АҚШ Венесуэла билан уруш ёқасида. Рубио бунга тўққиз ой ҳаракат қилди ва эришди

Доналд Трамп маъмурияти Венесуэла президенти Николас Мадурони ағдаришга жиддий бел боғлаган. Аллақачон ҳарбий босқин режасининг бир неча вариантлари ишлаб чиқилган ва ҳатто Кариб денгизида кемаларнинг катта гуруҳи тўпланган. Дастлаб Трамп «Венесуэла муаммоси»ни келишув орқали ҳал қилмоқчи эди – аммо охир-оқибат давлат котиби ва миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчи Марко Рубио маҳкам ушлаб олган қатъий йўналиш устун келди, деб ёзади The Atlantic.

2025 йил январида АҚШ президенти лавозимига қайтган Доналд Трамп дипломат Ричард Гренеллни ўзининг махсус топшириқлар бўйича элчиси этиб тайинлаган ва тез орада уни Венесуэлага жўнатганди. Трамп маҳаллий мухолифатчи Хуан Гуайдони Венесуэланинг вақтинчалик президенти деб тан олган, Венесуэла раҳбари Николас Мадуро эса бунга жавобан муносабатлар узилишини эълон қилган 2019 йилдан бери АҚШ ушбу давлат билан расман дипломатик алоқаларга эга эмас.

Гренеллга Мадуро билан норасмий алоқалар ўрнатиш топширилганди. Асосий мақсадлар учта эди: Америка компанияларининг Венесуэла ресурсларига (биринчи навбатда нефтга) киришига эришиш, гиёҳванд моддалар савдосига қарши курашда ҳамкорликни йўлга қўйиш ва АҚШда бўлиш учун қонуний асосга эга бўлмаган венесуэлаликларни депортация қилиш бўйича келишувга эришиш.

Трампнинг биринчи муддатида (2017–2021) ҳам Гренелл Мадуронинг «тинч йўл билан ҳокимиятдан кетказилиши» бўйича келишиб олишга ҳаракат қилган, аммо бу музокаралар барбод бўлганди.

АҚШ давлат котиби ҳамда президентнинг миллий хавфсизлик масалалари бўйича маслаҳатчиси Марко Рубио Мадуро билан умуман ҳеч қандай музокара олиб бормаслик, фақат унга куч билан босим ўтказиш ва Венесуэладаги режимни ўзгартиришга эришиш керак, деб ҳисоблайди.

Трамп Оқ уйга қайтиши билан унинг маъмурияти Лотин Америкасидаги бир қанча уюшган жиноий гуруҳларга, жумладан, Венесуэладаги Tren de Aragua гуруҳига «хорижий террорчилик гуруҳи» мақомини берганди. Рубио бу гуруҳни амалда Мадуронинг ўзи ва унинг атрофидагилар назорат қилади, деб ҳисоблайди. Америка разведкаси бунга далиллар топа олмаган – шу туфайли май ойида Миллий разведка кенгаши раҳбари вазифасини бажарувчи Майкл Коллинз ва унинг ўринбосари Мария Ланган-Рикҳоф лавозимидан айрилганди.

The Atlantic маълумотига кўра, Рубио Трампни Венесуэла бўйича ёндашувини қайта кўриб чиқиш кераклигига ишонтириш учун Мадурони наркобарон ва миграция инқирози учун айбдор сифатида тасвирлашга киришган. Натижада Венесуэла муаммоси Трампнинг назарида ташқи сиёсатдаги ички сиёсат масаласига айланган.

Венесуэлани гиёҳванд моддаларнинг йирик ишлаб чиқарувчиси деб бўлмайди, аммо ушбу мамлакат – Колумбия ҳамда Жанубий Американинг бошқа мамлакатларидан АҚШга гиёҳванд моддаларни олиб ўтиш йўлидаги муҳим пунктдир.

Мадурога нисбатан қатъий йўналиш асосан Флорида штати жанубида яшовчи лотин америаликлар диаспораси томонидан қўллаб-қувватланади. Бу диаспорада машҳур бўлган кенгроқ ғоянинг бир қисмидир: унга кўра, АҚШ бутун Лотин Америкасини амалда ўз протекторатига айлантириши керак, бунинг учун эса у ерда Америкага қарши барча режимларни, биринчи навбатда Мадуро каби сўл режимларни сиқиб чиқаришга эришиши керак.

Рубионинг ўзи ушбу диаспорага мансуб (унинг ота-онаси кубалик муҳожирлар) ва давлат котиби этиб тайинланишидан олдин Флорида штатидан сенатор бўлган. Трамп маъмуриятидаги янги сиёсатнинг танқидчилари «Америка биринчи ўринда» шиори остида сайловга борган президент энди «Жанубий Флорида биринчи ўринда» тамойили асосида иш олиб бораётганини айтишмоқда.

Афтидан, Рубионинг қатъий линияси якунда устун келди. Сентябр ойи бошида Трамп Венесуэла қирғоқлари яқинидаги ва Тинч океанидаги кичик кемаларга авиазарбалар йўллашга рухсат берганди. Бундай ҳужумларнинг 16 тасида камида 65 киши ҳалок бўлган. Америка маъмурияти бу кемалар гиёҳванд моддаларни ташигани, бортдаги одамлар эса наркокартелларга тегишли бўлганини таъкидлайди. Расмийлар буни тасдиқлаш учун ҳеч қандай тафсилотларни келтирмасдан, шунчаки «Америка разведка маълумотлари»га ҳавола қилишади.

Октябр ойида Трамп Гренеллга Мадуро билан тўғридан тўғри алоқани тўхтатишни буюрган. Марказий разведка бошқармаси президентдан Венесуэлада махфий операциялар, шу жумладан «ўлимга олиб келадиган» операциялар ўтказишга рухсат олган. АҚШ ушбу минтақада энг йирик ҳарбий гуруҳни тўплай бошлади (бунақаси 1962 йилги Кариб инқирозидан бери кузатилмаганди). Унинг таркибига «Жералд Форд» авиаташувчиси, кўплаб ҳарбий кемалар, сувости кемалари, самолётлар, дронлар ва 10 мингга яқин ҳарбий хизматчи киради. Кўпчилик журналистлар ва экспертлар яқин орада АҚШнинг Мадурони тахтдан ағдаришга қаратилган ҳарбий операция ўтказишини кутишмоқда (мисоллар: бир, икки, уч, тўрт).

Трамп сайловолди кампанияси даврида ҳам Ғарбий яримшарни АҚШнинг эксклюзив таъсир доирасига айлантириш ниятида эканини билдирганди. Унинг Канада, Гренландия ва Панамани қўшиб олиш зарурлиги ҳақидаги сўзлари ҳам шу билан боғлиқ эди. Мадуро давридаги Венесуэла эса Хитой ва Россиянинг иттифоқчисидир. Бундан ташқари, АҚШнинг Лотин Америкасидаги яна бир «муаммоли» қўшниси – Кубадан фарқли ўлароқ, Венесуэла нефт ва бошқа ресурсларга бой.

The Atlantic манбаларига кўра, Трамп ҳозирча шошилмаяпти. У ҳали ҳам фақат таҳдиднинг ўзи Мадуронинг ўзи амнистия ва тинч қўйилиши эвазига ҳокимиятдан кетиши учун етарли бўлишига умид қилмоқда.