“Мавзуни таҳлил қиларканмиз, бир неча қатламни кўриб чиқишимиз керак. Менимча, Володиннинг Ўзбекистонга келиши ва Қозоғистон президенти матбуот хизматининг уч томонлама иттифоқ газ масаласида, дея баёнот бериши одамларни асосий масаладан чалғитиш ҳисобланади. Яъни таклиф қилинган иттифоқ Ўзбекистон ва Қозоғистон ўртасида тузилган иттифоқчилик шартномасини хаспўшлашга қаратилган разведка ёки контрразведка ҳаракатлари. Менинг баҳойим шундай. Нега? Биринчидан, Ўзбекистон ва Қозоғистон ўртасидаги яқиндагина имзоланган иттифоқчилик шартномаси матнига қарасак, унинг иккинчи моддаси НАТО шартномасидаги банд билан деярли бир хил. Унга кўра, томонларга ёки уларнинг бирига ҳарбий хавф туғилса, томонлар ўзаро маслаҳатлашувни бошлаб, унинг олдини олишга ҳар томонлама ҳаракат қилади.
Бунинг маъноси шуки, биз Қозоғистон билан сиёсий, иқтисодий ва ҳарбий соҳада иттифоқ бўламиз. Бу жуда катта қадам. Чунки Ўзбекистон ва Қозоғистон Марказий Осиёда бирлашиб иттифоқ тузса, бу минтақада жуда катта сиёсий реалликка олиб келади. Бу катта қудрат дегани. Агар шартномага катта урғу берилса ва у бўйича катта қадамлар қўйилса, яъни шартнома ўлик эмас, тирик бўлса, бу катта сиёсий воқелик бўлади.
Энди, Марказий Осиёда бундай катта кучнинг пайдо бўлиши албатта, Россияга ёқмайди. Уларнинг энг катта мақсади бундай иттифоқнинг пайдо бўлишига йўл қўймаслик. Бунинг тагида турган иқтисодий фактор эса углеводородлар. Яъни Қозоғистонда газ ва нефт депозитлари жуда катта. Ўзбекистонда ҳам озроқ газ депозитлари бор.
Энг муҳими Ўзбекистон ва Қозоғистонда Туркманистондан Хитойга ўтадиган учта йирик газ қувури бор. Агар геополитик нуқтайи назардан қарайдиган бўлсак, Россия углеводородлар соҳасида Марказий Осиёда ўзига рақобатчи пайдо бўлишини истамайди.
Фактларга келайлик. Афсуски, бугун Ўзбекистоннинг газ соҳасидаги импортини ҳам, экспортини ҳам “Газпром” ва унга тегишли ташкилотлар назорат қилади. Ҳатто у бизнинг Хитой билан экспортимизни ҳам назорат қилади. Керак бўлса, экспорт нархини ҳам, ҳажмини ҳам белгилаб беради. Туркманистондан оладиган газни ҳам “crudex” деган компания орқали оламиз. Улар ўртага кирган. Бунда ҳам шартнома ва ҳажмни улар белгилаб беради.
Бу соҳада яна бир афсусланадиган томонимиз борки, импорт қилинаётган газ асосан аҳолига сотиляпти, дея даво қилиняпти ва бу бюджетдан ажратиладиган субсидияларнинг кескин кўпайишига олиб келяпти.
