Айрим пайтда талабалик қурсин, энди ўқимайман, деб араз қилишни бошлайман. Менинг иродасизлигим ўқишни эплай олмаслигимда эмас, балки «нурсиз келажакка» етаклаб бораётган таълим тизими неки умидим бўлса, бирма-бир бўғиб ўлдиришида. Гапнинг пўсткалласидан бошлай: бу тизим яралишида, аввало талаба айбдор. Кейинчалик, таёқчани ўқитувчилар илиб кетди. Ана шундан бери марафон давом этади. Келинг, шу бугун айрим масалаларга кўзни очиб, қарашни ўрганамиз.
Ишсизлик
Ҳар қандай ривожланган давлатда ҳам ишсизлик - энг оғриқли ижтимоий масала ҳисобланади. Бундан кейин ҳам ушбу муаммога қарши кураш абадий давом этса, не ажаб. Бироқ, бир хусусият борки, муаммони ўз номи билан атаб, уни тан олишимиз керак.
Ўзбекистонда ишсизликни келтириб чиқарувчи биринчи омил - кадрлар сиёсатида тайёрланаётган сохта рақамлар, деб биламан. Ўрнатилган тартибга кўра, ОТМ қабул квоталарни аниқлаштириш мақсадида маҳаллий ҳокимлик, идора ва ташкилотларга сўров хати юборади. Шунингдек, Иқтисодиёт вазирлиги билан келишилган ҳолда, квоталар белгиланади. Сохталик шундан иборатки, сўров хатида 2022 йил учун фалон йўналишда қанча кадрга эҳтиёж пайдо бўлиши мумкин, дейилади. Қарабсизки, аниқ бир масъулиятни юкламаган сўров хатига турли рақамлар билан жавоб бериш ҳам қийин эмас. ОТМ эса мана шу рақамларга асосланиб, қанчадир абитуриентларни маълум бир йўналишга ҳужжат топшириши учун квотани эълон қилади. Ваҳоланки, 4 йилдан сўнг, битирувчиларни тайёр ўриндиқ ё ёруғ офис кутиб турмайди.
Аслида бу амалиёт бозор иқтисодиёти қоидалари билан тартибга солинса, Ўзбекистонни ривожлантириш учун етарли ва керакли кадрлар тайёлаш механизми ўз-ўзидан пайдо бўлади.
Маъруза ва семинар
Қадим даврлардан буён ўқитувчи ўз билимини шогирдларига ўргатиб келган. Келаси сафар шогирдлар ўқитувчининг синовидан ўтиб, билимларни қанчалик ўзлаштирганини исботлаб берган. Бу механизм 2000 йил ўтиб, ривожланган давлатлар тажрибасида ўзгартирилди. Масалан, профессор машғулотлардан аввал бир мавзу юзасидан турли қарашга эга тадқиқотчи, олим ёхуд амалиётчиларнинг ишлари билан танишиб чиқишни тавсия этади. Масалан, Х китобнинг 44-89 бетлари, Y докладнинг 2-33 бетлари, Z маърузанинг тўлиқ видеолавҳаси билан танишиб чиқиш тавсия этилади. Машғулот пайтида профессор мавзуга кириш қилиб, асосий мазмун ва моҳиятни очиб беришга ҳаракат қилади. Сўнгра, тавсия этилган адабиётлар бўйича фикрлар тўқнашувига эътибор қаратади. Профессор аввалдан тайёрлаган кейслар бўйича турли қарашларни ўртага ташлайди. Талабалар муҳокамада фаол қатнашади.
