Кўпчилик телефонларга, жумладан смартфонларга ҳам, уникал IMEI берилади. Бу рақам одатда 15 та рақамдан иборат бўлади. Айрим давлатлар мобил қурилмаларнинг IMEI’сини рўйхатдан ўтказишни талаб қилади. Бу ўғирлик, фирибгарлик ва қалбаки телефонлар савдосига қарши курашишга ёрдам беради, деб ҳисобланади. Яна бир сабаб — қурилмаларни бошқа давлатлардан солиқ ва божларни айланиб ўтиб сотиб олишни назорат қилиш.
Давлатлар IMEI рўйхатдан ўтказишнинг турли тизимларидан фойдаланади. “Оқ рўйхат” (white list) тизими бўлган мамлакатларда ҳар бир фойдаланувчи телефон идентификаторини рўйхатдан ўтказиши шарт, акс ҳолда қурилма блокланади. Бундай давлатларга Чили, Колумбия, Туркия, Озарбойжон, Непал ва Миср киради. Айрим мамлакатлар туристлар учун истиснолар каби бир қатор енгилликларни жорий қилган.
Бошқа давлатлар эса юмшоқроқ назорат шаклларини қўллайди. Улар қаторига, жумладан, Ҳиндистон, Покистон, Индонезия, Камбоджа, Таиланд, Нигерия ва Эрон киради. Масалан, Покистон ва Нигерияда IMEI SIM-картани фаоллаштириш пайтида қайд этилади. Ҳиндистонда ҳам реестр мавжуд, аммо у ерда қурилмалар танлаб блокланади — жумладан, ўғирлик ҳолатида.
Харитада Ўзбекистон кўрсатилмаган. Ўзбекистонда маҳаллий SIM-карталардан фойдаланувчи барча абонентлар IMEI’ни рўйхатдан ўтказиши шарт. Агар эгаси телефонни белгиланган муддатда рўйхатдан ўтказмаса, оператор тармоққа киришни чеклаши мумкин. Шунингдек, 2025 йилдан Қозоғистонда ҳам рўйхатдан ўтказиш мажбурий бўлди.
Ўзбекистонда маҳаллий GSM операторлари SIM-картасидан фойдаланиш учун телефон (ёки бошқа мобил қурилма)нинг IMEI-коди UZIMEI тизимида рўйхатдан ўтган бўлиши шарт. Расмий қоидага кўра, қурилма биринчи марта маҳаллий тармоқда ишлаган (SIM уланган) пайтдан бошлаб 30 календар кун ичида IMEI’ни рўйхатдан ўтказиш керак; акс ҳолда, IMEI рўйхатдан ўтказилмагунча алоқа хизматларига кириш чекланади (блокланади).
2025 йил 1 августдан амалдаги тарифлар базавий ҳисоблаш миқдорига боғланган: жисмоний шахслар учун 30 кун ичида рўйхатдан ўтказиш — БҲМнинг 20 фоизи (82 400 сўм), 30 кундан кейин — 25 фоиз (103 000 сўм). Тўлов ва расмий тарифлар UZIMEI сайтида эълон қилинган.
IMEI’ни рўйхатдан ўтказиш одатда UZIMEI портали орқали онлайн (тўловни электрон тўлов тизимлари ёки банк орқали қилиб) ёки почта бўлимларида паспорт ва қурилма билан амалга оширилади. Шунингдек, 2025 йилдан телефон чет элдан олиб кирилган бўлса, амалиётда уни божхонада декларация қилиш масаласи ҳам долзарб: божхона базасида қурилма қайд этилмаган ҳолатларда қўшимча тўлов (30 фоиз бож) масаласи кўтарилиши мумкин.
