Шунақа тизим бор. Мавсум якунлангандан сўнг, ҳеч қайси клуб билан шартномаси бўлмаган, яъни эркин агентга айланган футболчи янги жамоага ўтиш учун «кўтарма пули» олади. Клуб бирор футболчини бошқа клубдан сотиб олиши учун трансфер қийматини тўлаши керак – эркин агентни қўлга киритадиган жамоа эса, бундай ҳаражатни амалга оширмайди. Ўрнига, қайсидир маънода трансфер қиймати футболчининг ўзига тўланади.
Неча йилдирки, «кўтарма пуллар» ҳақида футбол жамоатчилигида салбий фикрлар юради. Ривожланиш йўлида чопиб кетаётган ўзбек футболи оёғида болта ураётган унсурлардан бири сифатида кўп бор тилга олинади.
Албатта, бу усул футболчиларни дангаса қилиб қўяётган, иштиёқни ўлдираётган, ноқонуний пул айланмасини яратаётган бўлиши мумкин, буни инкор қилмайман, лекин вазиятга чуқурроқ қараб кўрганда, мен «кўтарма пуллар» иллатларнинг сабаби эмас, оқибати эканини, аввало, сабаблар билан курашиш мақсадга мувофиқлигини айтган бўлардим.
Аввало, йилнинг бошида катта пул олиш футболчилардаги амбицияларни ўлдириши ҳақида. Бу фикрга қўшилмайман. Бизда айтайлик, клублар ғалаба ёки дуранг учун футболчиларга алоҳида мукофот пуллари беришади. Мукофот суммаси маош билан таққослаганда, яхшигина маблағ бўлади. Европада эса, футболчилар шартномада фиксланган суммани олишади. Жамоа ғалаба қозонадими, футболчи майдонга тушадими ёки йўқми, бу маош сезиларли равишда ўзгармайди. Ҳатто якунда чемпионлик учун бериладиган бонус пуллар ҳам маош билан таққослаганда жуда кам. Лекин кўряпмизки, мотивация бобида европалик футболчиларда муаммо йўқ. Пулнинг миқдори футболчининг ҳаракатларига таъсир қилар экан, гап пулнинг миқдорида эмас, футболчининг қадриятида эмасми?
«Кўтарма пуллар»нинг мазмунига қарасак, бундай тизим аслида ўша Европа футболида ҳам мавжуд эканини кўрамиз. Эркин агентга айланган футболчилар, агар уларга талаб юқори бўлса, таклифларнинг айнан молиявий қисмини ўрганишлари ва яхшироқ шартномаларга эга бўлишлари мумкин. Масалан, Дани Алвеш «Ювентус»даги шартномаси якунлангач, эркин агентга айланди. У «Манчестер Сити» ва «ПСЖ» ўртасида танлади, оқибатда, шартнома учун каттароқ бонус таклиф қилган Париж жамоаси футболчини қўлга киритди. Биз ёмон кўрадиган «кўтарма пуллари»нинг айнан ўзгинаси, тўғрими?
Хўш, нега Европада бундай тизим кенг ёйилмаган?
Сабаби оддий, биринчидан, шартномалар бир неча йилга тузилади. Иккинчидан, клублар талабгорлари кўп бўлган футболчиларининг эркин агентга айланишларига йўл қўйишмайди. Шартнома муддати охирига яқинлашгач, имкон қадар янги шартнома тузиб, муддатни узайтиришади. Ёки футболчи текинга кетиб қолмасидан, арзонроққа сотиб юборишга ҳаракат қиладилар. Шу туфайли, Европа футболида асосан клублар ўртасидаги трансфер савдоларини кўрамиз, «кўтарма пуллар»га мисол топиш қийин. Ҳар йилги эркин агентларнинг руйхатига қарасангиз, кўпинча, ўз даврини ўтаб бўлган, талабгор клублар кўп бўлмаган футболчиларни кўрасиз.
