1922–1991. Бир авлод дунёга келиб, камолга етиши мумкин бўлган вақт. Бу фурсатда бир давлат ҳам ташкил топиб, «бамайлихотир айланаётган Ер куррасини ўз ўқидан чиқариб», қандай шиддат билан тузилган бўлса, худди шундай талатўп билан таназзулга юз тутишга улгурди. Ҳа, Совет Социалистик Республикалари Иттифоқи тарихда унча-мунча куч ўчира олмайдиган из қолдирди.
Совет даври ҳақида ўқилган. Кўп ва хўп сўқилган. Ҳафсала билан кулранг бўёқларни чаплаб ўқилган. «Кремлда ўтган йилларим» асарида совет даври эмоционал бўёқдан холи, хронологик тарзда тасвирланади. Тарих саҳнасида ўйналган энг шов-шувли спектакль уни четдан кузатган томошабин томонидан эмас, балки шу (мело)драма персонажларидан бирининг тилидан ҳикоя қилинади. Тор доиралардагина маълум бўлган ахборотлар келтирилади.
Мемуар шаклидаги бу асарда сўзловчи ўзи бевосита гувоҳ бўлган, иштирок этган сиёсий жараёнларни ҳикоя қилади. Улар фактлар ва рақамлар билан асосланади.
Уч китобдан иборат мемуар асарнинг муаллифи Нуриддин Акрамович Муҳиддинов (1917-2008) Ўзбекистон совет социалистик республикасининг сиёсий ҳаётида муҳим роль ўйнаган шахс. КПСС Марказий қўмитаси секретари (1957-1961), Ўзбекистон компартияси Марказий қўмитаси биринчи секретари (1955-1957), КПСС Марказий қўмитаси Президиуми аъзолигига номзод (1956-1957), ЎзССР Министрлар Совети раҳбари (1951-1953, 1954-1955), Тошкент вилоят компартияси биринчи секретари (1950-1951) каби лавозимларда фаолият кўрсатган.
Трилогиянинг биринчи қисмида Иккинчи жаҳон урушидан Хрушчев илиқлик даврига қадар бўлган йиллар тасвирланади. Бунда уч асосий воқеа диққатни тортади.
«Халқлар отаси»нинг ўлими
Левитан 1953 йил 5 март куни Иосиф Виссарионовичнинг «ўз ажали билан вафот топгани»ни эълон қилади. Халқлар отасининг ўлими тарихий манбаларда шу бўйича муҳрланади. Муҳиддинов эса бу фикрни шубҳа остига қўяди.
«Вақт тушга яқинлашиб қолган бўлса ҳам Сталиннинг хонасидан чиқмаётганидан хавотирланган хизматчилар Берияга қўнғироқ қилади. У ўзи Ближная дачага етиб боргунга қадар ҳеч қандай чора қўлламасликни, ҳеч кимга хабар бермасликни тайинлайди... Ва кечга борибгина Маленьков билан кириб келади...»
Муаллифнинг келтиришича, оғир аҳволда ётган Сталиннинг ётоғида шифокорлар билан бирга бўлган хизматчилардан бирининг ёзганлари ҳалигача очиқ қолган: «Шифокорлар қанақадир кучли укол қилишди. Сталиннинг танаси қаттиқ силкинди. Орадан 10 дақиқа ўтди. Кейин бемор чуқур нафас олди ва жони узилди...»
Энг аҳамиятлиси, Сталин хонасидан чиқмаган кун – 1 мартдан бир кеча аввал, 28 февраль тунини у Берия, Маленьков, Хрушчев ва Булганин ҳамроҳлигида ўтказган. (Турли зиддиятли фикрлар кесишадиган ушбу воқеа ҳақида Эдвард Радзинскийнинг «Сталин» асарида маълумот олиш мумкин). Муҳиддинов фаразларни аниқ таҳлил этишдан бош тортиб, мемуар асарида Сталиннинг ўлимидан кўра, унинг меросини бўлиб олиш қизғин кечганини батафсил ҳикоя қилиб беради.
