Nikoh quriş kamaymodqa: Bu oila quriş qimmatga tuşayotgani bilan boğliqmi?

Albatta, bu natijalar Özbekistondagi barça oilalarning moliyaviy holati şunday degani emas. Biroq töy xarajatlari ayrim oilalar uçun jiddiy moliyaviy yuk ekanligini körsatadi. Agar yoşlar nikohdan oldin katta töy ötkaziş, uy-joy tayyorlaş, mebel va maişiy texnika xarid qiliş kabi talablarni bajarişni şart deb bilsa, oila quriş uçun zarur bölgan moliyaviy çegara yanada yuqorilaşi mumkin.

Xalqaro tadqiqot: yoşlar oila qurişni istaydimi?

BMTning Aholi jamğarmasi (UNFPA) 2025-yilda 73 mamlakat va hududda internetdan foydalanuvçi 18–39 yoşli 108 mingdan ortiq inson iştirokida demografik istiqbollar böyiça sörov ötkazgan. Yoşlarning oila, şeriklik va farzandli böliş haqidagi rejalariga taʼsir qilayotgan omillarni örganiş böyiça bu tadqiqotda Özbekiston ham iştirok etgan.

Sörov natijalariga köra, iştirokçilarning uçdan ikki qismidan köproği nikoh yoki şerik bilan birga yaşaş ideal munosabat şakllaridan biri ekanligini aytgan. Şu bilan birga, iqtisodiy beqarorlik va uy-joy muammosi munosabat quriş yölidagi eng katta tösiqlardan biri sifatida körsatilgan. Iştirokçilarning 57 foizi iqtisodiy va uy-joy bilan boğliq çeklovlarni şeriklik munosabatlarini yölga qöyişda muhim tösiq sifatida körsatgan.

Farzandli böliş uçun zarur şartlar haqida söralganda, 88 foiz iştirokçi moliyaviy barqarorlikni, 87 foiz barqaror iş bilan taʼminlanganlikni, 85 foiz esa ruhiy jihatdan tayyorlikni muhim deb körsatgan.

Bu sörov natijalarini faqat Özbekiston yoşlarining qaraşlarini bevosita ifodalovçi statistika deb qabul qiliş mumkin emas: u xalqaro qamrovga ega bölib, internetdan foydalanuvçilarning javoblariga asoslangan.

UNFPAʼning 2026-yil iyulida eʼlon qilingan Şarqiy Yevropa va Markaziy Osiyo böyiça hisobotida ham iqtisodiy beqarorlik, uy-joyga erişiş qiyinligi, genderga oid kutilmalar va kelajakka işonçsizlik yoşlarning munosabatlar va oilaviy rejalariga taʼsir qilayotgan omillar sifatida körsatilgan.

Muammo nikohdami yoki oila quriş şaroitidami?

Özbekistonda nikohlar sonining kamayişi - statistik jihatdan kuzatilayotgan tendensiya. Biroq bu tendensiyaning sabablarini aniqlaş uçun faqat nikohlar sonini emas, aholining yoş tarkibi, birinçi nikoh yoşi, migratsiya, uy-joyga erişiş imkoniyati va töy xarajatlarini ham birgalikda tahlil qiliş lozim.

Xalqaro tadqiqotlar yoşlarning oila va farzandli böliş istagi saqlanib qolişi mumkinligini, biroq bu istakni amalga oşirişga iqtisodiy va ijtimoiy tösiqlar taʼsir qilişini körsatmoqda. Özbekistondagi töy xarajatlari böyiça sörov natijalari ham marosimga ketadigan mablağ ayrim oilalar uçun jiddiy moliyaviy masala ekanini körsatadi.

Bu tendensiya davom etsa, qanday xatarlar yuzaga kelişi mumkin?

Nikohlar sonining kamayişi öz-özidan demografik inqirozga olib keladi deb bölmaydi, lekin bu holat uzoq davom etsa, oila qurişning keçikişi tuğiliş körsatkiçlariga ham taʼsir qilsa, uning iqtisodiy va ijtimoiy oqibatlari yuzaga kelişi mumkin.

