У Америка демократиясини демонтаж қила олмаса ҳам, давлатчиликни агрессив ва утилитар империячилик билан, эгоцентризм билан, ксенофобия ва исломофобия билан заҳарлаб кетади.
Доналд Трамп яна АҚШ президентлигига қайтди. Америка тарихида бир марта сайланиб, кейин ютқазган ва орадан тўрт йил ўтиб ҳокимиятга қайтган иккинчи президент бўлди. Биринчи марта президент бўлганида, Трамп АҚШ демократиясининг “хатоси” сифатида кўрилган эди. Қолаверса, ўтган тўрт йилликда ҳам Трампнинг вақти кўпроқ элита билан, демократлардан ташқари ўзининг партияси бўлмиш республикачилар билан курашда кечди. Ва у бу курашда ғолиб чиқди.
Бу сафар ҳаммаси бошқача. Бу сафар Трамп ишончли ғалаба билан келди. Республикачилар партияси Трампга бўйсунди, оппонентлари таслим бўлди, қудратли шахслар ва миллиардерлар ҳаммаси унга эргаша бошлади. Шунингдек, бу сафар Трампнинг партияси бўлмиш республикачилар фақат президентлик ҳокимиятини, балки Конгресс ва Сенатдаги кўпчилик ўринларни ҳам қўлга киритди. Олий судда ҳам бугун республикачиларга яқин консерватив судялар кўпроқ.
Шундай экан, Трампнинг даври энди бошланяпти. Айниқса, кейинги икки йилда Трампнинг қарорларига тўсиқ қўювчи Сенат ва Вакиллар палатаси бўлмайди.
Демократик давлатлардаги бошқарувларнинг, сайланган президентлар ва бош вазирларнинг энг асосий хусусияти – уларни таъбир қилиш имкони борлигида. Демократик давлатларда, президентлар ва бош вазирлар, ўзлари мансуб партияларнинг мафкуралари, сайлов дастурлари, сиёсий қарашлари доирасида аниқ траектория доирасида фикрлашади, ҳаракат қилишади.
Трампнинг кредоси – таъбир қилиб бўлмаслигида. Тўғри, Трамп доим ўз қарашларини баралла айтиб келган, ўзининг мойилликларини яширмаган. Лекин бу мойилликлар ва қарашлар доирасида айнан нима ишлар қилишини таъбир қилиш имконсиз. Қолаверса, Трамп жим туриш орқали, ёки ортиқча қўрқитиш орқали ҳам жамоатчиликни ёки оппонентларини манипуляция қилади.
Трампнинг асосий қадриятлари – бу доминантлик. Иккинчи жаҳон урушидан кейинги барча Америка президентлари “Америка лидерлиги” ҳақида гапиришган. Бунда, АҚШ бошқаларга маънавий ўрнак бўлиши, авторитет сифатида кўрилиши, бунинг учун эса, қадриятлар ва яхши келажак образини кўрсатиб, бу йўналишда ишончли ҳамкорлик қилиши айтиларди. Лекин Трамп учун, тенглар ичида лидер бўлиш эмас, ҳамманинг устида, юқорисида турадиган доминант бўлиш, қўрқитиш ва босим қилиш, маҳрум қилиш орқали мақсадларига эришиш устунроқ туради.
Трамп ростдан ҳам урушларни хушламайди. Лекин тинчликпарвар бўлгани учун эмас. Бизнесмен сифатида, ресурсларни ҳарбий урушларда йўқ қилиш орқали бошқаларни бўйсундириш эмас, қўрқитиш орқали актив орттириб, қўлга киритиш керак, деган йўсинда фикрлайди. Трамп учун ҳарбий урушлар эмас, савдо-иқтисодий, ахборот-сиёсий ва психологик урушлар ҳам арзон, ҳам самарали кўринади.
