Rossiya neftiga embargo: bu nimalarni özgartiradi?

Vengriya «Döstlik» ötkazgiçidan neft borişi töxtasa, mamlakatda neft mahsulotlari narxi kötarilib ketişi mumkinligidan xavotirdaligini ma’lum qilgan. Şarqiy Yevropaning köp davlatlarida hozir şunday holat kuzatilmoqda. Slovakiya hamda Çexiya kabi dengizga çiqa olmaydigan davlatlardan ham «Döstlik» orqali rus neftini olişda davom etadi. Germaniya va Polşa esa quvurlardan neft olişni töxtatişini ma’lum qildi.

Aynan Vengriyaning qaysarligi muzokaralarni ortga surib yubordi va ular deyarli bir oyga çözilib ketdi. WSJ embargo Yevropa Ittifoqiga oyiga 10 milliardlab dollarga tuşişini yozmoqda. Yevropaning köplab davlatlarida inflatsiya tezlaşib ketdi. Pandemiya vaziyatni şundoğam yomon holatga tuşirib qöygandi, Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirişi barçasini yanada keskinlaştirib yubordi.

Yevropa kengaşi raisi Şarl Mişelning aytişiça, bu çeklovlar Rossiya «uruş maşinasi ta’minoti»ga jiddiy ta’sir körsatadi. «Bu Rossiya uruşni töxtatişi uçun körsatilayotgan maksimal bosim», deydi Mişel.

Ammo Bloomberğning hisob-kitoblariga köra, YeI embargosi sabab Rossiya yiliga 22 milliard dollar yöqotadi, xolos. Şunday bölsa-da, Yevropa Ittifoqi Rossiya neftiga kiritgan embargosi ramziy ma’noga ham ega. Şu tariqa, Ğarb energiya işlab çiqarişda asta-sekin Rossiyaga qaramlikdan çiqişi mumkin. Uruşgaça Yevropa Rossiyadan juda katta miqdorda kömir, neft va gaz sotib olardi. Hozir bu mahsulotlar importi keskin kamayib bormoqda.

Dunyo neft zanjiriga ta’siri

BBC bilan suhbatlaşgan tahlilçilarning taxminiça, Yevropa Ittifoqi tomonidan rus neftiga joriy qilingan embargo Rossiyaga tezda ta’sir qilişi qiyin, çunki «qora oltin» narxi qimmat, 1 barrel 120 dollargaça sotilmoqda.

Energetika sohasidagi ekspert Sergey Vakulenkoning aytişiça, sanksiyalar sabab dunyoda neft yetkazib beriş qaytadan taqsimlanişi mumkin. Yevropa Ittifoqi endilikda Saudiya Arabistoni, BAA kabi Yaqin Şarq davlatlari, Afrika davlatlari va Lotin Amerikasidan köproq neft sotib oladi. Öz navbatida, bu davlatlardan Osiyoga ketadigan neft hajmi kamayadi. Yuqorida sanalgan davlatlardan neft olişga odatlangan Osiyo davlatlari esa endi Rossiyadan köproq neft ola boşlaydi. Ekspert Vakulenko Rossiya allaqaçon Hindistonga neft yetkazib berişni oşirganini eslatgan.

Ammo Rossiya öz neftini Osiyoga yönaltirişi ham tezda sodir böladigan iş emas. «Bu qimmat va köp vaqt talab qilinadigan jarayon», deydi «Arikapital» boşqaruv kompaniyasi investitsion strategi Sergey Suvorov. Hali tankerlar tanqisligi, ularni suğurtalaş borasida muammolar vaziyatni qiyinlaştirib yuborişi mumkin. YeI davlatlari Rossiya bayroği bilan suzadigan kema va tankerlarni suğurtalaşdan boş tortiş haqida öylamoqda.

Şuningdek, ekspertlar neft narxi bu qadar yuqori bölişi uzoq davom etmaydi deb hisoblamoqda. Sergey Vakulenkoning fikriça, yaqin bir yil içida neft narxi qimmat bölişi bu sohaga tikiladigan investitsiyalarni ham oşiradi. Natijada neft qazib oliş hajmi oşadi. Bozorda neft köp bölgaç, öz-özidan narx tuşadi. Uning fikriça, bu jarayon boşlangaç, dunyo 2013 yilda bölgani kabi holatni boşdan keçiradi. Öşanda 15 yilga yaqin davom etgan qimmat neft davri tugab, sohaga kiritilgan investitsiyalar sabab qazib oliş hajmi oşib ketgandi.

Ekspertlar fikriça, mana şu 1 yildan keyin bölişi taxmin qilinayotgan jarayonda Rossiyaga oson bölmaydi. Bu vaqtda rus neftining örnini bosadigan boşqa manbalar paydo bölib, undan voz keçiş osonroq bölib qoladi. Rossiya sanksiyalar sabab öz neftiga embargo kiritmagan davlatlarga ham neft yetkazib berişga qiynalib qoladi. Oqibatda esa Rossiya neftini oladigan sanoqli davlatlargina qoladi. Ya’ni Rossiya energiya resurslari sabab şart qöya oladigan davlatlar soni kamayadi.

Yevropa davlatlari ham embargo oqibatida qiyinçilikka uçraşi mumkinligini unutmaslik kerak. Yevropa davlatlari ularga yanada köp neft sota boşlagan Rossiyadan boşqa davlatlarning «asiriga aylanişi» heç gap emas. Bu davlatlar ham Rossiya kabi öz şartlarini qöymasligiga heç kim kafolat bera olmaydi.

Sergey Suverovning fikriça, Rossiya budjeti hamon neft eksportiga yaxşigina boğlanib qolgan. Joriy qilingan embargo Rossiya iqtisodiyotiga zarba berib, hatto defitsitga olib kelişi mumkin. Ekspertning taxminiça, hammasi baribir neft bozoridagi narxlarga boğliq.

Sergey Vakulenko Rossiya allaqaçon öz neftini Brent markali neftga qaraganda sezilarli farqdagi yuqori çegirma bilan sotayotganini unutmaslik kerakligini aytmoqda. Ammo uning fikriça, ahvol barreliga 30 dollardan çegirma berişgaça bormaydi. Hozirgi narx bilan Rossiya neftning 1 barreli uçun örtaça 90 dollardan olişda davom etadi. «Bu Rossiya uçun juda qulay narx. Işonavering, 60 dollardan qimmat bölgan har qanday narx Rossiya uçun qulay», deydi ekspert.