The Economist: ЕИда снарядлар ишлаб чиқаришни ошириш билан боғлиқ муаммолар бор

Европа 2024 йил мартигача бир миллион артиллерия снарядларини етказиб бериш ҳақидаги ваъдасини бажара олмаганининг сабабларидан бири портловчи моддалар етишмаслигидир. Бу ҳақда 26 май, якшанба куни The Economist журнали ёзди.

Нашрнинг эслатишича, март ойи ўрталарида Европа Иттифоқи ўқ-дорилар ишлаб чиқаришни кўпайтириш учун 500 миллион евро ажратишга рози бўлган. Бироқ, ишлаб чиқарувчилар саноатнинг ўзига хос хусусиятлари, хусусан, хавфсизлик ва атроф-муҳитни муҳофаза қилишнинг қатъий қоидалари ишлаб чиқаришнинг кескин ўсишига йўл қўймаслигидан хавотирда.

Совуқ уруш тугаганидан кейин талабнинг пасайиши 

Совуқ уруш тугаганидан сўнг, қуролга бўлган талаб пасайиб кетди ва кўплаб портловчи моддалар ишлаб чиқарувчилари ишлаб чиқаришни қисқартиришга ёки ҳатто бутунлай тўхтатишга мажбур бўлишди, дея тушунтиради журналистлар. 

Нашрнинг ёзишича, бугунги кунда Европада фақат бир нечта компаниялар НАТО стандартларига жавоб берадиган юқори энергияли материаллар ишлаб чиқаради. Улардан бири Норвегиянинг Саетр шаҳрида улкан заводга эга Британиянинг Chemring Nobel компаниясидир. Иккинчиси, Швециянинг Карлског шаҳрида йирик заводни бошқарадиган Франциянинг Eurenco компанияси. «Ҳар икки компаниянинг буюртмалар портфели ошди. Eurenco’да у 2030 йилгача тўлган. Саетрдаги Chemring заводи ҳам тўлиқ қувват билан ишламоқда», - дейди нашр. 

Ҳарбий заводларни қайта жиҳозлаш зарурати

«Ўнлаб йиллар давомида ишлаб чиқариш саноат миқёсида эмас, балки тинчлик давридаги самарадорлик учун ҳисобланган», деб ёзади The Economist Мюнхендаги Бундесвер университети профессори Йоханн Хёхерлга таяниб. «Натижада, таъминот занжирида ортиб бораётган талабни қондириш учун жуда кам қувват қолмоқда».

Ўз навбатида, Халқаро стратегик тадқиқотлар институти ходими Тим Лоуренсоннинг таъкидлашича, қайта жиҳозлаш ва реконструкция қилиш заруратидан келиб чиқиб, қуввати камайган заводларда ишлашни тиклаш учун вақт керак бўлади. 

Заводни нолдан қуриш уч йилдан етти йилгача давом этиши мумкин, деб ёзади The Economist. Германиянинг Rheinmetall мудофаа концерни Венгрияда портловчи моддалар ишлаб чиқариш мажмуасини қурмоқда, бироқ ишлаб чиқариш фақат 2027 йилда бошланиши керак, дея эслатади журналистлар. 

Муҳандислар ва хомашё етишмаслиги 

Портловчи моддалар ишлаб чиқаришни кўпайтириш йўлидаги яна бир тўсиқ – малакали кадрлар етишмаслиги. Йоханн Хёхерл таъкидлаганидек, тажрибали муҳандислар нафақага чиқишмоқда ва университет битирувчилари ўз касбий фаолиятини ушбу соҳада ишлаш орқали бошлашни унчалик хоҳламайдилар. 

Кимёвий прекурсорлар каби хомашё етказиб беришда ҳам муаммолар мавжуд. Шундай қилиб, портловчи моддалар учун асосий хомашё бўлган нитроцеллюлоза ишлаб чиқариш учун азот кислотаси керак. Бироқ, у асосан ўғит ишлаб чиқаришга сарфланади.

Нашрнинг таъкидлашича, ушбу қийинчиликлар туфайли айрим ишлаб чиқарувчилар хорижий хомашёдан, масалан, Ҳиндистон ва Япония маҳсулотидан фойдаланадилар. Шу билан бирга, унинг сифати пастлиги ва бунинг натижасида ускунага зарар етказиши мумкинлиги ҳақида хавотирлар мавжуд.

2024 йил охиригача Европа Иттифоқида снарядларнинг йиллик ишлаб чиқарилиши камида 1,4 миллион донага етиши кутилмоқда, бир йил аввал эса бу кўрсаткич тахминан 500 минг донани ташкил этган эди, дея таъкидлайди The Economist.