Арзон, бироқ хавфсиз эмас: хонадонларда ижарада туриш талаба қизларга «қиммат»га тушмайдими?

Квартира муаммоси ўқиш иштиёқида келган талабаларнинг шаштини ҳам сўндиради. Чунки янги ўқув йили бошидан таълим олиш эмас, ишончли турар жой топиш масаласи биринчи ўринга ўтади.

Пойтахтдаги хонадонларда талабаларга ижарага жой берилиши ҳақидаги эълонларда «Фақат қизларни қўямиз», деган эълонлар салмоғи кўпроқлиги қувонарли ҳол, албатта. Аммо бошпана излаб сарсон бўлган талабалар пировардида ёш оила билан бирга яшашга, ёки талаба йигит-қизлар бир том остида туришга ҳам мажбур бўлишмоқда.

Хўш, бу қанчалик тўғри ва хавфсиз? Мутлақо бегона эркак(лар) яшайдиган хонадонда истиқомат қилиш қизлар учун ноқулайлик туғдирмайдими? Улар жинсий ва жисмоний зўравонликка дуч келишмайдими? Бу борада айрим талаба қизларимизнинг фикрларини тингладик (исмлар ўзгартирилган).

«Бир дугонам ёш оила билан квартирада турди. «Эри эрталаб вақтли кетиб кечқурун кеч қайтар экан, халал бермаскан», деб юрди. Ярим тунда дугонам йиғлаб телефон қилди: «Квартирангда жой борми, бу ердан кетмасам бўлмайди», деб. Қўрқиб, таксида 2 қиз етиб бордик. Маълум бўлишича, эри ичиб келиб хотини билан жанжаллашибди. Эри хотинини калтаклашга ўтганида дугонам чидолмай ўртага тушибди. Натижада, у ҳам зўравон эрининг муштига нишон бўлибди», — деб ҳикоя қилади Шаҳинабону Эркинова.

Квартира излаб роса сарсон бўлгач, «эрим йўқ, ўзим тураман», деган аёлнинг хонадонига жойлашган қизнинг ҳикоясига эътибор беринг:

«Бир хонали бўлгани учун квартирада ёнма-ён ётардик. Бир куни кечқурун уйғониб кетдим. Не кўз билан кўрайки, уч киши бўлиб қолибмиз. Қўрққанимдан бақириб юбордим. «Нега бақирасан?! Бу — менинг эрим. Баъзида келиб тунаб қолади. Сенга зарари тегмайди», деди уй бекаси. Яхшиямки, холамнинг ўғли Тошкентда ўқийди. Қўнғироқ қилдим, келиб олиб кетди», — деб ўз бошидан ўтганини айтиб берди Маржона Турғунбоева.

Дугоналари билан квартира излаб, топа олмагач, бир ёш оиланинг ёнида ижарага туришга мажбур бўлган Ҳулкар Муртазоева эса шундай ҳикоя қилади:

«Биз кундузи уйда бўлмасдик. Уй бекасининг турмуш ўртоғи тунда ишга кетарди. Шу боис унчалик қийналмадик. Бир ой турганимиздан сўнг турмуш ўртоғининг иш жадвали ўзгарди ва биз квартирадан чиқишга мажбур бўлдик. Яна жой изла, кўч-кўронинг билан кўч деганларидек...»

Кўча-кўйда ва ижтимоий тармоқларда «ёш оила шерикликка қизларни ижарага қўяди», ҳамда «хозяйкали уйларга квартирага жойлаймиз», каби эълонлар кўпаймоқда.

«Хозяйка»ли дейилаётган уйларда уй бекасидан ташқари яна кимлар яшайди? Шароити квартира қўйишга тўғри келадими? Бир неча эълон берувчилар билан боғланиб, шу ҳақида маълумот олдик.

«Уйда ҳамма шароит бор. Эрим ишга эрталаб кетиб кечқурун келади. Қизлар билан иши йўқ. Сизларга халал бермайди», деса яна бошқаси «6 нафар қизга битта хона берамиз, диванимиз икки қаватли. Келиним ўқишда, ўғлим ишда бўлади. Иккинчи ўғлимнинг қизлар билан иши йўқ. Битта неварам бор. Уни ҳам қизларнинг хонасига киргизмайман. Маъқул бўлса туринг, сиз билан тўртта бўласизлар, яна иккита қиз оламан», — дейди улардан бири.

