Илм аниқлик ва холислик демакдир
1999-2008 йилларда бир гуруҳ россиялик ва америкалик олимлар Қизилқумдаги Жарақудуқ деган жойда археологик қазиш ишларини олиб борди ва рухсатномаси бўлганми-йўқми, жуда кўп миқдордаги топилмаларни олиб чиқиб кетди. Аввало, айтиб ўтиш керакки, Ўзбекистон ҳудудидан топилган ҳар қанақа бойлик ўзимизники ҳисобланади. Шундан сўнг бир қанча мақолалар чоп этишди.
Улар 2016 йилда энг ваҳший динозавр – тираннозаврларнинг етишмаётган бир туркуми ҳақида тўлиқ маълумот чоп этишди. Мени ранжитгани шу бўлдики, унга “Темурлан” деб ном қўйишди. Нега энди буюк тарихий шахс номини ҳайвонга қўйиш керак, илмий топилма бўлгандан кейин илмий ном қўйилиши лозим эди. Бу гап-сўзлардан сўнг жорий йил феврал ойида яна бир нуфузли журналда мақола чоп этишди. Уларнинг тадқиқоти келтириб чиқарган шов-шув шу бўлдики, динозаврларнинг маълум бир туркумидаги диплодокларга қариндош бўлган динозавр скелети топилибди.
Маълумот берилганда, айниқса, илмий маълумот бўлса, аниқлик муҳим бўлади, улар скелет деб кўрсатаётган нарса умуртқанинг бир неча ҳолатдаги кўриниши холос, скелет қаерда-ю, бир-иккита суяк қаёқда?
Ўзбекистон ҳудудидан топилган динозаврлар қолдиқлари
Геологияга динозаврларнинг нима алоқаси бор дейилса, динозаврлар ва улар яшаган даврларни ўрганадиган соҳа кишилари бу – геологлар. Бир суҳбатимизда ҳам таъкидлагандимки, археологлар инсон пайдо бўлгандан бошлаб тарихни ўрганса, ундан аввалги тарихни геологлар ўрганади. Геология таркибидаги палеонтология фани қайси динозаврлар қайси даврларда яшаганини ўрганади. Геология нафақат ернинг ёши, таркиби, ривожланиши, балки ҳайвонот олами, сув, ўсимлик олами, ҳудудлар қанақа кўринишда бўлгани каби саволларга жавоб излайди.
Бизда динозаврларнинг пайдо бўлиши триас даври охирига тўғри келади. Динозаврлар ҳам бир туркум ҳайвонот оламига киради, масалан, приматлар маймунлар деб ҳисобланадиган бўлса, динозаврлар ҳам худди шундай. Динозаврлар юра, бўр даврларига келиб жуда ривожланган.
Геология музейининг қадимги жонзотлар залида Ўзбекистонда яшаган динозаврлар ва бошқа кўплаб ҳайвонларнинг тош қотган тана аъзолари, скелетлари сақланади. Бу залга қўйилган экспонатларнинг барчаси оригинал. Булар тахминан 60-90 млн йил аввал яшаган динозавр ва бошқа ҳайвонларнинг қолдиқлари ҳисобланади.
