Чаронда (Россия, Вологда вилояти)
Чаронда – Россия шимолидаги Воже кўлининг ғарбий қирғоғида жойлашган ягона аҳоли пунктидир. Бу ном қаердан келгани ҳақида бир нечта вариант бор: баъзи тадқиқотчиларга кўра, шаҳарча ўз номини Сами «чарра» – мох билан қопланган тундра ёки қор ва қирғоқ сўзларидан олган.
Чаронданинг юк ташиш пункти сифатидаги мақоми муҳим воқеа билан боғлиқ: 1584 йилда Aрхангелскка асос солингач, у орқали хориждаги кемалар учун қулайроқ бўлган шимолий савдо йўли ўтган. Бу даврда аҳоли пункти гуллаб-яшнаган.
1708 йилда Чаронда шаҳар мақомини олди. XVIII асрга келиб бошқа қуруқлик йўллари оммалаша бошлади, 1770 йилларда Чаронда яна қишлоққа айланди; аҳолиси тез камайиб борди.
Октябр тўнтариши даврида бу ерда мингдан кам одам яшаган. 1921 йилда аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, қишлоқда 70 та уй ва 450 киши бўлган, 2007 йилда эса атиги саккиз киши қолган.
Чарондага келган саёҳатчиларнинг айтишича, ҳозир бу ерда бор-йўғи икки киши доимий яшайди. Қишлоқда электр йўқ, бу ерга фақат кўл орқали ёзда қайиқда ёки қишда чанғида ёки муз устида автомобилда бориш мумкин.
Агдам (Озарбойжон)
Қорабоғ ҳудудида, Бокудан 365 километр узоқликда собиқ Агдам шаҳри жойлашган. XVIII асрда асос солинган шаҳар озарбойжончада «оқ том» маъносини беради. Айтишларича, Қорабоғ хони ўзига атаб оқ тошдан қаср қурдиради, шаҳар номи ҳам шундан келиб чиқади.
1828 йилда Агдам ҳақиқий шаҳарга айланди, бу ерда заводлар қурила бошланди. Жумладан, ёғ, пишлоқ, вино заводлари бунёд этилди. Ҳатто музейлар очилди. 1989 йилда Агдамда 28 минг киши истиқомат қиларди.
Тез орада Қорабоғ уруши бошланди. 1993 йилда шаҳар «Град»ларда ўққа тутилиб, ер билан яксон бўлди. 2010 йилларга келиб, 360 киши яшайдиган манзилни шаҳар деб ҳам бўлмасди.
2020 йил кузидаги Иккинчи Қорабоғ урушида Озарбойжон шаҳарни узил-кесил ўз назоратига олди. Шахсан Илҳом Алиев Агдамга келиб, Озарбойжон байроғини ҳудуд узра кўтарди.
