Ғарбдаги пандемия ҳали ўзининг чўққисига етгани йўқ, лекин инсонлар қанчалик қашшоқлашиши унинг давомийлигига боғлиқ. Кўплаб мамлакатларда карантин бир ҳафтанинг нари-берисида давом этмоқда, ҳукуматлар эса у ёки бу кўринишда у ярим йил давом этишидан огоҳлантиришмоқда.
Офатнинг тахминий миқёсини бу бошланғич ва дебоча босқичда бадавлат давлатлар ҳукумати иқтисодиётни жонлантириш учун қанча пул сарфлашга тайёрлигига бир қараб баҳолаш мумкин.
Суммалар эса улкан, мисли кўрилмаган ва чўчитадиган. АҚШ, масалан, қиймати 2,2 триллон долларлик инқирозга қарши пакетни маъқуллади; Европа ҳозирча ярим триллион ажратди, лекин кўпроқ пул йиғмоқчи. Умуман, «катта йигирматалик» давлатлари аллақачон солиқ тўловчиларнинг 5 триллион доллар пулини жорий инқирозга қарши сарфлашни ваъда қилишди — бу эса жаҳон иқтисодиёти йиллик ҳажмининг 6 фоизи дегани.
Олдинги инқирозлардан фарқли ўлароқ, гап марказий банклар томонидан янги пулларни чоп этиш эмас, жамиятнинг шундоқ ҳам қисқариб бораётган мавжуд реал даромадларини энг кўп жабр чекканлар фойдасига қайта тақсимлаш тўғрисида бормоқда.
Бошқача қилиб айтганда, ҳамма қашшоқлашиши керак. Омон қолганлар қийнала-қийнала омон қолмаганлар учун тўлов қилади. Ҳеч ким ғолиб бўлмайди.
«Энди жаҳон рецессияга ғарқ бўлаётгани ойдинлашди, — дея тушунтирди жаҳон иқтисодиёти таназзулини Халқаро валюта жамғармаси раҳбари Кристалина Георгиева. — У 2009 йилдагидан кам бўлмайди, ҳаттоки ёмонроқ бўлиши мумкин».
ХВЖ раҳбари 2021 йилда кескин ўсишни эътибордан қочирмади, лекин бунга фақат пандемияни жиловлаб, унинг оқибатларини бартараф қилибгина эришиш мумкин. Бунинг учун «нафақат иқтисодиётнинг тикланишига, шунингдек, жамоат тотувлигига ҳам рахна солаётган банкротлик ва ишдан бўшатишлар тўлқинини тўхтатиш» керак.
Нималар учун тўлов қилинади?
Коронавирус айрим мамлакатларнинг соғлиқни сақлаш тизимидаги нуқсонларни, бошқаларидаги ҳалокатли вазиятни очиб берди. Дастлабки кечиктириб бўлмас кўмаклар шу ерга йўналтирилди: вақтинчалик шифохоналар, маска ва тиббий ускуналарнинг зудлик билан харид қилиниши, тиббиёт персоналининг ёлланиши. Кунлар ўтиб, чанглар босилгач, аксарият давлатлар пандемия очиб берган соғлиқни сақлаш соҳасидаги муаммоларни бартараф этишга жиддий киришишга мажбур бўлади.
