NASA’ning Reaktiv harakat laboratoriyasi (AQŞ), Kaliforniya texnologiya instituti (AQŞ) va Dyuk universiteti (AQŞ) mutaxassislari koinotning olis ötmişiga - qizilga siljiş qiymati z ≈ 2 bölgan davrgaça nazar taşlagan. Bu taxminan 10 milliard yil avvalgi davrga, yaʼni yulduzlar va galaktikalarning aksariyati faol şakllangan zamonga töğri keladi. Bu «Xabbl» kosmik teleskopi maʼlumotlari asosida tuzilgan avvalgi şunday xaritalarning imkoniyatlaridan roppa-rosa ikki baravar yuqori.
Bunday ulkan yutuqqa «Jeyms Uebb» observatoriyasining öta yuqori tasvir aniqligi va misli körilmagan kuzatuv çuqurligini diffuziyaga asoslangan ilğor generativ modellar bilan birlaştiriş orqali erişilgan. Bu modellar avvaldan batafsil kosmologik simulyatsiyalar asosida öqitilgan. Tadqiqotning batafsil tavsifi preprintlar eʼlon qilinadigan arXiv.org saytida çop etilgan.
Anʼanaviy astronomik kuzatuv usullari odatda yassi, ikki ölçamli tasvirlar beradi. Şu sababli kuzatuvçidan mutlaqo turli masofalarda joylaşgan olis obyektlar tasvirda muqarrar ravişda bir-birining ustiga tuşib qoladi. Bu muammoni hal etişga yangi diffuzion algoritmlar yordam bergan: ular körinmas massaning taqsimotini 20 qatlamga ajratib, uning uç ölçamli xaritasini tiklaş imkonini bergan.
Olingan batafsil 3D model galaktikalar jadal şakllanib, faol ösgan davrdagi kosmik törning murakkab tuzilişini körsatadi. Ilmiy doiralarda bu davr «kosmik peşin» deb ataladi. Qöllangan usul proyeksiyada bir-birini qoplab turgan tuzilmalarni aniq ajratiş bilan birga, körinmas qoronği materiyaning katta massali töplamlarini ham aniqlaş imkonini bergan. Olis galaktika tödalariga bevosita mos keladigan bu töplamlar eski xaritalarda mutlaqo körinmagan.
Loyiha mualliflari taʼkidlaşiça, yangi yondaşuv yagona statik tasvirni yaratiş bilan çeklanmagan. U obyektlarning aniq joylaşuvi va şakli bilan boğliq ehtimoliy xatoliklarni ham töliq hisobga oliş imkonini bergan. Işlab çiqilgan texnologiyalar kelgusi kosmik missiyalarda qoronği materiya evolyutsiyasini tadqiq etiş uçun mutlaqo yangi imkoniyatlar oçadi.
