Шоҳ Паҳлавийнинг ўғли: Эронга қайтишга тайёрман

Эроннинг сўнгги шоҳи Ризо Паҳлавийнинг катта ўғли оммавий норозилик намойишлари фонида Эронга қайтишга тайёр эканини билдирди ва “ҳал қилувчи” пайтда АҚШ раҳбариятини ҳаракатга чақирди. Паҳлавий якшанба, 11 январ куни Fox News телеканалида намойиш этилган Sunday Morning Futures дастурида чиқиш қилди.

“Сиз ўз меросингизни тинчлик ва ёвуз кучларга қарши курашга содиқ инсон сифатида аллақачон мустаҳкамлаб қўйгансиз”, — деди шоҳнинг ўғли Оқ уй раҳбарига мурожаат қилиб. “Эронда одамлар кўчаларни сизнинг шарафингизга қайта номлаётганининг сабаби бор. Улар (эронликлар — таҳр.) сиз Барак Обама ёки Жо Байденнинг мутлақо тескариси эканингизни билади. Улар (норозилар — таҳр.) сиз уларни аввалгидек эътибордан четда қолдирмаслигингизни билади”, — деб қўшимча қилди у.

Доналд Трамп 10 январ куни Truth Social ижтимоий тармоғидаги постида норозилик намойишлари иштирокчиларини қўллаб-қувватлашини яна бир бор билдирди. Шунингдек, у 9 январдаги матбуот анжуманида ҳам Эрон режими кенг кўламли зўравонликка қўл урса, АҚШ қатъий жавоб беришини такрорлади. “Биз уларнинг энг оғриқли жойига жуда қаттиқ зарба берамиз. Бу қўшин киритиш дегани эмас, аммо энг оғриқли жойига жуда, жуда қаттиқ зарба беришни англатади”, — деди Трамп.

Паҳлавий Трампнинг очиқ қўллаб-қувватлаши норозиларни руҳлантирганини айтди ва ҳозирги пайтни миллатни “озод қилиш” учун “ҳал қилувчи палла” деб атади.

“Умид қиламанки, биз бу меросни Эронни озод қилиш орқали абадий мустаҳкамлай оламиз, шунда биз ҳам, сиз ҳам яна Эронни буюк қиламиз. Келинг, бу ишда бирлашайлик ва мамлакатларимиз ҳамда халқларимиз учун яхшироқ келажак ярайлик”, — деди у АҚШ президентига мурожаат қилиб.

“Бу — бизга берилган имконият. Мен илк имконият туғилиши билан Эронга қайтишга тайёрман. Мен бу қадамни ва ўтиш даври учун жамоани аллақачон режалаштиряпман. Фақат бу гал Эрон халқи ғалаба қозонишидан умид қиламиз — ва у албатта ғалаба қозонади, чунки мен эронликлар бу иш учун ўлишга тайёр эканини биламан, мен ҳам шундайман”, — деди шоҳнинг катта ўғли.

Шу орада, The Wall Street Journal (WSJ) газетаси хабар беришича, Трамп 13 январ куни Эрондаги норозиликлар фонида АҚШ ихтиёридаги ҳаракат вариантлари бўйича маълумот олади. Учрашувда кейинги эҳтимолий қадамлар — жумладан, ҳарбий зарбалар, киберқурол қўллаш, қўшимча санкциялар, шунингдек, мухолифатни қўллаб-қувватлаш масалалари муҳокама қилинади, деб аниқлик киритган нашр. Reuters агентлиги эса учрашувда Трампнинг юқори лавозимли маслаҳатчилари қатнашишини қайд этди.

АҚШда жойлашган ҳуқуқни ҳимоя қилувчи HRANA ташкилоти маълумотларига кўра, Эронда давом этаётган тартибсизликларда 500 нафардан ортиқ киши ҳалок бўлган, 10 600 нафардан кўпроқ одам ушланган.

Отаси Муҳаммад Паҳлавий тахтдан ағдарилганидан сўнг, 64 ёшли Ризо Паҳлавий АҚШда яшайди ва Теҳронда режим алмашишини қўллаб-қувватлаб келади. “Кўплаб эронликлар учун у умид рамзи — отаси даврини, келажакка йўналтирилган, аммо 1979 йилги инқилоб билан тугаган даврни эслатиб турувчи шахс”, — деб тушунтирди журналист Молуд Ҳожизода DW'га берган интервюсида.

Эронда намойишлар 2025 йил 28 декабр куни бошланган. Ўша куни Теҳрондаги дўкон эгалари иқтисодий аҳвол ёмонлашаётганига эътироз сифатида савдо нуқталарини ёпган. Кейинчалик акцияларга бошқа йирик шаҳарлар аҳолиси ҳам қўшилган.

Сешанба, 30 декабр куни норозилар билан полиция ўртасида илк тўқнашувлар бўлгани ва куч тузилмалари кўздан ёш оқизувчи газ қўллагани ҳақида хабарлар пайдо бўлди. Кўп ўтмай, акциялар сиёсий тус олди: иштирокчиларнинг бир қисми Эроннинг олий раҳбари Али Хоманаийга тегишли бўлиши мумкин бўлган шиорни айта бошлади — “Диктаторга ўлим”. Намойишчилар сиёсий режим алмашишини ва Паҳлавийнинг ҳокимиятга келишини талаб қилмоқда.

Эрон иқтисодиёти 40 фоиз атрофидаги инфляция ва Ғарб санкцияларидан азият чекмоқда.

АҚШ президенти 2 январ куни Truth Social’да шундай деб огоҳлантирган эди: агар куч тузилмалари оғир иқтисодий вазият ва юқори инфляцияга қарши тинч намойишга чиқаётган фуқароларга ўқ узса, Қўшма Штатлар аралашади.

Кейинчалик чиқишлар тартибсизликларга айланди. Теҳрон шаҳар ҳокими Алиризо Заканийнинг билдиришича, 9 январга ўтар кечаси бўлиб ўтган акцияларда 50 тадан ортиқ банк ва бир нечта давлат муассасаси ёқиб юборилган, ёнғинда 30 тадан зиёд масжидлар вайрон бўлган.