Бугун мамлакатларнинг жаҳон ҳамжамиятида тутадиган мавқе ва нуфузи улар олиб борадиган ахборот сиёсатига чамбарчас боғлиқ бўлиб қолди. Халқаро майдонда кечаётган бу жараёнлардан, албатта, Ўзбекистон ҳам четда қололмайди. Ваҳоланки, айни пайтда дунёнинг турли мамлакатлари ташқи информацион сиёсатининг асосини бошқа давлатларга нисбатан ахборий хуружлар уюштириш ташқил қилади. Хўш, бушароитда Ўзбекистонинг позицияси қандай бўлиши керак? Ахборот хуружлари аслида қандай хафвни ўз ичига олади? Уларнинг олдини олиш мумкинми?

Таҳлилларимиз шуни кўрсатдики, Ўзбекистон мавзуси кўпроқ АҚШ, Туркия, Россия ҳамда Ўрта Осиё мамлакатлари оммавий ахборот воситалари томонидан ёритилади. Хусусан, Россиянинг ВТРК телевидениеси “Специальный корреспондент”кўрсатувида Ўзбекистон мавзуси бир неча маротаба ёритилган. Кўрсатувининг 2011 йил 24 апрель сонида намойиш этилган “Без России” ҳужжатли фильми Ўзбекистонда истиқомат қиладиган рус миллатига мансуб аҳолининг турмуш тарзини ёритишга бағишланади. Фильм муаллифи – “Специальный корреспондент” кўрсатуви мухбири Александр Рогаткин.

Фильм бир қанча одамларнинг тўпланиб хўроз уриштираётгани саҳнаси билан бошланади. Ваҳоланки, бу кадрнинг фильм мавзусига умуман алоқаси йўқ. Аслида дастлабки сониялардан бошлаб томошабин онгини салбий муносабатда бўлишга дастурлаб қўйиш учун бу саҳнадан фойдаланилган. У орқали ваҳший, ёввойи одамлар образи яратилган. Натижада томошабин онгида бу образ ва ўзбек халқи ўртасида ассоциацияқатори пайдо бўлади. Кадр фильм давомида бир неча маротаба қайта-қайта берилади. Бу томошабин онгида ҳосил бўлган образни мустаҳкамлаш учун қўлланилган методдир. Кейинги кадрларда эшак-арава ҳайдаб бораётган одам, ит уриштириш саҳнаси, касалванд рус аёли кўрсатилади. Томошабинда ҳосил бўлиши мўлжалланган тасаввур: ўзбеклар – ваҳший халқ, руслар Ўзбекистонда оч-ночорликда ҳаёт кечирмоқда. Муҳими шундаки, бу тасаввур фильм намойиш этилишидан олдин томошабинга сингдирилиб бўлинди. Ижтимоий онг дастурланди. Энди фильмнинг ўзи бу тасаввурни мустаҳкамлаш вазифасини бажаради. Бунда қуйидаги манипулятив методлардан фойдаланилган:

  •  “Ассоциация қатори” методи (хўроз уриштириш саҳнаси – ваҳшийлик – ўзбеклар);
  •  “Биринчи кадр” методи – аудитория онгини олдиндан муайян муносабатда бўлишга дастурлаб қўйиш;