Янги давр бизга туҳфа этган нарсалардан асосийси – сўз эркинлиги. Айнан сўз эркинлиги чорак аср давомида йиғилиб келган муаммолар ҳақида пана-пастқамда эмас, баралла гапириш имконини берди. Ва айнан сўз эркинлиги ўша муаммоларнинг ечими ҳақида жамият бўлиб – биргаликда ўйлаш имконини яратди – туннел охирида ёруғлик кўринди. Сўз эркинлиги воситасида халқ бир тана, бир жон бўлиши мумкинлигини сездик.
Сўз эркинлиги таъбир жоиз бўлса, омматан тушиб қолганимиз – тўзиб ётган “муаммохона”ни кўпчилик бўлиб йиғиштиришга киришиш учун замин яратди.
Муаммолар тўлиб-тошиб ётган бўлса ва ҳамма буни кўриб турган бўлса-ю, аммо гапиролмаса, гўё иккита параллел дунё пайдо бўлади: бири рост, бири ёлғон, бири – ҳаёт, иккинчиси – телевизор.
Шу боис ҳам бу борада вазиятнинг тубдан ўзгарганлиги мени шахсан жуда хурсанд қилган эди: “Бўлди, жарликка қараб юришдан тўхтадик, бу ёғи яхши бўлади, чунки сўз эркинлигидек инсоний ҳуқуқларнинг муҳим соҳасида ўзгариш содир бўлди”. Электрон ОАВнинг фаоллашиши бу жараённи тезлатиб юборди. Бироқ...
Туҳфага ҳамла
Охирги пайтда эшитаётган-билаётганимиз хавотирли сигналлар ўлароқ янграяпти – юзага келган ижобий жараён ортга қараб кетаётгандек гўё.
“Фалон блогер фалон ҳокимни танқид қилгандан сўнг қамоққа олинди”, “фалон киши муаммолар ҳақида интернетда гапиргандан сўнг уйига милиция келибди”, “бир киши юқорига шикоят ёзган экан, босимга учрабди” ва ҳоказо, ва ҳоказо.
Шундоқ кечагина муаммони кўтарган шикоятчи бугун эрталабдан “ҳазиллашдим” ёки “адашибман, тавба қилдим” деб туриши одатий ҳолга айланиб қолди.
Шикоятчилар яшин тезлигида “ҳазилкаш” ёки “тавбагўй”га айланиши сабабини кўпчилик тушуниб турибди, бу учун қанақа услублар қўлланиши, қандай “ричаглар” босилиши, шикоятчининг энг нозик жойларига қандай урилишини-да биламиз – Марс сайёрасидан тушганимиз йўқ, Ерда яшаяпмиз, аммо бунга қарши ҳеч нарса қила олмаслигини ҳам омма билади. Натижада кишилар онгида яна ўша ҳолат юз бериб турибди – муаммо бор, манбаси бор, бироқ ҳолатнинг на эътирофи бор, на ечими.
Хатар
Тошкент вилояти бош инфекционисти Гулжаҳон Йўлдошева Kun.uz орқали шикоят қилганидан кейин ҳибсга олиниши, автоблогер Бобур Ғаниевнинг телефонидан “кутилмаганда” порнографик суратлар чиқиб қолиши, ўқитувчилар пахтага чиқарилганини айтган наманганлик йигит эртаси куни узр сўраб чиққани, профилактика инспекторининг соҳадаги муаммолар ҳақида гапиргандан кейин қамоққа олиниши...
