Болалар контент қурбонига айланяптими? Психологлар ижтимоий тармоқлардаги хавфлардан огоҳлантирмоқда

Ижтимоий тармоқларда болалар иштирокидаги видеолар сони кескин ошмоқда. Мутахассислар эса бу ҳолатни оддий контент эмас, балки бола психикасига таъсир қилувчи жиддий омил сифатида баҳолаб, унинг ортида яширин хавфлар борлигини таъкидламоқда.

Бугун урф бўлган болалар билан боғлиқ контентларни тайёрлаш ва оммага тақдим этиш ўта нозик масала. Бироқ мутахассислар бу тенденцияга жиддийроқ қарашга чақирмоқда. Уларнинг таъкидлашича, болаларни контентга жалб қилиш, айниқса уларнинг розилиги ва манфаатлари ҳисобга олинмаган ҳолда, келажакда психологик муаммолар, буллинг ва шахсий чегараларнинг бузилишига олиб келиши мумкин.

«Болаларнинг онлайн ишлаши уларни пахта тердириш ёки тиланчиликка чиқаришдан баттарроқ»

Розалия Габдулҳакова, болалар психологи:

«Ҳар бир ота-она фарзандининг ширин қилиқларини ёки кулгили ҳаракатларини, баъзида йиғлаб, истерика қилган вақтларида видеога олиб оммага кўрсатишни, яқинларига кўрсатишни хоҳлайди. Баъзи бир пайтларда ана шу ота-онанинг ўзи ҳам билмаган ҳолатда боланинг келажагида унинг устидан куладиган, бошқа тенгдошлари томонидан буллингга учрайдиган ҳаракатлар қилиб қўяди. Лекин масаланинг яна битта тарафи ҳам бор. Ҳозир болалар маркетинг учун энг яхши қурол бўлиб боришмоқда. Афсуски, болаларнинг онлайн ишлаши уларни пахта тердириш ёки тиланчиликка чиқаришдан ҳеч яхшироқ эмас. Онлайн ишлаш деганда, контент учун болалардан фойдаланиш назарда тутилади. Масалан, ниманидир реклама қилмоқчи бўлганингизда, мана Chocotella’нинг рекламаси кичкина ширинтой бола билан ҳаммамизнинг эсимизда. Агар уни катта одам “ширин” деганда, ҳеч ким эслаб қолмаган бўларди. Қаранг, мана боланинг ширинтойлигидан маркетинг мақсадида қандай фойдаланиляпти. Ана шу нарса энди омманинг ичида, яъни ижтимоий тармоқларни ҳеч ким бошқармаганлиги учун ҳамма ўзининг илҳомидан келиб чиққан ҳолатда фойдаланяпти ва, афсуски, боланинг эмоционал ҳолатига ёки келажакда ана шунақа тенгдошлари томонидан улғайгач буллинг бўлиши-бўлмаслигига қандай таъсир қилиши ҳақида кўпчилик ўйламаяпти».

Мутахассисларга кўра, турли таълим масканларида болалар билан боғлиқ контентлар асосан СММ менежерлари томонидан олинади. Бу эса ижтимоий-психологик эксперимент ҳисобланади.

«Боланинг психикаси хоҳлаган одам тажрибасини ўтказадиган майдон эмас»

Сайёра Азларова, болалар психологи:

«Аслида бизда ижтимоий тармоқларга болаларни олиб чиқиш нисбатан бошқа давлатлардан кўра янги урфга чиқаётган одат. Чет давлатларда бўлса, деярли йигирма йилдан бери бу одат бор. Боланинг ҳар хил қилиқлари, ширин одатлари ва ҳоказо ҳолатларни безиён, безарар, ҳатто маркетинг учун эмас, шунчаки кундалик ҳаётини кўрсатиш учун ҳам блогерлар томонидан олиб чиқиш бор ва бу нормага кирган. Лекин боланинг ҳуқуқлари, айниқса ижтимоий тармоқдаги ҳуқуқлари тўғрисида, уларда ижтимоий тармоқ олдиндан ривожлангани учун секин-секин тартибга солиб келиняпти. Болани ижтимоий тармоқда неча ёшгача қўйиш мумкин, неча ёшгача қўймаслик керак, унга тегишли ахборотларнинг қанчасини бериш мумкин, қанчасини бермаслик керак. Ва бола билан ижтимоий-психологик эксперимент — ҳозир биз айтган ролик ижтимоий-психологик эксперимент ҳисобланади — қай тарзда ўтказилиши мумкин, қай тарзда ўтказилиши мумкин эмас, ота-онанинг розилиги керак бўлган ва керак бўлмаган ҳолатлар ҳақида алоҳида қонун, ҳужжатлар бор. Лекин бизда ҳали бу тартибга солинмаган.

Бу очиқчасига ижтимоий-психологик эксперимент ҳисобланади. Бу ҳолатда аслида ўша халқаро ҳуқуқларга кўра, боланинг ота-онаси огоҳлантирилиши керак, розилиги билдирилиши керак ва бу болага зиён етказмаслиги ҳақида кафолат берилиши керак. Хоҳлаган одам хоҳлаган пайтида ижтимоий тармоқда кўрган экспериментини бола билан ўтказиши мумкин эмас. Боланинг психикаси хоҳлаган одам тажрибасини ўтказадиган майдон эмас».