Birinçidan, tuğiliş körsatkiçlariga taʼsir. Agar odamlar oila qurişni yoki farzandli bölişni keçiktirsa, ayrim hollarda rejalaştirilgan farzandlar sonini amalga oşiriş qiyinlaşişi mumkin. Bu, ayniqsa, farzandli bölişni maʼlum yoşgaça rejalaştirgan oilalar uçun ahamiyatli. Biroq nikohlar sonining kamayişi tuğiliş ham xuddi şu darajada kamayadi, degani emas: bu körsatkiçlarga nikohsiz tuğilişlar, oiladagi farzandlar soni va aholining yoş tarkibi ham taʼsir qiladi.

Ikkinçidan, aholining qarişi va mehnat bozoriga uzoq muddatli taʼsir. Agar tuğiliş uzoq vaqt davomida pasaysa, kelajakda mehnat yoşiga yetadigan aholi uluşi qisqarişi mumkin. Bu iqtisodiyotdagi işçi kuçi taklifi, pensiya tizimi va keksalarni ijtimoiy qöllab-quvvatlaş bilan boğliq masalalarni yanada dolzarblaştiradi. Ammo bunday oqibatlarni faqat nikohlar statistikasi asosida başorat qilib bölmaydi.

Uçinçidan, iqtisodiy tengsizlikning avlodlar örtasida takrorlanişi. Agar yoşlar uçun uy-joyga ega böliş, barqaror iş topiş va mustaqil hayot boşlaş qiyin bölsa, oila quriş imkoniyati ham oilaning moliyaviy ahvoliga köproq boğlanib qolişi mumkin. Bu holat iqtisodiy imkoniyati çeklangan yoşlarning hayot rejalarini amalga oşirişini qiyinlaştiradi. Biroq bu xavfni baholaş uçun yoşlarning daromadi, uy-joy şaroiti va nikoh qarorlari örtasidagi boğliqlikni alohida örganiş zarur.

Törtinçidan, oilaviy siyosatning samaradorligi masalasi. Agar oila qurişni qiyinlaştirayotgan omillar orasida uy-joy narxi, işsizlik, beqaror daromad va töy xarajatlari bölsa, muammoni faqat yoşlarga oila qurişni tarğib qiliş orqali hal etib bölmaydi. Yoş oilalarning uy-joyga erişiş imkoniyatlari, munosib iş bilan taʼminlanişi, bola parvarişi şaroitlari va oilaviy majburiyatlarni teng taqsimlaş imkoniyati ham ahamiyatga ega.

Dunyo tajribasi nikohlar kamayişi va tuğiliş darajasining pasayişi uzoq muddatda demografik muammolarga olib kelişi mumkinligini körsatadi. BMT maʼlumotlariga köra, 2024-yilga kelib, jumladan, Yaponiya, Italiya, Germaniya, Xitoy va Rossiya kabi 63 ta mamlakat va hudud aholisi soni özining eng yuqori nuqtasiga yetgan. Masalan, Yaponiyada 2024-yilda 721 mingga yaqin bola tuğilgan, vafot etganlar soni esa 1,62 milliondan oşgan. Janubiy Koreyada ham tuğiliş darajasi aholi takror barpo bölişi uçun zarur bölgan körsatkiçdan ança past. Bunday holatlar uzoq muddatda aholining qarişiga, mehnatga layoqatlilar uluşi kamayişiga va pensiya hamda tibbiy xizmat tizimlariga tuşadigan yuk ortişiga olib kelişi mumkin. Biroq nikohlar kamayişini bunday oqibatlarning yagona sababi deb bölmaydi: tuğiliş darajasi, migratsiya va aholining yoş tarkibi ham muhim ahamiyatga ega. Şuning uçun Özbekistonda nikohlar sonining kamayişi kelajakda qanday demografik özgarişlarga olib kelişini baholaşda uşbu omillarni birgalikda tahlil qiliş zarur.