Mars atrofida aylanayotgan Yevropaning Trace Gas Orbiter sunʼiy yöldoşi bortidagi Rossiyaning ACS spektrometrik majmuasi Qizil sayyoradagi toğlardan biri ustida hozirgi vulqon faoliyatiga işora qiluvçi gazni aniqladi. Bungaça yadroning sovişi va boşqa geologik jarayonlar tufayli u yerda vulqon faoliyati mavjud emas, deb hisoblanardi.
Yerda magma muntazam ravişda yer pösti orqali yuqoriga kötarilib, vulqon otilişlarini keltirib çiqaradi. Bu jarayon vulkanizm deb ataladi. Biroq yaqin vaqtgaça boşqa sayyoralardagi faol vulkanizm masalasiga - tabiiy yöldoşlarni hisobga olmaganda - aniq javob yöq edi. Köplab olimlar Mars, Oy yoki hatto Veneradagi nisbatan kiçik yadroning tez sovişi magmaning yuqoriga kötarilişini töxtatişi kerak edi, deb taʼkidlagan.
Bundan beş yil avval Marsning Yevropa sunʼiy yöldoşi TGO (Trace Gas Orbiter) bortidagi Rossiyaning ACS asbobi mahalliy atmosferada oz miqdorda vodorod xlorid (HCl) gazini qayd etgan edi. Uşbu asbob bilan işlayotgan Rossiya Fanlar akademiyasining Kosmik tadqiqotlar instituti (IKI RAN) olimlari Quyoşdan törtinçi sayyorada bu gaz qanday yöllar bilan hosil bölişi mumkinligini tekşira boşladi.
Vaqt ötişi bilan gazning sezilarli miqdori Alba toği ustida, ayniqsa, atmosferaning quyi qatlamlarida paydo bölişi maʼlum böldi. Bu Marsdagi maydoni eng katta vulqon bölib, ölçamlari 1 350 × 1 130 kilometrni taşkil etadi. Lava maydonlari bilan birga olganda u Jazoirdan ham katta, garçi vulqonning balandligi atigi 6 800 metr bölsa-da.
Endi Science Advances jurnalida ACS natijalari tahliliga bağişlangan maqola eʼlon qilindi. Mualliflar şimoliy yarimşarda vodorod xlorid konsentratsiyasi yuqori bölgan hududlarni öşa joylarning yuqori aniqlikdagi tasvirlari bilan soliştirdi. Maʼlum bölişiça, u yerlarda rangi bilan ajralib turadigan, uzunligi yuzlab metrgaça, kengligi esa önlab santimetrga yetadigan yoriqlar bor.
Bunday yoriqlarning xuddi özi Yerda ham bor. Masalan, ular Kamçatka vulqonlari yonbağirlarida uçraydi. Yoriqlardan çiqayotgan vulqon gazlari ularning çetlari bilan özaro taʼsirlaşib, öziga xos rang hosil qiladi.
Şu bilan birga, tadqiqot lava sirtga çiqayotganini yoki undan faqat gazlar ajralib çiqayotganini aniqlaş imkonini bermaydi. Agar ikkinçi holat töğri bölsa, ilmiy jihatdan bu intruziv magmatizm hisoblanadi. Vulkanizm deb esa magma oxir-oqibat sirtga oqib çiqadigan effuziv magmatizmga aytiladi. Hozirgi kuzatuv vositalari bilan Marsda bu ikki jarayonni işonçli farqlaş nihoyatda qiyin.
