Курск областига босқиннинг бир йиллиги. Бу амалиёт ўзини қанчалик оқлади? — Kun.uz

Реклама

Жаҳон21:13 / 07.08.202511 63912 дақиқалик ўқиш

Курск областига босқиннинг бир йиллиги. Бу амалиёт ўзини қанчалик оқлади?

21:13 / 07.08.202511 63912 мин

Бу амалиёт Украина қуролли кучларида катта йўқотишларга олиб келди. У уруш тақдирини ҳал қилиши мумкинмиди? Ёки украин армиясининг мағлубияти муқаррармиди?

Роппа-роса бир йил муқаддам, 2024 йил 6 августида Украина қўшини Курск области чегарасини кесиб ўтган ва урушнинг энг қақшатқич жангларидан бирини бошлаганди, бу етти ойдан ошиқ вақт давом этди. Украина қуролли кучларининг катта шов-шув кўтарган тактик муваффақияти якунда барибир мағлубият билан якунланди, бу эса Украина армияси учун узоқ муддатли салбий оқибатларга олиб келди. Қисман бундай якун аввалбошданоқ маълум эди: Курск областидаги операциянинг сиёсий ва стратегик мақсадлари содда бўлиб чиқди, эҳтимолий минуслар эса режалаштириш босқичидаёқ плюслардан устун келди. Операция бошланганидан кейинги оператив хатолар ҳам таъсир кўрсатди, бунинг натижасида Украина қуролли кучлари ўзлари учун қулай шароитларда жанг қила олмади ва Курск областидаги плацдармни ишончли ҳимоя қила олмади.

Оқибатда ҳар икки томон ҳам катта талафот кўрди. Бу айниқса Украина қуролли қучлари учун критик даражада бўлди (шахсий таркиб ва оғир қуроллар танқислигини ҳисобга олган ҳолда). Катта эҳтимол билан, Курск областига бостириб кириш орқали Украина қўмондонлиги Донбасс учун жангда Россиянинг йирик захираларидан фойдаланишнинг олдини олишга муваффақ бўлган. Аммо бу анча қимматга тушди.

Украинанинг Суджадаги ҳужумидан мақсад нима эди? Украина армияси Курск областида нималарга эришди?

Курск областига босқиннинг ҳақиқий мақсадларини тушуниш учун фронт 2024 йил ёзида мавжуд бўлган оператив ва стратегик вазиятни эслаш керак.

Украина қуролли кучларининг 2023 йил ёзи ва кузида Запорижжя областида, Бахмут яқинида ва Днипрнинг сўл соҳилидаги плацдармда муваффақиятсиз кечган қарши ҳужумларидан сўнг, Украина қўмондонлиги бу амалиётларда иштирок этган кучларнинг бир қисмини захирага олди.
2023 йил октябр ойи бошида Россия қуролли кучлари муваффақиятли ёллаш кампаниясидан кейин юзага келган сон устунлигидан фойдаланишга қарор қилди. РФ армияси билан шартнома тузган кўнгиллилар ҳисобидан янги тузилган бирлашмалар фронтнинг нисбатан тинч участкаларига юборилди. Сафарбарлик ва шартнома асосида хизмат қилувчиларни ёллаш орқали қўшимча кучга эга бўлган тажрибали қўшинлар эса Донбасснинг марказий қисмида тўпланди.
2023 йил октябридан 2024 йил февралига қадар Авдийивка учун қақшатқич жанглар бўлиб ўтади. Украина қўмондонлиги захирадаги кучларнинг бир қисмини шаҳар ҳимояси учун олиб келади, аммо фронт чизиғини ушлаб қололмайди. Баҳорга келиб Авдийивкадан ғарбда фронт чизиғи барқарорлашгандек кўринаётганди; жангларда қатнашган украин бригадаларининг бир қисми яна фронтортига олиб кетилади.

