga buning uchun Kiyevga samarali xavfsizlik kafolatlari kerakligini taʼkidlagandi, biroq Oq uydagi voqeadan koʻp oʻtmay Ukraina hukumati oʻt ochishni toʻxtatishga tayyorligini bildirdi. Biroq, Rossiya bu taklifni rad etdi.
Trampdan Ukrainaga razvedka maʼlumotlarini yetkazishda uchrayotgan uzilishlar haqida ham soʻralgan.
Oʻtgan haftada Zelenskiy AQSH Kiyevni Rossiyaning raketa zarbalari haqida oʻz vaqtida ogohlantirmaganini aytib chiqqandi. Yakshanba kuni esa NBC telekompaniyasiga bergan intervyusida razvedka maʼlumotlari almashinuvi tiklanganini aytdi, ammo dushanba kuni Ukraina yana Kiyev ballistik raketalar bilan oʻqqa tutilayotgani haqida toʻliq maʼlumot ololmaganidan shikoyat qildi.
«Ha, biz razvedka maʼlumotlarini beryapmiz, – dedi bu borada Tramp. – Biz Ukrainaga juda koʻp narsa beramiz. Va bilasizmi nima? Biz Ukrainaga juda koʻp narsa beramiz, ular esa bizga hech narsa bermaydi».
Mavzuga oid
Tramp va Zelenskiy oʻrtasidagi munosabatlar AQSH prezidenti Putin bilan telefon orqali muloqot qilib, Rossiyaga jahon bozoriga dizel yoqilgʻisi yetkazib berish imkonini yaratuvchi kelishuv tuzilganini eʼlon qilishi ortidan keskin yomonlashdi. Tramp shu yil yozda vafot etgan senator Lindsi Grem sharafiga nomlangan qonunda koʻzda tutilgan Rossiyaga qarshi sanksiyalarni joriy etishni ham nomaʼlum muddatga kechiktirdi.
Bungacha AQSH prezidenti Ukrainani Rossiyadagi neftni qayta ishlash zavodlariga zarba berishni toʻxtatishga chaqirgan, bu talabini bunday zarbalar «jahon bozorlarida dizel narxi oshishiga olib kelayotgani» bilan izohlagandi. Ekspertlar va Ukraina rasmiylari esa neft va neft mahsulotlari narxi oshishiga aslida AQSH va Isroilning Eronga qarshi urushi sabab boʻlganini aytmoqda.
Tramp Kiyev va Moskva goʻyoki «energetika sulhi»ga rozi boʻlgani haqida ham eʼlon qilgandi. Shundan keyin Ukraina bir necha kun mobaynida Rossiyadagi neftni qayta ishlash zavodlarini oʻqqa tutishni toʻxtatib turdi, biroq Rossiya Ukraina energetika obyektlariga zarba berishda davom etdi. Shundan soʻng Ukraina dronlari yana Rossiya neft obyektlari tomon ucha boshladi.
Ukraina tomoni razvedka maʼlumotlarini uzatishdagi uzilishlardan tashqari, Space X kompaniyasining dronlarga oʻrnatilgan sunʼiy yoʻldosh internet terminallari ishlashi sekinlashtirilgani, bu esa Ukraina harbiylariga amaliyotlarni bajarishda katta muammo tugʻdirayotganini aytmoqda.
Uch tomonlama sammit haqida nimalar maʼlum?
Dushanba kuni jurnalistlar Trampga AQSH, Xitoy va Rossiya rahbarlari ishtirokida Ukrainadagi urushni muhokama qilish mumkin boʻlgan uch tomonlama uchrashuv oʻtkazish imkoniyati haqida savol berishdi.
Foto: Reuters
Jahon yetakchilari urush haqida bayonotlar berayotgan bir paytda, Rossiya Ukraina shaharlariga zarba berishda davom etmoqda. Suratda - 19-oktabr kuni Dniproni oʻqqa tutish oqibatlari
Oʻtgan hafta oxirida Amerikadagi Wall Street Journal gazetasi vaziyatdan xabardor boʻlgan manbalariga tayanib, Putin Tramp bilan telefon orqali suhbat chogʻida shunday sammit gʻoyasini ilgari surgani haqida xabar tarqatgandi. Keyinroq bu maʼlumotni nashrning AQSH va Rossiya prezidentlari muloqotida qatnashgan suhbatdoshi ham tasdiqladi.
Amerika nashrlari manbalariga koʻra, Putin Tramp va Si Jinping bilan 18-19 noyabr kunlari Xitoyning Shenchjen shahrida boʻlib oʻtadigan Osiyo-Tinch okeani iqtisodiy hamkorlik (APEC) forumi doirasida uchrashuv tashkil etishni taklif qilgan.
Rossiya prezidenti matbuot kotibi Dmitriy Peskov Wall Street Journal gazetasiga bergan izohida sammit oʻtkazish imkoniyati muhokama qilinayotganini tasdiqladi.
«Garchi uchala tomon ham bunday uchrashuvning faraziy imkoniyatini tan olsa-da, hozircha uchrashuvning oʻzi yoki uning ehtimoliy kun tartibi haqida aniq tushuncha yoʻq», – dedi Peskov.
