Ижтимоий давлат – бу энг аввало масъулият, чунки давлат, ҳукумат ўз халқини ижтимоий ҳимоя қилиш борасида, конституцион мажбуриятлар олади.
Қолаверса, бу – мақом, чунки дунёнинг энг фаровон давлатлари, аслида, ижтимоий ҳимоя тизими анча кучли бўлган давлатлар ҳисобланади.
“Ижтимоий давлат” тушунчасининг асосида, фундаментида “тенглик” қадрияти ётади. Инсонлар, табиатан, бошқаларга қараганда камситилганроқ бўлишни исташмайди. Бошқалар томонидан эксплуатация қилинишни хоҳламайди.
Ўтган 20-аср – бу тенглик учун ҳар хил моделларнинг курашув асри бўлди. Инсонларни тенг қилиш учун, ҳайбатли ва тоталитар давлатлар пайдо бўлди. СССР ва унинг атрофидаги социалистик лагер, Хитой Халқ Республикаси, Шимолий Корея ва ҳ.к.лар, инсонларни тенг қилиш учун эркинликни бекор қилишди.
Иккинчи йирик ва анча муваффақиятли модел, бу ғарбий Европа ва бошқа қитъаларда кузатилди. Бунда, жамият эркин бўлади, давлат ҳуқуқий бўлади. Инсонлар ва ижтимоий қатламлар ўртасида мавжуд тафовутлар – репрессиялар ёрдамида эмас, давлатнинг ижтимоий ҳимоя дастурлари орқали пасайтирилади.
Мисол учун, Германия ёки Канада, юқори даражадаги ижтимоий давлатлар ҳисобланади. Бу давлатларда, ҳукуматлар ёки махсус ташкилотлар, йиғилган солиқлардан жуда кўп қатламларга керакли миқдорда ёрдам беради: бу – кам таъминланган, ишсиз, боқувчисини йўқотган, студентлар, янги эмигрантлар ва ҳ.к. Болали оилалар учун доимий ёрдам тизимлари мавжуд.
Қолаверса, ижтимоий давлатларда нормал ишлаб турган одамларни ҳам ижтимоий ҳимоя қилиш дастурлари жуда кучли. Иш берувчилар ўз ишчиларини истаганича эксплуатация қила олмайди. Иш шароитлари, иш вақтлари жуда аниқ белгиланган. Ортиқча ҳар бир иш соатига қўшимча ҳақ тўланади.
Мисол учун, ғарбий Европа давлатларида кечки соат 9дан тонги 5 гача – тунги иш вақти ҳисобланади ва бу вақт учун иш берувчилар 60 фоиз қўшимча ҳақ тўлашга мажбур. Ёки, ишловчининг автомашинаси ишга келаётиб йўлда бузилиб қолса, бу машина иш вақтида бузилган ҳисобланади ва унга иш берувчи томонидан маълум миқдорда компенсация тўланади. Кимки бир соатлик узоқ масофадан ишга келса, унинг ойлигидан даромад солиғи кам олинади ёки умуман олинмайди.
Ижтимоий давлатларда бундай ижтимоий ҳимоя дастурлари жуда кўп. Ҳар бир давлатнинг ўз модели, ўз анъаналари бор. Лекин, ижтимоий давлатнинг мақсади битта – халқ орасида камбағал, қашшоқ қатлам бўлмаслиги, кенгайиб бормаслиги керак.