Мавзуга оид

Россиядаги ваҳима кўтаришга мойил бўлган Z-каналлар дарҳол Украина қуролли кучларининг мақсади – Украина ҳудудида РФ қуролли кучлари томонидан эгаллаб олинган Запорижжя АЭС билан алмашиш учун Курск АЭСни қўлга киритиш эканини тахмин қилишди. Лекин воқеалар ривожининг эҳтимолий сценарийларида бундай мақсадга эришиб бўлмасди – бунинг учун фақат Россия армияси бошқаруви бутунлай барбод бўлиши талаб этиларди. Украина қуролли кучларининг ҳужум шакли (Рилск – Лгов трассасига чиқишга қаттиқ ҳаракат қилинганди) шуни кўрсатдики, Украина қўмондонлиги чиндан ҳам бундай амбицияли режани реал деб ҳисоблаган. Аммо РФ қуролли кучлари бошқарувида инқироз юзага келмади.
Президент Володимир Зеленский бир неча бор Курск областининг бир қисмини ишғол этишдан мақсад – бу ҳудудни кейинроқ Украинанинг Россия эгаллаб турган муайян ҳудудига алмашиш экани ҳақида гапирди. Аммо Украина қуролли кучлари ҳужуми бошланган кунлардаёқ Кремл ҳеч нарсани алмашмоқчи эмаслиги кундек равшан эди. Украина армияси Суджа учун жангда мағлуб бўлиб, РФ қуролли кучлари Суми областига бостириб киргач, бундай вариант ўз долзарблигини йўқотди.
Украина раҳбариятининг расмий баёнотларига кўра, улар Россия Донбасснинг марказий ва жанубий қисмларига ҳужум қилаётган гуруҳлардаги қўшинларнинг бир қисми Курск областига олиб ўтилишини кутишган. Агар чиндан ҳам шу мақсад кўзланган бўлса, бу жуда соддалик эди. Гап шундаки, ўша пайтга келиб Россия қуролли кучлари Донецк областидаги жангларда иштирок этмаётган катта захираларга эга эди. Суджани қайтариб олиш учун юриш бошлаган гуруҳнинг асоси айнан шу кучлардан ташкил топди. Россия қўмондонлиги Донецкдан Курск областига аввалига 155-денгиз пиёдалари бригадасини (бу бригада Украинанинг Суджага ҳужуми бошланишидан олдинроқ Вуҳледар яқинидаги позициялардан Донбассдаги фронтортига олиб кетилганди), кейин эса 106-ҳаво-десант дивизиясини юборди. Курск областига «Днепр» гуруҳидан ва Харкив яқинидан ҳам бошқа кучлар ташланди.
Россия қуролли кучлари қўмондонлиги бу қўшинлардан бошқа ҳужум учун фойдаланишни режалаштирган, якунда бу амалга ошмай қолган бўлиши мумкин. Бироқ, Украина қуролли кучлари ҳам Курск областидаги самарасиз ҳужумлар учун бир вақтнинг ўзида бир неча йўналишни заифлаштирди. Натижада улар на Россия ҳудудидаги плацдармни сақлаб қола олди, на РФ қуролли кучларининг Украинадаги ҳужумини секинлаштира олди. Курск областида ҳужум олиб бориш учун Украина қўмондонлиги жами 15 га яқин бригададан иборат гуруҳни тўплади, улар орасида энг жанговар бўлинмалар ҳам бор эди. Эътиборли томони, Abrams танклари ва Bradley пиёда жанговар машиналари билан жиҳозланган 47-механизациялашган бригада Покровск жанубидаги фронт чизиғидан Суджага юборилган.
Россиянинг Донбасс жанубидаги ҳужуми ҳал қилувчи паллага кирганида Украина қуролли кучлари қўмондонлигида захиралар қолмаганди. Натижада Украина томони Вуҳледар, Курахово ҳамда Велика Новосилка каби қалъаларини йўқотди. Шунингдек, Донецкнинг ғарбий чеккалари ва ўнлаб аҳоли пунктлари жойлашган Покровск – Великий Новосилка ўртасидаги кенг ҳудудни ҳам.
Россия қўшинлари ёрдамчи йўналишларда ҳам олдинга силжиди. Улар Покровскнинг ғарбий чеккаларига ва Днипропетровск области чегарасига чиқди; Купянск яқинида Оскол дарёсини кечиб ўтишди; Донецк шимолидаги муҳим аҳамиятга эга Торецк ва Часив Яр шаҳарларининг бир қисмини эгаллади.
Аммо Курск областида ҳам Украина қуролли кучларининг муваффақиятлари вақтинчалик бўлиб чиқди. Украина армияси ҳужумнинг дастлабки икки ойида ўз қанотларини хавфсизлантира олмади, катта эҳтимол билан, қўмондонлик Россия ҳудудига имкон қадар ичкарига ёриб киришни кўзлаганди. Украина қуролли кучлари плацдармнинг ғарбидаги Коренево райони марказини эгаллай олмади ва шарқдаги Белая посёлкасига яқинлаша олмади. Натижада, улар назоратидаги бутун ҳудуд икки томондан қисиб қўйилди: ғарбда РФ қуролли кучлари кузда Снагост дарёсига, шарқда – Псел дарёси бўйидаги Суджанинг жанубий чеккаларига ёриб кирди. РФ қуролли кучлари Суджа - Суми йўлидан етти километр ғарбда жойлашган Свердликово қишлоғини эгаллаганидан сўнг, Курск областидаги украин гуруҳи тақдири ҳал бўлди. Россия армияси бу йўналишда «Рубикон» учувчисиз учиш аппаратларининг кучли бўлинмасини (Украина қуролли кучлари учувчисиз кучлари бригадаларининг муқобили) жангга киритди. Шундан сўнг Украина қўшинларига Суджа - Суми йўли орқали таъминот етказиб бериш имконси
Украина қуролли кучлари етти ой давомида Россиянинг йирик кучларини Курск областидаги плацдарм атрофида ушлаб турди. Лекин ўзлари ҳам Суджа остонасида энг жанговар бригадаларни ишга солишга мажбур бўлди. Ҳолбуки, бу кучлардан самаралироқ фойдаланиш мумкин эди. Масалан, улар 2024 йил кузида Россия қарши ҳужуми бошланганидан сўнг дарҳол плацдармни тарк этишганида.
Россиянинг Донбассдаги ҳужуми давом этмоқда. Ҳудуднинг жанубий қисми ва Украина қуролли кучларининг «қалъалари» эгалланди. Энди РФ қуролли кучлари шимолдаги Краматорск – Словянск агломерациясини эгаллашга ҳаракат қилмоқда. Ташаббус Россия қўшинларида, Украина қуролли кучлари уни яна бир бор қўлга олишга ҳаракат қилиши керак. Акс ҳолда, Россия армиясининг сон жиҳатдан устунлиги шароитида Украинани мағлубият кутмоқда.