Ğazoda «osmon jangi». Isroil va Falastin çegarasi yana notinç
|22:55 / 07.08.202230 29710 min
Dunyo siyosatida katta hisob-kitob yiliga aylanib ketgan 2022 yilning deyarli har kuni biror nuqtadagi notinçlik bilan yodda qolmoqda. 6 avgustga ötar keçasi Yaqin Şarqning eng qaynoq nuqtasi bölmiş Isroil – Falastin çegarasida yana notinçlik yuzaga keldi.
Foto: Getty ImagesFoto: Getty Images
Avvaliga Isroil armiyasi Ğazo sektoridagi raketa zarbalari beriş orqali «Islomiy jihod» guruhi qömondonlaridan biri bölgan Taysir al-Jabriy yöq qilinganini xabar qildi. Uni Falastinda Abu Mahmud deb bilişgan. Raketa zarbasi oqibatida kamida 15 kişi halok bölgan, ular orasida al-Jabriyning 5 yoşli qizi ham bölgan.
Köp ötmay «Islomiy jihod» guruhi öz yetakçilaridan bölgan Taysir al-Jabriy halok bölganini tasdiqladi va Isroilga qarşi uruşiş uçun odamlarini töplagani tasvirlangan videolar e’lon qildi. Kadrlarda guruh a’zolari Isroilga qarşi jihod qilişlarini aytişgan.
Falastindan javob zarbasi sifatida Isroil tomonga juda köp raketalar uçirildi. «Islomiy jihod» guruhi birinçi javob tölqinida 100 dan ortiq raketa uçirganini xabar qildi. Isroil tomoni 160 dan ortiq raketa otilgani, ularning 130 tasi Isroil tomonga uçib ötgani, 60 tasi «Temir gubmaz» havo hujumidan mudofaa tizimlari yordamida urib tuşirilganini ma’lum qildi.
Öz qömondoni öldirilişiga javoban falastinliklar guruhi Isroilga 400 dan ortiq raketa uçirgan, ammo ularning katta qismi havo hujumidan mudofaa tizimi orqali töxtatilgan.
Foto: ANADOLU AGENCY
Isroil bunga javoban tezda aviatsiyani işga soldi. Isroil qiruvçi samolyotlari Ğazo sektoridagi «Islomiy jihod» guruhiga tegişli ekani iddao qilingan obektlarga zarbalar berdi. Guruh a’zolari ekani aytilgan odamlarning uylariga ham zarba yöllangani kameralarga tuşib qolgan. Şuningdek, Ğarbiy sohilda Isroil maxsus kuçlari jihodçilar guruhi a’zosi deb 20 kişini qölga olgan.
Isroil birinçi tunda raketa zarbalariga yaxşi turib bergani aytildi, lekin aslida «Temir gubmaz» yetarliça samarali işlamagan, çunki Isroil hududiga uçib ötgan 130 ta raketaning faqat yarmi tösib qolingan, demak qolgan yarmi ötgan. Xususan, Aşkelon şahrining öziga 20 ta raketa tuşgani aytilmoqda, hatto odamlar ziç yaşaydigan kvartallarga ham raketa kelgan. Aşkelondan tarqalgan videolarga qaraganda raketalar keng hududga zarar yetkazmagan, faqat uzoqdan uçib kelgani hisobiga zarb kuçli bölgan. Ya’ni raketalar juda kuçli portlaşlar keltirib çiqarmagan.
Darvoqe, Isroil razvedkasi Ğazodan otilgan raketalarning videosini e’lon qilib, bir detalga e’tibor qaratgan. Unda baravar öt oçiş reaktiv tizimlaridan çiqqan bitta raketa yetarli balandlikka yetib bormay yerga qulagani köringan. Isroil armiyasi bergan ma’lumotga köra, raketa Ğazodagi Jabali şahriga qulagan va oqibatda bolalar halok bölgan.
Mavzuga oid
Raketa zarbalari oqibatida Isroilda heç kim halok bölmagani aytildi, lekin köplab uylar vayron bölgan. Aşkelon meri şahardagi tibbiyot birlaşmalari töxtovsiz bemorlarni qabul qilişini ma’lum qildi, raketa zarbasi vaqtida yaşiriniş mumkin bölgan bino egalaridan eşiklarni qulflab qöymaslikni söradi. Mamlakatning markaziy va janubiy hududlarida, xususan, poytaxt Tel-Avivda trevoga sirenalari çalindi, barça bombapanalar oçib qöyildi.
