Метан-шохобчаларда барқарор таъминот бўлмаган, сифатли бензин Америкадагидан ҳам қиммат бўлган Ўзбекистонда электромобиллар аҳолининг муайян қатлами учун ягона алтернатив бўлиб қолаётганди. Электромобиллар учун утилизация йиғимининг ақлга сиғмайдиган даражада оширилиши бу умидларни пучга чиқарди.
Ўзбекистонда экологик транспорт воситаларига ўсиб бораётган талаб нотариф тўсиқлар билан бўғиляпти.
Вазирлар Маҳкамасининг қарорига асосан, 2025 йил 1 майдан бошлаб импорт қилинадиган электромобиллар учун утилизация йиғими кескин оширилди. Ишлаб чиқарилганига 3 йилдан ошмаган электромобиллар учун йиғим БҲМнинг 30 баробаридан 120 баробарига ёки 45 миллион сўмгача оширилди. Агар электромобил ишлаб чиқарилганига 3 йилдан ошган бўлса, йиғим БҲМнинг 210 баробари ёки 78,75 миллион сўмни ташкил қилади (ҳозир бу миқдор 90 БҲМга тенг).
Йўқ утилизацияга йиғилган 1,8 триллион қани?
Божхона қўмитаси маълумотларига кўра, биргина 2024 йилнинг январ-сентябр ойларида Ўзбекистонга бензинда ҳаракатланадиган 26 643 дона енгил автомобил, 11 424 дона гибрид автомобил, 16 205 дона электромобил импорт қилинган.
Агар бу даврда мамлакатда олиб кирилган бензинли машиналарнинг ҳаммасини шартли равишда янги бўлган деб ҳисобласак ҳам, утилизация учун энг камида 1 трлн 87 млрд сўм, электромобиллардан энг камида 165 млрд сўм, гибрид машиналардан эса 117 млрд сўм ундирилган.
2024 йилнинг 1 октябридан БҲМ миқдори 340 минг сўмдан 375 минг сўмга оширилди. Шундан келиб чиқилса, ўтган йилнинг 4-чорагида импорт қилинган 6 269 дона бензинда юрадиган енгил автомобилдан энг камида 282 млрд сўм, 7 886 дона электромобилдан 89 млрд сўм, 6056 дона гибрид автомобилдан 68 млрд сўм йиғилган бўлиши мумкин.
Умумий ҳисобда эса 2024 йилда биргина утилизациянинг ўзи учун импорт енгил автомобиллардан камида 1,8 трлн сўм олинган бўлиши керак. Бу рақам энг минимал кўрсаткичлардан келиб чиқиб ҳисобланган бўлиб, реаллик бундан каттароқ суммани ташкил этиши мумкин.
