Эронда янги Олий раҳбар, Путиннинг Трампга таклифлари ва ҳарбий кемаларини сафарбар қилган Франция – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

Эронда янги Олий раҳбар ва Трампдан баёнотлар

9 март куни Эрон хавфсизлик кучларида таъсирга эга Мужтаба Хоминаий отаси Али Хоминаийнинг ўрнига Олий раҳбар этиб тайинланди. Отаси назоратидаги улкан бизнес тармоқларини бошқарган Мужтаба Хоминаий 88 руҳонийдан иборат Экспертлар кенгаши томонидан ўтказилган овоз бериш жараёнида асосий номзод сифатида кўрилаётганди.

Эрон қуролли кучлари ва Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси Мужтаба Хоминаийга содиқлик қасамёдини қабул қилди. Эрон хавфсизлик кенгаши раҳбари Али Ларжоний халқни янги раҳбар атрофида бирлашишга чақирди. Ушбу лавозим Мужтабага Ислом Республикасидаги барча давлат масалаларида сўнгги сўзни айтиш ҳуқуқини беради.

Исроил эса ушбу эълондан олдин ким сайланишидан қатъи назар, уни нишонга олиш билан таҳдид қилганди. АҚШ президенти Доналд Трамп эса Эронга қарши урушни «деярли якунланган» деб ҳисобламоқда. У ўзи режалаштирган дастлабки 4-5 ҳафталик муддатдан «анча илгарилаб кетганини» билдирди.

«Менимча, уруш деярли тугади. Уларда на ҳарбий денгиз флоти, на алоқа тизими ва на ҳарбий ҳаво кучлари қолди», деди Трамп SBC News нашрига.

Ҳормуз бўғози ҳақидаги саволга жавоб берар экан, Трамп ҳозирда кемалар у ерда ҳаракатланаётганини, у бўғозни «эгаллаш ҳақида ўйлаётганини» айтди.

Эроннинг янги Олий раҳбари Мужтаба Хоминаий ҳақида сўралганида эса, Трамп: «менинг унга айтадиган гапим йўқ», деб жавоб берди. Трамп Эронни бошқариш учун ўзининг номзоди борлигини айтди, бироқ айнан кимлигини очиқламади.

Урушнинг оғир оқибатлари эса давом этмоқда. Хусусан, АҚШ ва Исроил ҳужумлари натижасида Эронда 1,3 мингдан ортиқ тинч аҳоли ҳалок бўлган, яна минглаб кишилар яраланган. Ливанда Исроил ҳужуми қурбонлари сони ҳам қарийб 500 нафарга яқинлашди. Эроннинг бир ҳафта олдинги қарши ҳужумида яраланган еттинчи америкалик ҳарбий ҳам вафот этди.

Кенгайиб бораётган уруш нефт савдосига жиддий таъсир кўрсатди. Бир ҳафталик уруши фонида нефт нархи бир баррели учун 100 доллардан ошиб кетди.

Якшанба куни Теҳрон осмонини қора тутун қоплади. Исроил нефт омборларини нишонга олди. Эрон буни «уруш жинояти» ва можаронинг «хавфли янги босқичи» деб атади.

Саудия Арабистони Ар-Риёддаги дипломатик квартални нишонга олган дронни уриб туширди. АҚШ – Қатар, Кувайт, Иордания ва Баҳрайндаги элчихоналари ходимларини ҳам қисман эвакуация қилмоқда.

Франция ҳарбий кемаларини сафарбар қилмоқда

Франция Яқин Шарқдаги можаро туфайли хавф остида қолган иттифоқчиларни мудофаа жиҳатидан қўллаб-қувватламоқчи. Бунинг доирасида Ўрта Ер денгизи, Қизил денгиз ва эҳтимолий Ҳормуз бўғозига ўндан ортиқ ҳарбий кемалар юбормоқда.

Ўтган ҳафтада Кипр томон йўналган дронлар уриб туширилган эди. Шундан сўнг Франция президенти Эммануэл Макрон Ўрта Ер денгизининг шарқий қисмига етиб келган «Шарл де Голл» авиаташувчи кемасига ташриф буюришидан олдин кипрликларга бирдамлик билдирди. «Кипрга ҳужум қилиниши, бу — Европага ҳужум қилинишидир», деди Макрон.

Яқин Шарқдаги юк ташиш йўлларига зарар етиши ва нефт нархининг ошиб кетиши ортидан Европа давлатлари ўз манфаатларини қандай ҳимоя қилиш масаласи устида бош қотирмоқда.

Макроннинг маълум қилишича, Франция минтақага жами 8 та ҳарбий кема, 1 та авиаташувчи зарбдор гуруҳи ва 2 та вертолёт ташувчи кема сафарбар этади. Ушбу кучлар савдо кемаларини қўриқлаш учун Ҳормуз бўғозигача бориши мумкин.

«Мақсад — можаронинг энг кескин палласи тугаши билан, контейнер ташувчи кемалар ва танкерларнинг хавфсизлигини таъминлаш орқали Ҳормуз бўғозини босқичма-босқич қайта очишдир", дея қўшимча қилди Макрон тафсилотларни очиқламасдан.

