Дастлаб “Mohir AI” лойиҳаси асосчиси Анвар Нарзуллаев мазкур сунъий интеллект аввалига “Азиза” деб номлангани, кейинроқ эса бу ном ўзгартирилганига тўхталди.
“Алишер Саъдуллаев (Ёшлар ишлари агентлиги директори) номини «Азиза» бўлсин деб таклиф берганди. Бунинг устида ҳам ўрганиш қилдик. Масалан, «Apple»ники «Siri», Россияники «Алиса». “Нима учун бундай исм танлашган” – деб эътибор берсак, энг кам ишлатиладиган исм танлаш керак экан. Чунки кўп қўлланадиган исм бўлса, сунъий интеллект ёқилиб кетаверади. Агар биз сунъий интеллектимизга “Азиза” деб исм қўйсак, у ишлаб кетаверарди. Шунинг учун «Моҳир» ва «Моҳира» деб танладик. Ҳозирда иккаласи учун алоҳида қилиб 100 соатдан овоз ёзиляпти.
Биринчи навбатда сунъий интеллектни маҳаллийлаштиришни мақсад қилганмиз. Чунки бу нарса сотиб олинадиган тайёр маҳсулот эмас, уни тилимизга мослаштиришимиз керак эди.
Глобал бозорда, мисол учун, Яндекс рус тилида, бу борада яхши ишлар қилинган. Лекин Ўзбекистонда Яндекс бошқа маҳсулотлар билан кириб келган бўлса ҳам, ўзбек тилидаги сунъий интеллекти йўқ. Бошқа компаниялар билан ҳам ҳолат худди шундай: Microsoft, Google. Microsoft’нинг ўзбек тилидаги сунъий интеллекти яқинда чиқди, лекин унинг функциялари жуда чегараланган. Яъни сунъий интеллект ўзбек тилида ишлаши учун унинг устида ўзбек мутахассислари ишлаши керак. Фақат дастурчилар эмас, ҳар бир соҳа вакили ўз ҳиссасини қўшиши керак. Масалан, суд тизими учун шу соҳа вакили, тиббиёт учун ҳам ўз вакили бўлиши ўзбек тилида қатнашиши керак. Шунда бу нарса ўзбекча бўла олади.
Ҳозирги замонавий сунъий интеллектлар жуда катта маълумотлар устига қурилади. Уни яратиш жараёнида катта ҳажмдаги маълумотлар керак бўлади. Шу нарса узоқ йиллар давомида катта муаммо бўлиб келяпти. Бизда эса ўзбек тилидаги очиқ маълумотлар жуда кам. Давлат ташкилотлари ёпиқ, маълумотларни бермайди. Махфий бўлмаган ахборотлар ҳам йиғилмаган ёки тартибли қилиб жамланмаган. Маълумот олишимиз учун бизга доим Статистика қўмитаси (ҳозирги Статистика агентлиги)нинг сайти кўрсатилади, лекин у ерда жуда кам, чегараланган маълумотлар. Шунинг учун ҳам айни шу масалада “UzbekVoice AI” лойиҳаси туртки бўлди. Лойиҳа раҳбари Бахтиёр билан танишиб қолганимда, базаларни йиғаётганини айтиб, сунъий интеллект қисмини йиғишда ёрдам бериши бўйича таклиф қилди. Шу билан ишлар бошланиб кетди. Энг катта туртки маълумотлар базаси борлиги бўлди.
Ўзбек тилида биринчи бўлиб матнни аудиога ёки аудиони матнга ўгирадиган шаклларини қиляпмиз десак нотўғри бўлади, лекин бизнинг модел аниқлиги баланд бўлганлардан дастлабкиси ҳисобланади. Биз буни оммага чиқараётган биринчи ташкилот бўламиз. “UzbekVoice AI”нинг шарти шундай бўлдики, бу оммавий бўлиши керак. Кейинчалик булардан бошқалар ҳам фойдалана олиши лозим, уни ёпиқ ёки ўзимиз фойдаланадиган нарса қилмасликка келишдик. Ўзимиз ҳам қанчадир қисмидан тижорий мақсадда ёпиқ тарзда фойдаланамиз”, деди Нарзуллаев.
