Даромадлар ўртасидаги тафовут: бойлар бойишда, камбағаллар қашшоқлашишда давом этяпти

Масалан, агар дунё аҳолиси 10 кишидан иборат бўлиб, умумий даромад 100 долларни ташкил этса, энг бой бир киши 53 доллар олади, кейинги тўрт киши жами 38 доллар топади, қолган беш киши эса 8 долларни ўзаро бўлишиб олади.

Ҳудудлар кесимида бойлик ва даромад қандай тақсимланган?

Тенгсизлик дунёнинг турли ҳудудларида турлича кўринишга эга. Инсоннинг қаерда туғилгани унинг қанча даромад топиши ва қандай бойлик тўплаши мумкинлигини белгиловчи энг муҳим омиллардан бири бўлиб қолмоқда. Шу билан бирга, ҳар бир минтақада ҳам камбағал, ҳам бой мамлакатлар мавжуд ва ҳисоботдаги кўрсаткичлар ўртача қийматларни акс эттиради.

2025 йил ҳисоботида Шимолий Америка ва Океания минтақаси аҳолиси ўртача бойлиги дунё ўртача кўрсаткичидан 338 фоиз юқори бўлган. Даромадлар кўрсаткичи ҳам дунёдаги ўртача кўрсаткичдан 290 фоизига баланд шаклланган. Европа ва Шарқий Осиёда ҳам ўртача бойлик даражаси анча юқори. Ўз навбатида Жанубий Африка, Жанубий Осиё, Лотин Америкаси ва Яқин Шарқнинг катта қисмида даромадлар глобал даражадаги ўртача кўрсаткичдан анча паст бўлиб қоляпти.

«Глобал тенгсизлик умумий манзарани яққол кўрсатади, бироқ бойлик ва даромад тафовутлари мамлакатлар ўртасида ҳам кескин фарқ қилиши мумкин. Айрим давлатларда тақсимот нисбатан мувозанатли бўлса, бошқаларида бойлик жуда озчилик қўлида жамланган», дейилади ҳисоботда.

Даромад тенгсизлиги энг юқори бўлган мамлакатлар

Даромад тенгсизлиги бўйича энг юқори кўрсаткич Жанубий Африкага тўғри келади. Бу мамлакатда энг бой 10 фоиз аҳоли жами даромаднинг 66 фоизини олади, аҳолининг энг қуйи қатламдаги ярми эса атиги 6 фоизи даромадларга эгалик қилади. Бразилия, Мексика, Чили ва Колумбия каби Лотин Америкаси мамлакатларида ҳам шунга ўхшаш ҳолат кузатилади. Бу ерда энг бой 10 фоиз аҳолининг даромадлари умумий даромаднинг қарийб 60 фоизини ташкил этади.

Европа мамлакатларида манзара нисбатан мувозанатлироқ. Масалан, Швеция ва Норвегияда аҳолининг қуйи қатламдаги 50 фоизи жами даромаднинг тахминан 25 фоизини олади, энг бой 10 фоизга эса 30 фоиздан кам улуш тўғри келади.

Австралия, Канада, Германия, Япония ва Буюк Британия каби кўплаб ривожланган иқтисодиётларда ҳам мазкур кўрсаткич ўртача даражада шаклланган. Бу давлатларда энг бой 10 фоиз аҳоли жами даромаднинг 33–47 фоизини ишлаб топса, қуйи бўғиндаги 50 фоиз улуши 16–21 фоизни ташкил этади.

Осиёда даромад тақсимоти турлича. Бангладеш ва Хитойда тизим нисбатан мувозанатли бўлса, Ҳиндистон, Таиланд ва Туркияда даромадлар юқори қатлам фойдасига кескин оғишган. Бу мамлакатларда энг бой 10 фоиз жами даромаднинг ярмидан кўпроғини ишлаб топади.

Бойлик тенгсизлиги энг юқори бўлган мамлакатлар қайсилар?

Бойлик тенгсизлиги масаласида ҳам Жанубий Африка етакчи ўринда туради. Бу мамлакатда энг бой 10 фоиз аҳоли жами шахсий бойликнинг 85 фоизини назорат қилади. Аҳолининг энг паст 50 фоизи эса манфий улушга эга, яъни уларнинг қарзлари активларидан кўп.

Россия, Мексика, Бразилия ва Колумбияда ҳам шунга ўхшаш манзара кузатилади. Бу давлатларда энг бой қатлам 70 фоиздан ортиқ бойликни эгаллаб олган, энг камбағаллар эса атиги 2–3 фоиз улушга эга.

Италия, Дания, Норвегия ва Нидерландия каби Европа мамлакатларида тақсимот нисбатан мувозанатлироқ. Бу ерда ўртадаги 40 фоиз аҳолига умумий бойликнинг қарийб 45 фоизи тўғри келади, пастки 50 фоизнинг улуши ҳам нисбатан юқори. Шунга қарамай, энг бой 10 фоизлик сезиларли устунликни сақлаб қолган.

АҚШ, Буюк Британия, Австралия ва Япония каби бой давлатларда ҳам тенглик юқори эмас. Бу мамлакатларда энг бой 10 фоиз жами даромаднинг ярмидан кўпроғини назорат қилади, пастки 50 фоизнинг улуши эса атиги 1–5 фоиз билан чекланади.

Осиёдаги ривожланаётган иқтисодиётлар, Хитой, Ҳиндистон ва Таиландда ҳам бойлик тенгсизлиги яққол намоён бўлади. Бу мамлакатларда энг бой 10 фоиз умумий бойликнинг тахминан 65–68 фоизини назорат қилади, бу эса пулнинг юқори қатламда доимий равишда жамланиб бораётганини кўрсатади.