Даромад солиғи: туристик саёҳатлар бўйича қандай имтиёзлар мавжуд?

Иккинчи вариантда ходим ўзининг ва оила аъзоларининг туристик саёҳати билан боғлиқ харажатларини ўзи тўлайди.

Мазкур ҳолатда жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғи бўйича имтиёз корхонада ходим тегишли тасдиқловчи ҳужжатларни тақдим этганидан сўнг қўлланилади.

Юқоридаги қарорда мазкур ҳолат учун фуқароларнинг суғурта бадаллари ва ягона ижтимоий тўлов бўйича имтиёз назарда тутилмаган.

Масалан, ходим март ойида Самарқанд шаҳрига оилавий (ходим, унинг хотини ва икки нафар фарзанди) бориш учун йўлланма харид қилиб, апрел ойида тасдиқловчи ҳужжатларни (йўлланма, темир йўл чипталари) тақдим этди. Жами харажатлар 1,1 миллион сўмга тенг бўлди. Ходимнинг апрел ойидаги иш ҳақи 1 миллион 500 минг сўмни ташкил этди.

Жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғи бўйича солиқ солинадиган база 400 минг сўмга тенг. Солиқ ушбу суммадан умумий тартибда, шкала бўйича ҳисобланади, шу жумладан, ноль даражали ставка ҳам қўлланилади. Бунда жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғи бўйича имтиёзга эга иш ҳақи суммасига (1,1 миллион сўм) фуқароларнинг суғурта бадаллари солиниши ҳамда ундан корхона ягона ижтимоий тўловни тўлаши лозим.

Бухгалтерия ёзувларида имтиёз суммаси акс эттирилмайди. Жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғи бўйича солиқ ҳисоботида эса ушбу суммани имтиёз сифатида акс эттирасиз. Бундай ҳолатда қуйидаги савол юзага келиши табиий: агар корхонада тегишли имтиёз қўлланилмаган бўлса, яшаш жойи бўйича давлат солиқ инспекцияси ушбу имтиёзни қўллаши мумкинми?
Йўқ, бундай вариант Ўзбекистон Республикаси Солиқ кодексида назарда тутилмаган. Шунингдек, Солиқ кодексининг 185-моддаси тўртинчи қисмига мувофиқ, жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғининг тўғри ушлаб қолиниши ва ўз вақтида бюджетга ўтказилиши учун жавобгарлик даромад тўлаётган солиқ агентининг зиммасида бўлади.

Таъкидлаш керакки, тегишли имтиёзларни қўллашга диққат билан қараш керак. Хусусан, Республика Президентининг «​Ички туризмни жадал ривожлантиришни таъминлаш чора-тадбирлари тўғрисида»​ги қарорида қуйидагилар қайд этилган:

• «​туризм соҳасида фаолият кўрсатиш бўйича лицензияга эга бўлган субъектлардан туристик йўлланмаларни сотиб олиш»​. Яъни, белгиланган имтиёзларни ҳар қандай саёҳат бўйича эмас, балки фақат лицензияга эга бўлган субъектларнинг туристик йўлланмаси (айирбошланадиган ваучери) бўлгандагина қўллаш мумкин;

• «республика бўйлаб», яъни, хорижга туристик саёҳатлар белгиланган имтиёзларга эга эмас;

• «​туристик йўлланмаларни сотиб олиш»​, яъни, даволанишга ёки болалар соғломлаштириш оромгоҳига олинган йўлланмаларга юқоридаги қарорда назарда тутилган имтиёзлар татбиқ этилмайди. Ушбу мақсадларга Солиқ кодексининг 179-моддаси 2- ва 3-бандларида белгиланган имтиёзлар назарда тутилган.

Шуни ҳам эслатиб ўтамизки, Ўзбекистон Республикаси Президентининг юқоридаги қарори 6-бандига мувофиқ, давлат органлари ва бошқа ташкилотлар раҳбарларига:

• жамоавий шартномаларга рағбатлантириш чораси сифатида давлат органлари ва бошқа ташкилотларнинг бюджетдан ташқари маблағлари ҳисобига ўз ходимларининг камида 10 фоизини оила аъзолари билан биргаликда ҳар йили дам олишга (ички туризмга) юборишни назарда тутадиган ходимларнинг жамоавий ва оилавий дам олишини ташкил қилиш нормасини киритиш;

• ходимларга меҳнат қонунчилигига мувофиқ, улар учун қулай бўлган вақтда саёҳат қилиш ва дам олиш учун таътилнинг фойдаланилмай қолган қисми ҳисобидан дам олиш кунлари (отгул) бериш;

• Дастур тадбирларини амалга ошириш доирасида ҳар йили 30 декабрьгача давлат органлари ва бошқа ташкилотлар ходимлари учун туристик-саёҳат турларини ташкил қилиш жадвалларини тасдиқлаш тавсия этилган.