Die Zeit: BND йиллар давомида Обаманинг самолётидан қўнғироқларни тинглаб келган

Германиянинг Федерал разведка хизмати (BND) АҚШ президенти лавозимида бўлган даврда Барак Обаманинг телефон суҳбатларини йиллар давомида тинглаган. Обаманинг Air Force One ҳукумат самолёти (“биринчи рақамли борт”)да бўлган пайтдаги суҳбатлари ҳам кузатув остига тушгани ҳақида якшанба, 4 январ куни Die Zeit газетаси хабар берди.

Газета манбаларига кўра, BND самолётдаги алоқа шифрланиши етарлича ҳимояланмагани сабабли музокараларга кириш имконига эга бўлган. Сиёсатчининг телефон суҳбатлари учун, жумладан, Германия разведкасига маълум бўлган ўнга яқин частота ишлатилган — айнан шу ҳолат BND'га мунтазам равишда суҳбатларни кузатиб бориш имконини берган. Асосан, бу АҚШ президентининг бошқа давлат раҳбарлари ҳамда ўз маъмурияти аъзолари билан бўлган суҳбатлари эди.

ОАВ “биринчи рақамли борт”даги алоқа каналлари қайси пайтдан бошлаб бузиб киришга учраганини аниқ билмайди — Die Zeit таъкидлашича, бу ҳатто Обаманинг олдинги президент кичик Жорж Буш даврида ҳам содир бўлган бўлиши мумкин. Тинглаш ишлари эса 2014 йилда тўхтатилган: немис разведкаси АҚШ давлат котиби Ҳиллари Клинтоннинг телефон суҳбатларини ҳам тинглаган бўлиши мумкинлиги маълум бўлганидан кейин, ГФР канцлери идораси бундай ҳаракатларни тўхтатишни топширган.

Die Zeit ёзишича, Обама президентлиги даврида АҚШ Берлин томонидан расман кузатувга санкция берилган давлатлар рўйхатига кирмаган. Демак, ўша пайтда ГФР канцлери бўлган Ангела Меркел, эҳтимол, разведка идорасининг бундай ҳаракатларидан хабардор бўлмаган. Шу сабабли, газета маълумотларига кўра, Обаманинг суҳбатлари стенограммаларини жуда оз нусхада чоп этишган; уларга фақат разведка хизматидаги айрим танланган раҳбарлар кириш ҳуқуқига эга бўлган, ўқиб чиққанидан сўнг эса бундай ҳужжатлар йўқ қилинган. Бироқ тинглаш орқали олинган маълумотларни BND АҚШ позицияси бўйича тайёрланган таҳлилий баҳолаш материалларига қўшган ва уларни канцлер идорасига юборган.

Воқеанинг ўта нозик томони шундаки, ўша даврнинг ўзида Меркел АҚШ разведкасини — унинг мобил телефони тинглангани ҳақидаги жанжал сабаб қаттиқ танқид қилган эди. ОАВ ёзишича, камида 2012–2014 йилларда АҚШ Миллий хавфсизлик агентлиги — АҚШ разведка ҳамжамияти таркибидаги Мудофаа вазирлиги бўлинмаси Германия, Швеция, Норвегия ва Франциядаги етакчи сиёсатчилар ҳамда юқори лавозимли амалдорлар, шу жумладан ГФР канцлерини ҳам кузатган. Айрим маълумотларга кўра, агентликка тинглашда Дания махсус хизматлари ёрдам берган.

Жанжал фонида Меркел “дўстлар устида кузатув олиб боришни қабул қилиб бўлмайди” деган машҳур баёнотини айтган. У, шунингдек, давлатлар “кузатув манияси оғирлиги остида қулаб тушиши” мумкинлигини таъкидлаган ва Die Zeit эслатишича, содир бўлган воқеани ГДРдаги “Штази” махфий полицияси фаолияти давридаги вазият билан қиёслаган.