Буюк тушкунлик пандемия сабабли вужудга келмаган бўлса-да, у даврдаги вазият бугунги кундаги коронавирус инқирозидан ҳам ёмонроқ эди. Шубҳасиз, худди Буюк тушкунлик даврида бўлгани сингари коронавирус пандемияси шароитида жамият ҳаётида ноаниқликлар ошиб бормоқда. Шундай бўлса-да, ҳозирги шароитда биз ишонишимиз керак бўлган ягона нарса – бу ишончнинг ўзидир. Бу Ўзбекистон ҳукуматига ишонч, коронавирус тарқалишини камайтириш, аҳолининг ёрдамга муҳтож қатламини ҳимоялаш, инқироздан катта талафотларсиз чиқиш ва инқироздан кейинги даврда иқтисодиётни тезда оёққа турғазиш бўйича амалга оширилаётган чораларга, шу жумладан Марказий банк томонидан олиб борилаётган пул-кредит ва валюта сиёсатига бўлган ишончдир.
2020 йил 14 апрель куни ички валюта бозорида сўмнинг 1 АҚШ долларига нисбатан алмашув курси 9 793 сўмни ташкил этди. Банк иш куни ёпилиши арафасида Марказий банк томонидан асосий ставка 1 фоиз бандга пасайтирилиб, йиллик 15 фоиз даражада белгилангани эълон қилинди. Регуляторнинг кутилмаган қароридан кейин куннинг бошида валюта айирбошлаш шохобчалари орқали АҚШ доллари олди-сотдисини 9780-9850 сўм коридорида таклиф этишни бошлаган тижорат банклари кун охирига келиб коридорни 10140-10150 сўмгача кўтаришди. Натижада, интернет нашрлари орқали бир қатор иқтисодчилар, экспертлар миллий валюта қадрсизланиши борасида ўзларининг шахсий фикрларини билдирдилар. Баъзи экспертларнинг 2020 йил охирига сўм алмашув курси бўйича прогнозлари ҳам пайдо бўлди. 15 апрель куни эса Марказий банк валюта курсларини янгилади, сўмнинг 1 АҚШ долларига нисбатан алмашув курси 10 121 сўмни ташкил қилди.
Ушбу вазиятда сўмнинг қадрсизланишига сабаб бўлаётган асосий омиллар нималар? Нима учун йил бошидан бери АҚШ долларига нисбатан қадрини 9500 сўм атрофида барқарор ушлаб келаётган миллий валюта апрель ойининг дастлабки кунларидан бошлаб яна қадрсизлана бошлади, каби саволлар туғилиши табиий. Қуйида мазкур саволларга жавоб беришга ҳаракат қиламиз.
Экспорт ҳажмининг импорт ҳажмига нисбатан кўпроқ камайиши ички валюта бозорида валюта таклифининг камайишига сабаб бўлмоқда
2019 йилнинг 1-чорагида товар ва хизматлар экспортидан тушум 2018 йилнинг мос даврига нисбатан 20,6 фоизга ошиб, маълум даражада ички валюта бозорида валютага бўлган талабни қондиришга хизмат қилган эди. Жорий йилнинг 1-чорагида эса коронавирус пандемияси сабабли келиб чиққан инқироз туфайли экспорт ҳажми 2019 йилнинг 1-чорагига нисбатан 10,9 фоизгача камайди. Бу эса жорий йилнинг ўтган даврида ички валюта бозорида хорижий валюта таклифининг шунча миқдорга кам бўлганлигини билдиради.
2020 йилнинг бошида Ўзбекистоннинг асосий савдо ҳамкори бўлган Хитойнинг коронавирус инфекцияси томонидан “қамал” қилиниши ҳамда иқтисодиётининг секинлашиши натижасида жаҳон товарлар бозорида хомашё (нефть, газ, рангли металлар, шу жумладан мис) нархлари кескин тушиб кетди.
