«Депутатлар сайланиб бўлгандан кейин уларга партиянинг таъсири сусайиб боради» — ХДП раиси билан суҳбат

Ўзбекистон катта сиёсий жараён - Олий Мажлис Қонунчилик палатаси депутатлари ва маҳаллий кенгашлар депутатлари сайлови арафасида турибди. Шу муносабат билан Kun.uz мазкур жараённинг бориши ҳамда партиялар фаолияти борасида батафсил фикрлашиш мақсадида Ўзбекистондаги мавжуд бешта сиёсий партиялар раҳбарлари билан суҳбатлар ташкил этмоқда. Навбатдаги суҳбатдошимиз Халқ демократик партияси раҳбари Улуғбек Иноятов.

— Немис сиёсатшуноси Клаус фон Бейме сиёсий партияларнинг устувор функциялари сифатида – ўз мақсадини аниқлаш, мафкурасини ишлаб чиқиш, ҳаракат дастури ва йўналишини белгилаш, жамоатчилик манфаатларини бирлаштириш, мамлакат бошқарув элитаси ва ҳукумат таркибини шакллантириш эканлигини айтган эди.
Улуғбек ака, бугун тан олиш керак, халқнинг ишончига эриша олмаётган сиёсий партиялар тизимида юқоридаги функциялардан қайси бири ёки қайсилари ишламаяпти?

— Ҳар қандай партия депутатлик корпусини шакллантириш жараёнида албатта, кўпроқ ўринларни эгаллашни мақсад қилади.
Аммо бизда депутатлар сайланиб бўлгандан кейин уларга партиянинг таъсири сусайиб боради. Яъни, биринчи босқичда номзодлар сайлангунига қадар жуда фаол бўлади, партия билан ҳамфикр ишлайди. Аммо сайловлар ўтгандан кейин бу боғлиқлик бироз узилади. Бунинг сабаби – парламент қўмиталарга бўлинади, кенгашлар бор, спикер бор. Бунда депутатлар мана шу қўмиталар, кенгашлар ва спикер таъсирига тушиб қолади. Партияга ва у ердаги вазифаларга эса иккинчи даражада қарай бошлайди.

Бундай ҳолатни вилоят ва туман кенгашларида ҳам кузатиш мумкин. Улар жамоатчилик асосида ишлайди ва мана шу вазифалар сабаб, партия кенгаши билан алоқалари тезда узилиб қолади.

Партия фаолияти сустлигига айнан мана шу жараённи сабаб сифатида кўрсатган бўлардим.

— Ғарб мамлакатларидан фарқли ўлароқ Ўзбекистондаги сайлов жараёнида сиёсий мафкурадан кўра шахснинг ўрни ҳал қилувчи аҳамият касб этади. Сайловчиларни биринчи навбатда номзоднинг кимлиги, ижтимоий ҳаётдаги мавқейи қизиқтиради. Сизнингча, бу шарққа хос менталитетми ёки партияларда ғояларнинг кучсизлигими?

— Бугунги кунда Ўзбекистондаги мавжуд сиёсий партияларнинг ҳар бирини мафкураси замон талабидан келиб чиққан.

Албатта, бу ерда ғарб ва шарқ сайлов тизимларидаги фарқлар ҳам кўзга ташланади. Яъни, бу фарқни сайлов тизимларидаги фарқ билан тушунтирган бўлардим. Масалан, ғарбда пропорционал сайлов тизими амал қилади. Бу тизим асосан парламентга бўлиб ўтадиган сайловларда қўлланади. Бунда сайловчилар аниқ бир шахсга эмас, балки партияга овоз берадилар.
Бизда Мажоритар сайлов тизимидан фойдаланилади. Бунда сайловчилар бевосита номзоднинг шахсига эътибор берадилар, улар у билан танишадилар, унинг ўзи билан мулоқотда бўладилар ва фаолияти юзасидан аниқ назорат ўтказа оладилар.

— Жамият ҳаётида муаммоли ҳисобланган масалаларни кўтариб чиқиш ва қонунчилик орқали ҳал қилиш сиёсий партияларнинг асосий вазифаларидан ҳисобланади. Бу борада улар парламент ва ҳукуматга кучли таъсирини ўтказиши керак. Лекин бизда доим Президент ташаббус билан билан чиқади ва партиялар ўша ташаббусни байроқ қилиб кўтаришади...

— Буни тан олишимиз керак. Биз ўтган даврда шундай яшашга, аввал раҳбарнинг фикрига қараб кейин фикр айтишга ўрганиб қолдик. Айтганингиздек, ўз фикрини эркин айтишга бўлган журъатнинг етишмаслиги ҳамон сақланиб қолмоқда.  Президент бошлаб берган ва сўнгги 3 йилда бўлаётган ошкоралик сиёсатига ҳали партиялар ҳам тўла тайёр эмаслиги сезилиб қоляпти.

— «Янги Ўзбекистон», «янги сайловлар» деган ибораларни кўп эшитяпмиз. Айтинг-чи, бизга ҳақиқий ташаббускор партиялар шаклланиши учун қанча вақт керак?

— Эътибор берган бўлсангиз, сиёсий партияларимиз сўнгги 3 йил давомида ўзининг аввалги 25 йиллик тарихига нисбатан жуда фаоллашиб кетишди. 

Тўғри, бу фаоллик ва илгари сурилаётган ғоялар ҳали бугунги кун талаби даражасида эмасдир, лекин ҳаммасига бироз вақт керак. Партиялар ўзининг ҳақиқий даражасига чиқиши учун маълум босқичлардан ўтилиши талаб қилинади.

Суҳбатни тўлиқ шаклда юқоридаги видео орқали томоша қилишингиз мумкин.