Эронда кенг кўламли намойишлар бўлиб ўтмоқда

Мобил телефон сотувчиларининг Теҳрон марказидаги «Аловуддин» савдо марказида 28 декабр куни бўлиб ўтган иш ташлаши тезда кўча намойишига айланиб кетди. Кейинги куниёқ норозилик намойишлари Эрон пойтахтининг нафақат иқтисодий, балки сиёсий ҳаёти маркази бўлган Катта бозорга кўчди, шунингдек, бошқа йирик шаҳарларга ҳам тарқала бошлади. Акцияга талабалар ҳам қўшилди.

Деярли дарҳол сиёсий шиорлар, жумладан, «Марг бар диктатор» («Диктаторга ўлим!»), «Зан, зандеги, азади» («Аёл, ҳаёт, озодлик!»), «На Каззе, на Лебнан, жанам фадайе Иран» («Менинг ҳаётим Ғазо учун эмас, Ливан учун эмас – Эрон учун фидо!») ва «Азади» («озодлик!») каби сўзлар янграй бошлади. Айрим жойларда бунга 1979 йилги ислом инқилоби натижасида ағдарилган Паҳлавийлар сулоласини ва сўнгги шоҳнинг расмий вориси, Эрон мухолифати етакчиси бўлишга даъвогар шаҳзода Ризо Паҳлавийни улуғловчи шиорлар қўшилди (у АҚШда яшайди).

Расмийлар намойишчиларни тинчлантиришга ҳаракат қилишди. 29 декабр куни президент Масуд Пизишкиён ҳукуматни «қонуний талабларга қулоқ солиш»га чақирди, 30 декабр куни эса ҳукумат мулоқот ўрнатиш учун намойишчилар вакиллари билан учрашишни таклиф қилди. 31 декабр куни Марказий банк раҳбари, инфляция учун расман жавобгар бўлган Муҳаммад Ризо Фарзин истеъфога чиқди. Аммо булар иш бермади: ҳукумат фақат иқтисодий даъволарни муҳокама қилишга тайёр эди.

Расмийлар намойишларни куч билан бостиришга киришди. Аввалига Теҳронда намойишларга қарши кўздан ёш сиздирувчи газ қўлланди, 31 декабрда айрим шаҳарларда жанговар патронлар билан отишни бошлашди. Эрон ғарбида асосан курдлар яшовчи Кўҳидаштда Амирҳисо Ходаярифард бошига ўқ узилиши оқибатида ҳалок бўлди. У 21 ёки 22 ёшда бўлган. Расмийлар у Ислом инқилоби муҳофизлари корпусининг ёшлар қаноти ҳисобланган «Басиж» гуруҳи аъзоси бўлгани ва намойишчилар томонидан ўлдирилганини даъво қилди. Намойишчилар эса буни рад этиб, Ходаярифард «Басиж»га мансублиги ҳақидаги даъвони ҳукуматнинг намойишларни куч билан бостириш мақсадидаги ёлғони деб атади.

1–2 январ кунларига келиб мамлакатнинг деярли барча йирик шаҳарлари намойишлар ва тартибсизликлар ичида қолди. Намойишчилар маъмурий бинолар ва полиция участкаларига бостириб кирган ҳолатлар ҳам учраган. Улар мунтазам равишда полиция билан тўқнашувга киришиб, ҳибсга олинган намойишчиларни қутқариб олишмоқда. Ҳозиргача намойишчиларнинг камида саккиз нафари ҳалок бўлган.

Теҳрон марказидаги Ислом республикаси кўчасида ёлғиз намойишчи полиция ҳаракатига тўсқинлик қилмоқда. Ушбу видеони 1989 йилда Тянанмэн майдонида танк қаршисига туриб олган одамнинг машҳур сурати билан таққослашмоқда.

Америка вақти билан 1 январ куни кечқурун (Эронда бу вақтда 2 январ тонги эди) АҚШ президенти Доналд Трамп Truth ижтимоий тармоғида шундай пост қолдирди: «Агар Эрон тинч намойишчиларни ўққа тутса ва шафқатсизларча ўлдирса, бу уларнинг одатий амалиётидир, АҚШ уларга ёрдамга боради. Биз тўлиқ қуролланганмиз ва ҳаракатга тайёрмиз».

Бир неча кун муқаддам Трампнинг олдига Исроил бош вазири Бинямин Нетаняҳу борганди. Норасмий маълумотларга кўра, у Америка президенти билан июндаги урушдан кейин ўз ядровий ва ракета дастурини тиклашга ҳаракат қилаётган Эронга қарши янги чораларни муҳокама қилган. Трамп «уларнинг таъзирини бериш» билан таҳдид қилган.

Эрон олий раҳбари оятуллоҳ Али Хоминаийнинг маслаҳатчиси Али Ларижоний бунга жавобан, Трамп «эҳтиёт бўлиши» кераклигини айтиб, агар АҚШ ҳақиқатан ҳам аралашишга қарор қилса, бутун Яқин Шарқда тартибсизлик ва беқарорлик юзага келиши билан таҳдид қилди.