8 muftiy va 4 manzil – Musulmonlar idorasi tarixiga nazar

1943–1956-yillarda idora Qorasaroy köçasidagi ilk muftiy Eşon Boboxon hazratlarining hovlisida faoliyat yuritgan (xaritada 1-raqam). Hovlining aniq manzili haqida maʼlumot yöq.

Keyingi uç manzil Hazrati Imom majmuasi hududida joylaşgan. 1956–2007-yillarda diniy idora «Baroqxon» madrasasi binosida işlagan. Madrasa Hazrati Imom masjidining röparasida, keng maydonning ğarbiy tomonida turadi (xaritada 2-raqam).

2007-yilda idora Hazrati Imom masjidi yonida barpo etilgan ikki qavatli binoga köçib ötgan (xaritada 3-raqam).

2026-yilda Musulmonlar idorasiga Toşkentda bunyod etilgan Islom sivilizatsiyasi markazi binosidan joy ajratildi. Idoraning markaziy apparati aprel oyida şu binoga köçib ötdi (xaritada 4-raqam).

Şu bilan birga, Qorasaroy köçasidagi ikki qavatli bino ham idora tasarrufida qolgan. Matbuot xizmati maʼlumotiga köra, u yerda Fatvo markazi, Haj va umra markazi, Qurʼon va tajvid bölimi işlaşda davom etmoqda. Idoraning moliyaviy va xöjalik bölimlari ham şu binoda qolgan.

Muftiylar

1943-yildan buyon Özbekiston musulmonlari idorasiga sakkiz muftiy boşçilik qilgan:

1. Şayx Eşon Boboxon ibn Abdulmajidxon (1943–1957);

2. Şayx Ziyovuddinxon ibn Eşon Boboxon (1957–1982);

3. Şayx Şamsiddinxon Boboxonov (1982–1989);

4. Şayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf (1989–1993);

5. Muxtorjon Abdulloh Buxoriy (1993–1997);

6. Abduraşid qori Bahromov (1997–2006);

7. Usmonxon Alimov Temirxon öğli (2006–2021);

8. Şayx Nuriddin Xoliqnazar (2021-yildan buyon).

Röyxatdagi dastlabki uç muftiy bir oilaning uç avlodidir: şayx Eşon Boboxon, uning öğli Ziyovuddinxon va nabirasi Şamsiddinxon idorani 1943–1989-yillarda, yaʼni 46 yil boşqargan. Bu xonadon «muftiylar sulolasi» deb ham ataladi.

Muftiylardan biri – xalq orasida «Şayx hazratlari» nomi bilan tanilgan Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf idora tarixida alohida örin tutadi. Şayxning tarjimai holida keltirilişiça, u 1989-yil fevralda muftiy etib saylangaç, öşa yili dekabrda SSSR Oliy Kengaşining xalq deputati bölgan. Deputat sifatida Sovet hukumatiga musulmonlarning diniy huquqlarini tiklaş masalasi kötarilgan bayonnoma taqdim etgan. Şundan söng köplab masjid va madrasalar oçilgan.

Uning saʼy-harakati bilan 1990-yilda Markaziy Osiyodan 500 nafar musulmon hajga borgan. Bungaça butun Ittifoqdan hajga atigi 20–30 kişi borardi. Şayx «Tafsiri Hilol» va «Hadis va Hayot» asarlarining muallifi. U yuzdan ortiq kitob va risola yozgan, özi asos solgan islom.uz portalida 25 mingdan ortiq savolga javob bergan. Asarlari rus, qozoq, uyğur, qirğiz va qoraqalpoq tillariga tarjima qilingan.

Şayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf 2015-yil 10-martda Toşkentda vafot etgan. 2018-yilda Prezident Şavkat Mirziyoyev taşabbusi bilan Çilonzor tumanida barpo etiladigan masjidga şayx nomi berilgandi.

2023-yil 27-iyunda imzolangan Prezident farmoniga köra, marhum şayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf va ikkinçi muftiy şayx Ziyovuddinxon ibn Eşon Boboxon «Oliy darajali Imom Buxoriy» ordeni bilan mukofotlangan. Ordenni öşa yili olimlarning farzandlari qabul qilib olgandi.

Musulmonlar idorasining amaldagi raisi, şayx Nuriddin Xoliqnazar 2021-yil 19-oktabr kuni Ulamolar Kengaşining kengaytirilgan yiğilişida muftiy lavozimiga saylangandi. U 1968-yili Andijon viloyatida tuğilgan: Mir Arab madrasasi, Toşkent islom instituti va Farğona davlat universitetlarini tamomlagan.

Diniy sohadagi faoliyatini 1996-yilda boşlagan şayx Nuriddin Xoliqnazar muftiylikka qadar Andijon viloyati va Toşkent şahar boş imom-xatibi lavozimlarida ham işlagan.

Özbekiston musulmonlari idorasi Nizomining tegişli bandiga köra, diniy idora raisi, muftiy Ulamolar Kengaşi yiğilişida saylanadi. Bu lavozimga nomzod Özbekiston fuqarosi bölişi, oliy diniy maʼlumotga ega bölişi va kamida ön yil Özbekiston musulmonlari idorasi tizimida işlagan bölişi lozim. Şuningdek, u ulamolar hamda xalq orasida obroʻ va işonç qozongan bölişi kerak.