Trampdan Ukraina masalasini muhokama qilish uchun Xitoy va Rossiya rahbarlari bilan uchrashishga rozilik berdingizmi, deya soʻralgan.
«Agar prezident Si shunday uchrashuv oʻtkazishni xohlasa, men tayyorman. Ukrainani muhokama qilish uchun emas, chunki, ochigʻini aytganda, Rossiya Ukrainaga nisbatan oʻzini juda yaxshi tutmoqda. <…> Biz bu uchrashuvni yadro quroli va yadroviy qurolsizlanishni muhokama qilish uchun oʻtkazgan boʻlardik», – deya javob qaytargan Tramp.
Trampning brifingdagi boshqa bayonotlaridan AQSH prezidenti Rossiya «oʻzini normal tutmoqda» deganda nimani nazarda tutganini tushunish mumkin.
Jurnalistlar Tramp Xitoy rahbari bilan Ukraina haqida gaplashmoqchi yoki yoʻqligini soʻrashdi. «Men gaplashgan boʻlardim. Ammo hozircha u Ukrainaga nisbatan oʻzini juda adolatli tutmoqda, u unchalik aralashmayapti, – deb javob berdi Oq uy rahbari. – Rossiya bilan ham shunday. Ular qilishlari mumkin boʻlgan ishni qilishmaydi. Buni qadrlayman. Ular buni qadrlashimni bilishadi».
Keyin Tramp shunday qoʻshimcha qilgan: «Men buni qilgan boʻlardim. Men hozirgina shu haqda oʻyladim. Menimcha, bu Xitoyda boʻladi. [Xitoy rahbari Si Jinping] yaqinda kelib ketdi. Agar Si bunday uchrashuv oʻtkazishni istasa, men roziman. Ishonchim komilki, biz savdo kabi boshqa masalalar haqida ham gaplashamiz. Lekin ha, men buni qilgan boʻlardim».
6-oktabr kuni Rossiya prezidenti yordamchisi Yuriy Ushakov hali uch tomonlama uchrashuv muhokama qilinmaganini aytgandi. «Bu juda qiziqarli gʻoya, u shu atrofda kezib yuribdi, uni hamma biladi – Tramp ham, Putin ham, Si Jinping ham», – degandi oʻshanda Ushakov.
Ukrainadagilar va ekspertlar bunday sammit haqida nima demoqda?
Foto: Reuters
Tramp hozirgacha Zelenskiy bilan bir necha bor uchrashdi, ularning munosabatlari bir necha bor koʻtarilish va pasayishlarga uchradi.
Ukraina tashqi ishlar vaziri Andrey Sibiga AQSH, Xitoy va Rossiya yetakchilari oʻrtasida Ukraina haqida ham soʻz ketadigan sammit oʻtkazilishi mumkinligi haqidagi xabar yuzasidan munosabat bildirdi. U vaziyatni Ukrainaning ishtirokisiz muhokama qilishga yoʻl qoʻyib boʻlmasligini taʼkidlagan.
«Ukraina, AQSH va Rossiya yetakchilari oʻrtasidagi uch tomonlama uchrashuv bu urushni tezroq tugatishga yordam berishi mumkin. Rossiya, Xitoy va AQSH yetakchilari oʻrtasidagi uch tomonlama uchrashuv esa teskari natijaga olib keladi: Putinni urushni davom ettirishga undaydi», –deb yozdi Sibiga X ijtimoiy tarmogʻidagi sahifasida.
Washington Post nashri AQSH va Xitoy Rossiyaning bunday sammitni oʻtkazish taklifini qabul qilish-qilmasligi hozircha nomaʼlum ekanini qayd etgan.
«12 yil ichida ilk bor APEC sammitiga mezbonlik qilishi kerak boʻlgan Xitoy 21 davlat ishtirokidagi forumdagi voqealarni soyada qoldirishi mumkin boʻlgan bunday muhim uchrashuvga rozi boʻlmasligi mumkin. Pekin Ukrainaning eng kuchli tarafdorlaridan biri, Xitoyning ham eng muhim savdo hamkori hisoblangan Yevropa Ittifoqining salbiy reaksiyasi xavfi tufayli ehtiyotkorlik bilan harakat qiladi», – deyiladi xabarda.
Rossiya-Ukraina oʻrtasidagi keng koʻlamli urush boshlanganidan beri Xitoy betaraf pozitsiyada ekanini va tezroq tinchlik oʻrnatish tarafdori ekanini taʼkidlab kelmoqda.
Shu bilan birga, Pekin Gʻarbning Rossiyaga qarshi sanksiyalariga qoʻshilmagan va Rossiya tovarlarini, jumladan, energetika mahsulotlarini sotib olishda davom etmoqda. Shuningdek, Ukraina va Gʻarbdagi rasmiylar bir necha bor Xitoy Rossiyaga qurol ishlab chiqarishda ishlatiladigan ikki maqsadli mahsulotlar yetkazib berishini ham taʼkidlagan.