Ğazodan kelgan xabarlarga köra, qurbonlar orasida guruh a’zolari ham, tinç aholi vakillari ham bor. Foto: Reuters
Isroil nega zarba berdi?
Bu galgi notinçlik Isroil armiyasining Ğazoga zarbalaridan keyin boşlandi. Isroil armiyasi raketa zarbalari «Islomiy jihod» guruhining tahdidlaridan keyin yöllangan. Isroil armiyasi qömondonligi Tvitterdagi sahifasida zarbalar aynan «Islomiy jihod» guruhiga qaratilganini ma’lum qildi.
BBC muxbiri xabar berişiça, Isroil armiyasi zarbalar berişidan avval Ğazo sektoriga yaqin joyda nazorat postlari soni köpaytirilgan. Isroil e’lon qilgan harbiy amaliyotdan avval mamlakat mudofaa vaziri Benni Gans şunday çiqiş qilgandi: «Duşmanlarimizga, ayniqsa, HAMAS va «Islomiy jihod» guruhiga ularning davri ötgani, tahdidlar har qanaqasiga bartaraf etilişini aytmoqçiman».
Isroilda siyosatçilar birin-ketin çiqişlar qila boşlaşdi, mamlakat boş vaziri Yair Lapid Isroil uzoq muddat davom etadigan uruşni istamasligi, ammo bunga tayyorligini bildirdi. Safarbarlik e’lon qilinib 25 ming nafar zaxiradagi harbiylar armiya safiga qaytarildi.
«Islomiy jihod» guruhining yangi yetakçisi bölmiş Ziyod al-Nahal Eron poytaxti Tehronda matbuot anjumani ötkazib, guruh Isroilga javob berişi, bu jangda falastinliklar ğolib bölişini aytdi.
Isroil boş vaziri Yair Lapid esa guruh yetakçisi Ğazoga zarba berilganda Eronda bölganiga e’tibor qaratgan.
Eron Islom inqilobi muhofizlari korpusi rahbari Husayn Salomiy bu borada «Islomiy jihod» guruhini qöllaşini ma’lum qildi. «Biz bu yölda oxirigaça siz bilanmiz», dedi general.
«Islomiy jihod» - Yaqin Şarqdagi eng ta’sirli guruhlardan biri. Foto: EPA
Ştab-kvartirasi Damaşqda bölgan «Islomiy jihod» guruhi Yaqin Şarqdagi nomi çiqqan jangari guruhlardan biri hisoblanadi. 1 avgust guruh yetakçisi Bassem Saadi qölga olingaç, Isroil Ğazoga yaqin bölgan joylarga xavfsizlik çoralarini kuçaytirgandi. Isroil armiyasi hatto odamlarni hujum xavfidan ogohlantirgan.
«Islomiy jihod» guruhi oxirgi bor 2019 yil faollaşib qolgan va öşanda Isroil bilan jiddiy töqnaşuvlar kuzatilgandi. Öşanda Isroil armiyasi guruh yetakçilaridan bölgan Baxa abu al-Ata öldirgandi. Bunga javoban guruh 1300 ta raketa otgan. «Temir gubmaz» ularning 400 tasinigina qaytarib qola oladi. Raketa zarbalari oqibatida Isroilda 6 kişi halok bölib, 70 kişi yaralanadi.
Ikkinçi kun ham tinç ötmadi
Isroilning «maxsus amaliyoti», «Islomiy jihod» guruhining qasosi ikkinçi kuni ham davom etdi. 7 avgustga ötar keçasi ham otişmalar kuzatildi. Isroil Ğazo sektoriga bergan zarbalari oqibatida «Islomiy jihod» guruhining yana bir yuqori mansabli vakili Xolid Mansur vafot etgani ma’lum böldi. Isroil mudofaa vaziri Benni Gans mamlakat armiyasining «Tongda» operatsiyasi davom etişi, undan maqsad Isroil janubiga xavf tuğdirayotgan xatarlarni bartaraf etiş ekanini aytdi.
