22 июль куни АҚШ ва Саудия Арабистони Ар-Риёдга АҚШ технологияларидан фойдаланган ҳолда уранни бойитиш ҳамда ядро реакторларини қуришга рухсат берувчи келишувни эълон қилган эди. Бу келишув Вашингтон Эрон олдига қўйган БМТнинг тўсатдан ўтказиладиган текширувларини назарда тутмайди.
Пайшанбага келиб АҚШ президенти Доналд Трамп Truth Social'даги саҳифасида шундай деб ёзди: «Фуқаролик ядровий келишуви (Материалларни бойитиш бўлмайди!)... фақат Эрон ва БАА (ва бошқалар) эга бўлгани каби ноҳарбий фойдаланишга тааллуқли бўлиб, тасдиқланади. Аммо, у тўлиқ — Саудия Арабистонининг жуда ҳурматли ва муваффақиятли 'Иброҳим келишувлари'га қўшилишига боғлиқ бўлади».
«Қўшма Штатлар фуқаролик (бойитилмаган) ядровий объектларига қарши эмас,» деди Трамп.
Reuters’га кўра, АҚШ президенти ўзининг постида айнан нимани назарда тутгани аниқ эмас эди. Бу баёнот қуролларда ишлатиладиган юқори даражада бойитилган уранга тааллуқли ёки йўқлиги ҳам номаълум. Қурол даражасидаги уран тахминан 90 фоизгача бойитилади, ядро реакторлари учун ёқилғи эса 6 фоизгача бойитилиши кифоя.
АҚШ Конгресси келишув кучга киргунига қадар уни кўриб чиқиш учун 90 сессия кунига эга бўлади. Шунингдек, келишувнинг уранни бойитиш қисми бўйича икки йиллик техник-иқтисодий асослаш ўтказилиши кўзда тутилган.
Аввалроқ, Америка ва исроиллик сиёсатчилар подшоҳликка катта ён берилган ушбу режага қарши эканини очиқ айтиб келишаётганди. Улар Саудия фуқаролик лойиҳасидан ядро қуролини ишлаб чиқишда фойдаланиши мумкинлигидан хавотирда.
Саудиянинг Вашингтондаги элчихонаси Трампнинг ушбу постига ҳозирча изоҳ бермади. Трамп битимни Исроил билан боғлашидан олдин, Саудия Арабистони ушбу келишув энергия манбаларини диверсификация қилиш ҳамда ядровий хавфсизлик, муҳофаза ва қуролларни тарқатмаслик бўйича «энг юқори халқаро стандартлар»ни ўз ичига олишини маълум қилганди.
Оқ уй матбуот котиби Каролин Левитт ҳам Трамп Кўрфаз ва араб иттифоқчилари билан ушбу келишувни «Иброҳим келишуви»га боғлаш ҳақида кўп маротаба гаплашганини таъкидлади.
White House press secretary Karoline Leavitt reiterated that President Trump conditioned a civilian nuclear cooperation deal with Saudi Arabia on Riyadh normalizing relations with Israel, an action the kingdom has so far refused to take https://t.co/mTe43OGefS pic.twitter.com/brMGZkA1T5
— Reuters (@Reuters) July 23, 2026
«Келишувни якунлаш учун саудиялик ҳамкасбларимиз билан мулоқотни давом эттирамиз ва умид қиламизки, улар тез орада 'Иброҳим келишувлари'га қўшилишади,» деди Левит Оқ уйда журналистларга.
Левит Трамп ушбу постни эълон қилганидан кейин валиаҳд шаҳзода Муҳаммад бин Салмон билан гаплашганига ишонмаслигини, аммо бу масала аввалги суҳбатларда кўтарилганини айтди.
«Иброҳим келишувлари» ва бойитилган уран
Бирлашган Араб Амирликлари ва Баҳрайн 2020 йилда, Трампнинг биринчи муддатида «Иброҳим келишувлари»ни имзолаган бўлиб, сўнгги чорак аср давомида Исроилни тан олган биринчи араб давлатларига айланди. Кейинчалик Марокаш ва Судан ҳам уларнинг изидан борди. Подшоҳлик эса Фаластин давлатчилиги сари аниқ йўл кўринмагунча унга қўшилишни рад қилиб келмоқда.
Саудияга қўйилган ушбу шартни Исроил пайшанба куни мамнуният билан кутиб олди. «Саудия Арабистонининг 'Иброҳим келишувлари'га қўшилиши Яқин Шарқда тинчлик ўрнатиш йўлидаги тарихий сакраш бўлар эди,» дейилади Исроил бош вазири идорасининг баёнотида.
Чоршанба куни Трамп маъмурияти фуқаролик ядровий келишуви АҚШнинг Атом энергияси тўғрисидаги қонуни ва қуролларни тарқатмаслик тўғрисидаги ҳалқаро битимларга мос келишини маълум қилди.
New York Times'га кўра, битим Саудия Арабистонига уранни бойитиш ва ядровий чиқиндиларни қайта ишлаш имконини беради. Уларнинг иккаласи ҳам ядро қуролини яратишга олиб борувчи эҳтимолий йўллардир. БАА 2009 йилда АҚШ билан шундай келишув имзолаганда ушбу икки ҳуқуқдан воз кечишга рози бўлганди.