Путин ва Трамп муҳокамалари

Россия президенти Владимир Путин душанба куни АҚШ президенти Доналд Трамп билан телефон орқали мулоқот қилиб, Эрон атрофидаги можарони тезроқ ҳал қилиш бўйича ўз таклифларини билдирди. Бу ҳақда Кремлнинг ташқи сиёсат бўйича ёрдамчиси Юрий Ушаков маълум қилди.

Ушаков журналистларга икки давлат раҳбарлари Украина можаросини ҳам муҳокама қилганини айтди. Унинг айтишича, Москва ўзининг фронтдаги ютуқлари Киев музокарачиларини келишувга ундаши кераклигини қайд этган.

У бутун суҳбатни «жуда мазмунли» деб таърифлади ва бу мулоқот «икки давлат ўртасидаги келгуси ишлар учун амалий аҳамиятга эга бўлиши эҳтимоли юқори» эканини билдирди.

Ушаковнинг сўзларига кўра, Путин Эрон можаросига тезроқ сиёсий ва дипломатик ечим топишга қаратилган бир қатор фикрларни илгари сурган. Жумладан:

• Форс кўрфази давлатлари етакчилари билан ўтказилган мулоқотлар;
• Эрон президенти билан бўлган алоқалар;
• Бошқа давлатлар раҳбарлари билан олиб борилган музокаралар натижалари муҳокама қилинган.

Доналд Трамп эса, ўз навбатида, АҚШ ва Исроилнинг Эрондаги ҳарбий операцияси ривожи бўйича ўз баҳосини берган. Ушаков бу борада «шубҳасиз фойдали ва мазмунли фикр алмашинуви бўлиб ўтганини» таъкидлади.

Шунингдек, икки президент глобал нефт бозорлари контекстида Венесуэладаги вазиятни ҳам кўриб чиққан.

Ню Йорк мэри қароргоҳи яқинида намойишлар

Ню Йорк шаҳри мэри Зоҳран Мамдани қароргоҳи олдида ўтказилган тартибсиз исломофобик намойишда — қўлбола бомбаларни портлатишда айбланаётган икки йигит ИШИДдан илҳомланганини айтган. Душанба куни уларга нисбатан федерал даражадаги терроризмга оид айбловлар эълон қилинди.

Reutersʼнинг ёзишича, 18 ёшли Эмир Балат ва 19 ёшли Иброҳим Каюми шанба куни Пенсилваниядан Манҳеттенга хавфли қўлбола портловчи қурилмалар билан келишган.

Ню Йоркда эса бу вақтда Зоҳран Мамданининг уйи олдида бир гуруҳ ўнг қанот христиан фаоллари мэр ва мусулмонларга қарши намойиш ўтказаётганди.

Видеотасвирларда йигитлардан бири кичик қўлбола портловчи қурилмани ёқиб, намойишчиларга қарата отгани, сўнгра иккинчи қурилмани ҳам ёқиб, ерга ташлагани муҳрланган. Полиция тутаб турган ушбу қурилмаларни ўз вақтида зарарсизлантиришга улгурган. Ҳеч ким жароҳатланмаган.

Зоҳран Мамдани зўравонликни қоралади У намойишчиларнинг фикридан нафратланса ҳам, улар ўз фикрини билдириш ҳуқуқи эга эканини билдирди.

Туркия Эроннинг яна бир ракетасини тутиб қолди

Душанба куни Туркия НАТО ҳаво мудофаа тизимлари мамлакат ҳаво ҳудудига кирган Эроннинг иккинчи баллистик ракетасини уриб туширганини маълум қилди. НАТО матбуот котиби алянс ракетани тутиб қолганини тасдиқлади ва иттифоқчиларни ҳимоя қилишга шай эканини таъкидлади.

Ўтган ҳафтадаги ракетадан фарқли ўлароқ, бу галги ракета бевосита Туркия ҳаво ҳудудига кириб улгурган. Унинг парчалари ғарбдаги Инжирлик авиабаза ва шарқдаги радар базаси ўртасидаги ҳудудга тушган. Ушбу иккала объектдан ҳам АҚШ ва НАТО фойдаланади. Ҳодиса оқибатида қурбонлар йўқлиги айтилди.

Президент Ражаб Тоййиб Эрдўған Эрон ракета ҳодисасидан кейин зарурий огоҳлантиришлар олганини айтди. «Эрон нотўғри ва провокацион қадамлар ташлашда давом этмоқда», деди Эрдўған.

Унга кўра, Туркия қўшимча чоралар кўришда давом этади. Душанба куни эрталаб Шимолий Кипрга олтита F-16 қирувчи самолёти жойлаштирилди. Эрдўғаннинг таъкидлашича, Туркиянинг асосий мақсади — мамлакатни Эрон уруши «оловидан» узоқда тутишдир.

Эрон ҳодиса бўйича ҳозирча изоҳ бермади. Бироқ аввалроқ минтақа давлатлари билан уруш қилмаётганини ва Туркияни нишонга олмаганини бир неча бор таъкидлаган эди.