Gans Isroil armiyasi «Islomiy jihod» guruhining raketa tayyorlovçi va zarba beruvçi obektlariga zarba berganini aytdi. Isroil tomoni ma’lumotiga köra, Ğazodagi 26 ta nişonni yöq qiliş uçun harbiy aviatsiya 16 tonna raketa va aviabomba sarflagan. Bunga javoban Ğazodan Isroil tomonga 200 tadan ortiq raketa otilgan.
Kim kim tomonda?
Voqealar keskinlaşuvi fonida mamlakatlar mojaroda kimni qöllaşi borasida munosabat bildira boşladi. Bu borada asosiy arab davlati Saudiyaning munosabati ayniqsa qiziq edi. Oxirgi vaqtlarda Isroil bilan munosabatlar örnatayotgan bölsa-da, Saudiya Ğazoga raketa zarbalari berilişini qoraladi. Eron hamma yerda bölgani kabi bu mojaroda ham Isroilga qarşi böldi. Odatda Isroil va Falastin örtasidagi mojarolarda vositaçi böladigan Misr bu gal ham tomonlarni xotirjam bölişga çaqirdi.
BMT doimgidek bölib ötayotgan voqealardan «qattiq xavotirda» ekanini ma’lum qilişdan nariga ötmadi. Yevropa kengaşi ham voqealardan xavotirdaligini bildirib, Isroil öz fuqarolarini himoya qilişga haqli ekanini qöşimça qildi. Britaniya taşqi işlar vaziri va boş vazirlikka asosiy nomzod Liz Trass mamlakat uşbu holatda Isroilni qöllaşini aytdi. Fransiya tomonlarni xotirjamlikka çaqirib, töqnaşuvlar kattalaşib ketişiga yöl qöyib bölmasligini ma’lum qildi. Faranglar Isroil hududiga berilgan zarbalarni qoralagan, Isroilning özi bergan zarbalarga esa munosabat bildirmagan. AQŞ ham Isroil öz hududini himoya qilişga haqli ekanini ma’lum qildi. Arab davlatlari ligasi Isroiling «Ğazodagi tajovuzi»ni keskin qoraladi.
HAMASning pozitsiyasi qanday?
Amalda hali töliq tuzilmaga ham ega bölmagan Falastin davlatini harbiy jihatdan nazorat qiluvçi HAMAS mintaqadagi asosiy qurolli kuç hisoblanadi. Guruh hali öz raketalarini ombordan çiqargani yöq. HAMAS ğoyaviy jihatdan «Islomiy jihod» bilan bitta yönalişda, ikki tomon ham Isroilga duşman kayfiyatda, ular odatda harakatlarini kelişib amalga oşiradi.
Hozirça Isroil tomoni HAMAS obektlariga zarba bergani yöq, guruh Isroilga qarşi kuçlar bitta maqsadda birlaşişini aytgan bölsa-da, hali janglarga qöşilmadi. Lekin falastinliklar orasida qurbonlar soni köpayib ketsa, HAMAS ham vaziyatga aralaşişi mumkin. Bu guruh «Islomiy jihod»dan farqli ölaroq tezda keskin pozitsiyani egallab hujumga zör beradi.
Buni Falastin va Isroil töqnaşuvi deyiş mumkinmi?
Ikki kundan buyon töxtamayotgan otişmalar Isroil va Falastin örtasida emas, Isroil va Ğazo örtasida keçmoqda deyiş töğri böladi. Çunki mojaroda Isroil tomondan barça katta siyosiy kuçlar aralaşmoqda, Falastin tomondan esa «Islomiy jihod» va HAMAS vakillari matbuot uçun ma’lumotlar bermoqda. Ya’ni Falastin siyosiy kuçlari çekkada turgandek. Masalan, Eronga qöllab-quvvatlov uçun Mahmud Abbos emas, jihodçilar yetakçisi minnatdorçilik bildirmoqda.
Ma’lum bölişiça, ayni damda tomonlar öt oçişni töxtatiş böyiça muzokaralar ötkazmoqda. Katta ehtimol bilan Falastin tomondan muzokaralarda Misr razvedkasi vakillari ham qatnaşyapti. Ekspertlar HAMAS aralaşmasa, eskalatsiya tez barham topişini taxmin qilmoqda.