Йигит ва қизлар аралаш турадиган уйни мақтаб, жойлаштиришга уринаётан даллол «ўзбекчиликка тўғри келмайди-ку, ўзингиз синглингиз ёки опангизни бегона йигитлар билан бир том остида қолишини хоҳлармидингиз?» — деган саволимиздан тутоқиб кетди:

«Ёқса туринг, ёқмаса турадиган кўп. Ҳозир бу оддий ҳолга айланган. Катта фожиа ясаш шартмас. Қанча одам ижарага уй тополмай сарсон бўлиб юрибди!».

Албатта, инсофли уй эгалари ҳам йўқ эмас. Шундайлардан бири билан суҳбатлашдик.

«Бир қанча вақт аввал, квартира пулини тўлолмай қийналганимизда турмуш ўртоғим билан келишиб, ижарага қизларни қўйганмиз. Ванна, ҳожатхона алоҳида эди. Турмуш ўртоғим қизлар уйғонмасдан ишга кетарди. Улар турадиган хонанинг эшиги ҳамиша ёпиқ бўларди. Моддий томондан қийналмаганимизда қўймасдик, албатта. Шунда ҳам барча шароитларни қилиб, кейин ижара ҳақида эълон бергандик», — дейди хонадон соҳибаси Мафтуна Бобоназарова.

Ижара пулини тўлашга қийналганидан шерикликка одам олса, ўшанда ҳам шароити тўғри келса, бошқа гап, аммо ўз уйи бўлса, эр-хотин ишласа, шунча қизни квартирага қўйиб нима зарил одамларга? Унинг жавобгарлиги ҳам бор-ку ахир?! Қолаверса, бир-бирига номаҳрам бўлган, бўй етган қиз-йигитларнинг бир том остида яшаши ўзбекчиликка ҳам, динимизга ҳам тўғри келмайди.

Олий ўқув юртларида тютор лавозими жорий этилган бўлиб, у талабаларнинг муаммоларини бартараф қилишда яқиндан ёрдам кўрсатади. Оиласидан олисда юрган йигит-қизлар учун ака, опадек яқин инсон вазифасини бажаради. Ҳар 120-150 талабага 1 нафар тютор бириктирилади. Бугунги кунда талабаларга ижара уй топиш, уларни қулай шароитли хонадонларга жойлаштириш тюторлар зиммасига юкланган. Улар бу борада қандай иш олиб бормоқда?

«Талабалар ўқишга келмасидан уй эгалари билан гаплашиб, база яратиб қўйгандик. Ёш оилалар ёнига ва қариялари бор уйга қизларни жойлаштирмаяпмиз. Сабаби, оилада бўладиган турли низолар талабаларни ўқишдан чалғитиб, дарс қилишига халал беради. Асосан мактаб ёшидаги болалари билан ёлғиз яшайдиган уй бекалари бор хонадонга 3–4 нафардан қизларни ижарага қўймоқдамиз. Улар дарсдан кейин болаларга инглиз тили, она тили каби фанлардан ёрдам бериб, ўз билимларини ҳам оширишяпти. Биз жойлаштирган талабаларнинг барчасига ижара шартномаси қилиб берилган. Йигит ва қизларнинг алоҳида туришини назорат остига олганмиз. Боиси, уларнинг ўзига яраша эҳтиёжлари бор, бир том остига жойлаштириш ҳеч бир қолипга сиғмайди», — дейди ЎзЖОКУ тютори Ойгул Қуллаева.

Аслини олганда илми толиблар учун талабалар турар жойидан яхшироқ маскан йўқ. Қизларимиз ноиложликдан оила билан туришга мажбур бўлишмоқда. Тажовуздан мудом чўчиб яшаш, бировнинг эридан калтак ейиш, ҳар ой квартира излаб сарсон бўлишни, албатта, ҳеч ким истамайди. Қолаверса, оилаларда бўладиган турли маиший низолар, оилавий зўравонликлар мустақил ҳаёт остонасида турган қизларнинг руҳиятида ҳам салбий из қолдиради.

Шу сабабли янги ётоқхоналар қурилиши масаласи қизлар кўп ўқийдиган олийгоҳларда биринчи навбатда ҳал қилиниши керак. Бунгача ижарада турадиган қизларнинг яшаш шароити эса олийгоҳлар маъмурияти — тюторлар ва ёшлар иттифоқи, ўша хонадон жойлашган маҳалла йиғини томонидан, талаба қизларимизнинг яқинлари томонидан доимий назоратга олиниши керак.